GEZER
[Kapisi; Kapaset].
Naarian a siudad iti deppaar ti dapnis a tanap ti Palestina a pangadaywen iti igid ti baybay. Damo a nadakamat ti Gezer idi a ti arina pinadasna nga isalakan ti Laquis manipud iti buyot dagiti Israelita iti sidong ni Josue ngem di nagballigi. (Jos 10:33; 12:7, 8, 12) Ti Gezer naituding kas beddeng a disso agpaay kadagiti Efraimita (Jos 16:3; 1Cr 7:28), ngem saanda a naan-anay a naikkatan iti sanikua dagiti agnanaed a Canaanita. (Jos 16:10; Uk 1:29) Ti Gezer naituding met kadagiti Cohatita kas maysa a siudad dagiti Levita.—Jos 21:20, 21; 1Cr 6:66, 67.
Ti siudad ket nainaig kadagiti Filisteo idi tiempo ni David, kas idi binungtolna ti pannakabalinda “manipud Geba agingga iti Gezer.” (2Sm 5:25; 1Cr 14:16) Kasta met, ni Sibbecai a Husatita pinagbalinna ti bagina a naisalsalumina bayat ti pannakaparmek dagiti Filisteo idiay Gezer babaen ti panangkabilna ken Sippai, maysa a kaputotan ti Refaim. (1Cr 20:4) Idi agangay, immay ni Faraon ti Egipto maibusor iti Gezer gapu iti di nadakamat a rason. Kalpasan ti panangpuorna iti siudad ken panangpapatayna kadagiti Canaanita nga agnanaed iti dayta, intedna dayta kas sab-ong iti asawa ni Solomon. Binangon manen ni Solomon ti siudad ken mabalin a sinarikedkedanna.—1Ar 9:15-17.
Masansan met a madakdakamat ti Gezer kadagiti sekular a rekord. Kadagiti pader ti templo idiay Karnak, inlanad ni Thutmose III ti pannakakautibo ti Gezer. Nalatak ti siudad iti Amarna a Taptapi ta nadakamat ti naganna iti di kumurang a siam a daras. Iti batonlagipna, impasindayag ni Faraon Merneptah nga ‘inagawna ti Gezer.’
Ibilbilang dagiti eskolar a ti kadaanan a Gezer isu met laeng ti agdama-aldaw a Tell Jezer (Abu Shusheh; Tel Gezer), a masarakan iti agarup nagtengngaan ti ruta iti nagbaetan ti Jerusalem ken Tel Aviv-Yafo (Joppe). No kasta, adda dayta iti asideg ti sabali pay a dakkel a kangrunaan a kalsada a namagsilpo iti Egipto ken Mesopotamia iti adun a milenio maipaay iti panagkomersio ken iti namilitariaan a panggep. Gapu iti nangato a nagsaadan ti Tell Jezer iti maysa a pantok ti Sefela, mabalinanna a tenglen ti pannakaaramat dagitoy dua a dalan.
Nangrugi ti damo nga arkeolohikal a panagkali iti daytoy a munturod iti nasapa a paset ti maika-20 a siglo. Sipud idin, nagbalinen dayta a maysa kadagiti disso idiay Palestina a kasta unay ti pannakakabakab ken pannakasukisokna. Karaman kadagiti takuat sadiay isu ti “ruangan ni Solomon ken doble a pader nga adda silsiled iti nagbaetan,” naibangon iti rabaw ti maysa a katuon dagiti nabatbati a rebba nga impapan ti dadduma kas imbunga ti panangpuor ni Faraon iti Gezer. Ti arkitekturana maibilbilang nga umasping unay iti daydiay nasarakan kadagiti patakder idiay Hasor ken idiay Megiddo a mangipasimudaag nga amin dagitoy a tallo naibangonda nga addaan agpapada a plano. Kadagiti naun-uneg pay a palunapin ti daga, adda makita a naruay a damili ti Filistia. Nupay kasta, nalabit ti kalatakan a takuat manipud Tell Jezer isu ti “kalendario” a Gezer, maysa a plake a nakailanadan ti kasla pagsanayan nga agikabesa nga aramaten ti maysa nga agad-adal nga ubing. Napaneknekan a napateg dayta, ta babaen iti daytoy, dagiti moderno a managsirarak naaddaanda iti pannakaammo maipapan kadagiti paniempo ti panagtalon ti kadaanan nga Israel ken naipaayanda iti pamalatpatan maipapan iti Hebreo nga alpabeto ken pagsasao idi kaaldawan ni Solomon.