Madyese Nansha Mafingo—Bidyumu Kotudi Dyalelo
“Bino bintu byonso bino byebafikile mwanda wa kyelekejo; ebiya nabyo byalembelwe mwanda wa kwitudyumuna bātwe bakufikilwa na [“kuvuika kwa ino ngikadilo ya bintu,” “NW”].”—1 KODINDA 10:11.
NDYABILONDA yakubulwa kumweka ifyeme munshi mwa pentyi yobashingile ku kingidilwa kya kilonda ikokeja kwikidya. Kikokeja kudībwa kumeso kwa kulupukila ndyabilonda patōka. Muswelo umo onka, ngikadila ne bilokoloko bidi mu mutyima wa muntu bikokeja kushilula koneka kumeso kwa bipa bibi kulupukila patōka nansha kumweka’byo kumeso a bantu. Bubandaudi bwa mushike bwa mutyima wetu mu kitatyi kifwaninwe, bukokeja kwitupa muswelo wa kulama bululame bwetu bwa bwine-kristu, pamo na motubandawilanga kingidilwa kya kilonda na tunangu mwanda wa kuyuka shi kekidibwe kala na ndyabilonda. Mu bishima bikwabo, tukanena’mba tukokeja kutambula madyese a kwa Leza ne kwepuka mafingo atamba kwadi. Bantu bamo-bamo bakokeja kulanga’mba madyese ne mafingo byāfikile bene Isalela wakala i mwanda mutyetye ku bantu ba mu kino kitatyi kya kuvuika kwa ngikadilo ya bintu. (Yoshua 8:34, 35; Mateo 13:49, 50; 24:3) Inoko ke amopo. Tukokeja kumwena kamweno kakatampe mu bimfwa bya kidyumu kyāpelwe Isalela, kilombwelwe mu 1 Kodinda shapita 10.
2 Mutumibwa Polo wāenzankenye bene Isalela bādi baludikwa na Mosesa pamo na bakristu baludikwa na Kristu. (1 Kodinda 10:1-4) Nansha shi bene Isalela bātwelele mu Ntanda ya Mulao, ino “bavule umbukata mwabo kebasangejepo Leza, e kyo bāfwidile mu ntanda mutuputupu.” O mwanda Polo wāsapwidile balunda nandi bakristu amba: “Byobya byonso’bya byadi [“bimfwa,” “NW”] bya kwitudyumuna batwe, kutyina’mba twakekala ne kusakasaka kubi mo baikadile nako abo.” (1 Kodinda 10:5, 6, MB) Bilokoloko bishilulanga mu mutyima, o mwanda nanshi tufwaninwe kuta mutyima ku bimfwa bya kidyumu kyaleta Polo.
Kidyumu pa Mwanda Utala Kutōta Bilezaleza
3 Kidyumu kibajinji kya Polo i kino: “Kemufwaninwepo nansha dimo kutōta [“bilezaleza,” “NW”] mwalongele bamo ba abo, enka mo kisonekelwe’mba: “Bantu bashikete ke badye, batoma, kadi baimana ke ba[zu]e.” (1 Kodinda 10:7, MB) Kino kimfwa kya kidyumu kifunkilanga pa bene Isalela bālondele milongelo ya mu Edipito, bāpunga nkishi wa ñombe mwana wa nsahabu obādi kebatōta. (Divilu, shapita 32) Mwana-wabwanga Shitefano wāyukije mwanda mwine pānene’mba: “Bakulutuba betu bamupelele aye [Mosesa ntunguluji wa Leza] kumukōkela, ke bamutakika bajokeja mityima yabo konka ku Edipito. Ino ke banena Alone’mba: Witulongele baleza ba kwitutangidila, mwanda uno Mosesa uno wetulupwile mu ntanda ya Edipito ketuyūkilepo kyamulonga. Penepo mu oa mafuku balongele kyakulonga pamo bwa kyana kya ñombe, batapa ne kitapwa kyakupa yewa nkishi, ke basepelela monka mu mīngilo ya ku maboko a abo bene.” (Bilongwa 7:39-41) Yukai’mba bene Isalela bantomboki bātēle “mityima yabo” ku bilokoloko bibi byebātonwenine ku butōtyi bwa bilezaleza. “Balongele . . . kyana kya ñombe, batapa ne kitapwa kya kupa [“kyokya kilezaleza,” NW].” Kupwa ‘bāshilula kusepelela pamwanda wa mīngilo ya ku maboko abo.’ Kwādi minjiki, ñimbo, maja, kudya ne kutoma. I kimweke patōka’mba butōtyi bwa bankishi bwāletele kusepelela ne mazua.
4 Edipito wa kyelekejo—ntanda ya Satana—itōtanga byamazua. (1 Yoano 5:19; Kusokwelwa 11:8) Itumbijanga babingwa ba makayo, tuīmba, ne bantu bantumbo, pamo ne maja abo, minjiki yabo, ne milangwe yabo mu myanda itala mitembwe ne kwisangaja. Bantu bavule i bepāne mu byamazua aku bafwatakanya’mba batōtanga Yehova. Pekalanga mukristu utopekwa pamwanda wa bilongwa bibi, pavule nsulo ya bukōkekōke bwandi bwa kumushipiditu bwikalanga bwimanine pa kusanswa kutoma malwa, maja, ne kwisangaja, kwaikala pamo bwa kyandi kilezaleza kyatōta. (Divilu 32:5, 6, 17, 18) Mazua amo-amo ekalanga mayampe kadi asangelwanga. Inoko dyalelo, minjiki, maja, mafilime a ku matelevijo ne ku mavideo bilombolwanga mu ino ntanda bilangulanga bilokoloko bibi bya ngitu.
5 Bakristu babine kebafwaninwepo kuponena mu butōtyi bwa bilezaleza. (2 Kodinda 6:16; 1 Yoano 5:21) Muntu ne muntu umbukata mwetu ekale kudyumuka, kutyina’mba wakepāna mu byamazua bitumbija butōtyi bwa bilezaleza etule mu kyaka kya kubolejibwa na bipa bibi bitamba ku kwikuja mu milongelo ya bwine-ntanda ya kwisangaja. Shi twipāne batwe bene ku lupusa lwa ino ntanda, bilokoloko ne ngikadila yamunyanji bikokeja kwitubikala mu ñeni ne mu mutyima wetu. Shi ketwilemunwinepo, bino bintu bikokeja kwitufikija ku ‘kufwila mu ntanda mutuputupu’ ya ino ngikadilo ya Satana.
6 O mwanda ‘umpika wabinebine ne wamanwa’ unenanga pamo na mwānenene Mosesa pa kilongwa kya ñombe mwana wa nsahabu amba: “Yewa udi ku mutamba wa Yehova, nankyo āye ko ndi.” Butongi bulumbuluke bulombola’mba twimene pototo ku mutamba wa mutōtelo wabine bukokeja kupandija būmi. Pakubulwa ne kwija kwine, kisaka kya Mosesa kya bene Levi kyātongele kufundula lupusa lonso lubi. (Mateo 24:45-47; Divilu 32:26-28) O mwanda nanshi, bandaula senene mazua otoñanga, minjiki, mafilime a video ne myanda mikwabo idingakene nabyo. Shi uwamone’mba mazua osakanga i amunyanji mu mwanda kampanda, imanina ku mutamba wa Yehova. Wipāne kudi Leza kupityila mu milombelo, alamuna butongi bobe bwa mazua ne minjiki, kadi onakanya bintu byonso bivutakanyanga ngikadilo yobe ya kumushipiditu, pamo’nka na mwāonakenyinye Mosesa ñombe mwana wa nsahabu.—Divilu 32:20; Kupituluka 9:21.
7 I muswelo’ka otukokeja kukinga mutyima wetu ku kudibwa na ndyabilonda? I na kwifunda Kinenwa kya Leza na bupyasakane, kushimatyija bubinebine budi’mo mu ñeni ne mu mityima yetu. (Loma 12:1, 2) Kyabine, tufwaninwe kutanwa ku kupwila kwa bwine-kristu kitatyi ne kitatyi. (Bahebelu 10:24, 25) Kutanwa ku kupwila pakubulwa kuleta malondololo kidi pamo bwa pentyi yobashingile pangala pa ndyabilonda. Ikokeja kwitukelemeja mu kitatyi kityetye bitupu, ino keikokejapo kupwija mwanda kampanda wenda witukola munda mwa mutyima. Ino shi twiteakanya kumeso kwa kitatyi, tulanguluka pa byotwifunda, ne tuleta malondololo ku kupwila, tukokeja kupelula na bukomo bonso ndyabilonda ilamete mu nkulwe ya mutyima wetu wa kyelekejo. Kino kiketukwasha twikale balamate pototo ku Kinenwa kya Leza ne kiketupa buninge bwa kūminina matompo otutanwa nao pamwanda wa lwitabijo lwetu, ‘tufikile pa butuntulu.’—Yakoba 1:3, 4; Nkindi 15:28.
Kidyumu pa Mwanda Utala Busekese
8 Mu kidyumu kya Polo kilonda’ko, betudyumuna’mba: “Ketukilongai busekese mwalongele bamo ba abo, bafwa mu difuku dimo tu, bantu tununu makumi abidi ne tusatu.”a (1 Kodinda 10:8, MB) Mutumibwa wādi wisambila pa kitatyi kyādi kivukwila bene Isalela ne kutōta baleza babubela, “baalula kulāla busekese na bana-bakaji ba Moabu.” (Umbadilo 25:1-9) Mfuto ya busekese i lufu! Kuleka milangwe ne bilokoloko bya busekese bitandabuka mu ñeni yetu kidi pamo bwa kuleka “ndyabilonda” idya mutyima wetu. Yesu wānene’mba: “Mwaumvwene byo kyanenwe ku bapakala’mba: ‘Kokilāla makoji.’ Ino ami nemusapwila’mba muntu yense utala mwana-mukaji na meso a kumusaka, walonga nandi kala makoji mu mutyima wandi.”—Mateo 5:27, 28, MB.
9 Bipa bibi bitamba ku kutala “mwana-mukaji na meso a kumusaka” bitambanga ku milangwe yamunyanji yāletele bamwikeulu bakubulwa kikokeji kumeso kwa dilobe mu mafuku a Noa. (Ngalwilo 6:1, 2) Tuvulukei kadi’mba myanda mikatampe yāletele Mulopwe Davida bulanda mu būmi bwandi yātambile ku kwendelela na kutala mwana-mukaji na milangwe imbi. (2 Samwele 11:1-4) Ino, Yoba muntu moloke byādi musonge, ‘wāsambile kipwano na meso andi amba kakakolwepo nansha dimo kutala nkungakaji,’ wādi utyina kuponena mu busekese, o mwanda wēlombwele bu muntu ulamine kikōkeji. (Yoba 31:1-3, 6-11) Meso adi pamo bwa malolo a mutyima. Bintu bivule bibolejanga mutyima bitambanga ku bintu bimonwanga na meso.—Mako 7:20-23.
10 Shi twingidije binenwa bya Yesu, ketukepepo bwanapabo bwa kwitabija milangwe imbi, kimfwa kutala mafilime alombola bantu badi mutaka nansha kulangila mulunda netu mukristu milangwe ya busekese, muntu otwingilanga nandi pamo, nansha muntu mukwabo yense. Kutalula ndyabilonda ku kilonda ke enkapo kwiipelula bitupu, mhm. Nanshi kokamona milangwe ne bibidiji bya busekese na mukose pamo bwa kamwanda katyetye. Ikala musumininwe, wikinge ku bilokoloko bya busekese. (Enzankanya na Mateo 5:29, 30.) Polo wāsoñenye balunda nandi ba mu lwitabijo amba: “Ipayai byakungitu byo mudi nabyo pano panshi; busekese, ne kujilula kwa bijila, ne kilokoloko kibikibi, ne mutyima wa kusaka byabubi, ne kwabila nako i konka kutōta bakishi konka; i pa mwanda wa byonka bino namino bukalabale bwa Leza bufike pa bāna bampikwa kukōkela.” Eyo, i pamwanda wa bino bintu kimfwa busekese, ‘bukalabale bwa Leza bukafika’ mwanda wa kufikidija mafingo andi. O mwanda nanshi tufwaninwe ‘kwipaya’ byakungitu yetu bikokeja kwitutonwena ku bino bintu.—Kolose 3:5, 6.
Kidyumu pa Mwanda Utala Mīfyaku ya Butomboki
11 Polo witudyumuna kadi’mba: “Ketukitompai Mfumwetu mwalongele bamo ba abo, bakubijibwa na banyoka.” (1 Kodinda 10:9, MB) Pākutyile bene Isalela lwendo lulampe mu ntanda mutuputupu kunsa-kunsa kwa Edoma, bādi ‘befyakwila Leza ne Mosesa mwine kumo amba: Lelo i mwanda ka le o mwetulupwije mu Edipito kufwa muno muntanda mutuputupu? Mwanda i mutupu mukate, kadi mema nao keadimo, ino muya wetu ubatyikwa mukate uno’u mubimubi,’ ke mana ālupukile ku kingelengele kadi. (Umbadilo 21:4, 5) Langa’po bidi! Boba bene Isalela, ‘bāendelele na kwifyakwila Leza,’ bāfutulula mpangiko yāebatudile’ko amba i mibi!
12 Pa mwanda wa mīfyaku yabo, bene Isalela bātudile kitukijetyima kya Yehova pa ditompo. Kebālekelwepo bitupu pakubulwa kupebwa mfuto, mwanda Yehova wātumine umbukata mwabo banyonka ba bulembe, bavule bāfwile pamwanda wa bilonda byobāsuminwe na banyoka. Kupwa bantu besāsa, Mosesa wēbasengela, kipupo kyāpwa. (Umbadilo 21:6-9) Bine, uno mwanda witudyumuna tuleke kwikala na mushipiditu wa butomboki, wa kwifyakwila nakampata Leza ne kwifyakwila mpangiko yandi ya kiteokratike.
Kidyumu pa Mwanda Utala Miuningo
13 Mu kimfwa kyamfulo kyāletele Polo pa mwanda utala bene Isalela bādi mu ntanda mutuputupu, wāsonekele’mba: “Kemukiunyingaunyingai mwalongele bamo ba abo, nabo bakubijibwa na wakyonakanya.” (1 Kodinda 10:10, MB) Butomboki bwāshilwile kitatyi kyālongele ba Kola, Datani, Abilama ne bantu bēlungile kobadi bintu byakubulwa kukwatañana na mpangiko ya kiteokratike, bāpela kwitabija lupusa lwādi lwingidija ba Mosesa ne Alone. (Umbadilo 16:1-3) Kupwa kwa konakanibwa kwa bano bantomboki, bene Isalela bāshilwile kwiunyingaunyinga. Bāshilula kulanga’mba konakanibwa kwa bantomboki kekwādipo kwendele’mo. Umbadilo 16:41 unena’mba: “Kesha kadi kitango kyonso kya bāna ba Isalela kyamwiuningila Mosesa ne Alone amba: Banwe umbaipaya bantu ba Yehova.” Bene Isalela 14 700 bāipailwe ku kinzengele kyātumwine Leza, mwanda wa kwibalombola’mba kafutululo kabo kobāfutulwile muswelo wātyibilwe mambo byoloke kekādipo kendele’mo.—Umbadilo 16:49.
14 Mu myaka katwa imbajinji mu kino kyetu kitatyi, “bantu bakubulwa bwine Leza” bābombokele mu kipwilo kya bwine-kristu, bēlombwele bu bafundiji babubela ne bu bantu beuningauninga. Bano bantu bādi ‘bafutulula lupusa lwa Mfumwetu, batuka bakatampe ba ntumbo,’ bashingwe-māni bapelwe lupusa lwa bu batadi ba kumushipiditu ba kipwilo. Ne Yuda mwana-wabwanga, nandi wānene pa mwanda utala tupondo twakubulwa bwine-Leza amba: “Ino bene bano’ba e bēuningauninga bakukataja, bakunangila mwendele bilokoloko byabo.” (Yude 3, 4, 8, 16) Dyalelo nadyo bantu bamo-bamo i bamiuningouningo mwanda balekanga ndyabilonda ya kumushipiditu yenda ibakola mu mityima yabo. Pavule bemaninanga pa kubulwa kubwaninina kwa boba bapelwe madyese a butadi mu kipwilo, ebiya bāshilula kwibeuningilauningila. Miuningo yabo ne mīfyaku yabo ikokeja kulunguluka ke lubabo lwa kufutulula mikanda ilupulanga ‘umpika wabinebine.’
15 Tufwaninwe kwiipangula batwe bene na mutyima umo pa mwanda utala uno mwanda ulombwelwe mu Bisonekwa. Ino lelo tukalonga kika shi tubamone’mba twenda tutamija ngikadila ya kumwena myanda mububi mu misambo ya lubabo yotwisambanga na balunda netu? I kyatunangu kwiipangula batwe bene amba: ‘Lelo kuno kwiuningauninga kukalupula bipa’ka? Le ke kiyampepo kuleka kwiuningauninga ne kulomba tunangu na mutyima wa kwityepeja?’ (Yakoba 1:5-8; Yude 17-21) Kola ne bantu bāmulondele mu kutombokela lupusa lwādi na ba Mosesa ne Alone, padi bādi basumininwe amba mulangilo wabo wādi mwendele’mo, o mwanda kebābandawilepo kukanina kwabo kwa mutyima. Kebādipo na bubinga nansha butyetye. Ne bene Isalela bādi beuningauninga pa mwanda wa kwipaibwa kwa Kola ne bantomboki bakwabo, nabo kebādipo na bubinga. Bine i kyatunangu kulanguluka pa bino bimfwa mwanda wa kubandaula kukanina kwetu kwa mutyima, tuleke kwiuningauninga nansha kwifyakula pa mwanda wa bakwetu, tuleke Yehova aye mwine etubandaule!—Mitōto 17:1-3.
Kuboila Ñeni pa Bimfwa bya mu Bisonekwa, ne Kutambula Madyese
16 Polo wātonwenwe na bukomo bwa mushipiditu wa Leza, wāfudije misapu yandi ya kidyumu na musoñanya unena’mba: “Penepo kadi, bino bintu byonso bino byebafikile mwanda wa kyelekejo; ebiya nabyo byālembelwe mwanda wa kwitudyumuna bātwe bakufikilwa na [“kuvuika kwa ino ngikadilo ya bintu,” NW] Penepo nanshi po pa mwanda mwine mwine wa yewa ufwatakanya’mba: Naimana; atūkanye pa kutyina’mba, wakapona.” (1 Kodinda 10:11, 12) O mwanda nanshi ketufwaninwepo kukuta makasa mu kyadi amba mwanda tudi kala mu kipwilo kya bwine-kristu.
17 Batwe bantu ba ku lukunwa lwa Adama kipyamambo, twāpyēne kulemenena ku bibi, pamo na mwikadile kilonda na lwaki lwa ndyabilonda. (Ngalwilo 8:21; Loma 5:12) O mwanda nanshi ketufwaninwepo kuzonzeja mutyima shi kukanina kwetu kwa mutyima kwitutonwena ku bubi. Inoko, tufwaninwe kutyiba mbila na kusumininwa kukatampe. Shi kilonda kitūdilwe papita luvula luleta kibombela nansha mu bifuko byonso mudi lwaki lwa ndyabilonda kikadibwa bukidibukidi. Netu tufwaninwe kwepuka kwilupwila ku “luvula” lwa ntanda ya Satana, ne mazua ayo mabi, ne busekese bwasambakana ntanda yonso, ne kulemenena ku milangwe imbi.—Efisesa 2:1, 2.
18 Yehova wātudile muzo wa muntu mpangiko ya kujikila mashinda ku kukanina kubi kwa mutyima kotwāpyēne. Wāpene wandi Mwana umo yenka mwanda wa boba bengidija lwitabijo mwadi bakatambule būmi bwanyeke. (Yoano 3:16) Shi tulonda matabula a Yesu senene ne kulombola bumuntu bwādi na Yesu, tukaletelanga bakwetu madyese. (1 Petelo 2:21) Kadi tukatambulanga madyese a Leza, ke mafingopo, mhm.
19 Nansha netu dyalelo byotuloñanga bilubo pamo na mwālongele bene Isalela ba pakala, tudi na Kinenwa kya Leza kyāsonekelwe mwanda wa kwituludika. Tutañanga’mo muswelo upwēne Yehova na muzo wa muntu, pamo ne ngikadila yandi milumbuluke yētulombwele Yesu, ‘aye byādi wamikejima yeñenya ya ntumbo ya Leza, ne bu-kyelekejo kya monka mwāikadile Aye mwine.’ (Bahebelu 1:1-3; Yoano 14:9, 10) Shi twikale na kibidiji kya kulombela ne kwifunda Bisonekwa na bupyasakane, tukokeja kulanga’nka “mulangila Kidishitu.” (1 Kodinda 2:16, MB) Potuponenwanga na matompo ne byongo pamwanda wa lwitabijo lwetu, tukokeja kumwena kamweno mu kubandaula bimfwa byakala bilombwelwe mu Bisonekwa, nakampata kimfwa kya Yesu Kristu kitabukile byonso. Na kulonga namino, nankyo ketukafikilwapo na mafingo a Leza. Ino tuketabijibwa na Yehova tamba’nka pano ne kadi tukapebwa madyese andi akuladila nyeke.
[Kunshi kwa dyani]
a Tala Kiteba kya Mulami kya 15 kweji 7, 1992 paje 4 (Falanse).
[Bipangujo]
1. I bubandaudi’ka botufwaninwe kulonga pamo na mubandawilanga muntu kilonda?
2. I kika kinena 1 Kodinda 10:5, 6 pa mwanda utala myanda yāfikile bene Isalela mu ntanda mutuputupu?
3. I muswelo’ka wālubile bene Isalela pa mwanda utala ñombe mwana wa nsahabu?
4, 5. I milongelo’ka ya butōtyi bwa balezaleza yotufwaninwe kwepuka?
6. I mbila’ka milumbuluke yotufwaninwe kwityibila pa mwanda utala byamazua?
7. I muswelo’ka otukokeja kukinga mutyima wa kyelekejo?
8-10. (a) I kimfwa’ka kya kidyumu kisambilwa’po mu 1 Kodinda 10:8? (b) I muswelo’ka otukokeja kwingidija binenwa bya Yesu bidi mu Mateo 5:27, 28 ne tumwene’mo kamweno?
11, 12. (a) I kidyumu’ka kyotupelwe mu 1 Kodinda 10:9, ne i mwanda’ka wēkilombwele? (b) Kidyumu kya Polo kitutala ne batwe namani?
13. I mulongelo’ka udi mu 1 Kodinda 10:10 obetudyumuna’ko, ne i butomboki’ka bwēsambile’po Polo?
14, 15. (a) I bubi’ka bumo mu bubi bwālongele “bantu bakubulwa bwine Leza” bābombokele mu kipwilo? (b) I kika kyotukokeja kwifundila pa mwanda wāfikile Kola?
16. Musoñanya udi mu 1 Kodinda 10:11, 12 unena namani?
17. Shi tumwene’mba tudi na kukanina kubi mu mutyima wetu i kika kyotufwaninwe kulonga?
18. I kika kyālongele Yehova pa mwanda utala kulemenena ku bubi kwa bantu?
19. I muswelo’ka otukokeja kuboila ñeni mu kubandaula bidyumu bidi mu Bisonekwa?
[Kapango pa paje 10]
Shi tusaka kutambula madyese a Leza, tufwaninwe kwepuka butōtyi bwa bilezaleza
[Kapango pa paje 12]
Tutyibei mbila na kusumininwa mwanda wa kufundula bilokoloko bibi mu mityima yetu pamo na motupelwilanga ndyabilonda
Lelo Ukalondolola Namani?
◻ I muswelo’ka otukokeja kwingidija madingi a Polo witusoñanya kuleka kwikala batōtyi ba bilezaleza?
◻ I kika kyotufwaninwe kulonga tumone kulonda kidyumu kya Polo kisambila pa busekese?
◻ Mwanda waka tufwaninwe kwepuka kwiuningauninga ne kwifyakwila?
◻ I muswelo’ka otukokeja kutambula madyese a Leza, ne kwepuka mafingo?