Myanda ya Kunyemena’ko ya Kabuku ka ku Kupwila Būmi ne Mwingilo
4-10 KWEJI 7
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 2 SAMWELE 18-19
“Balezilai—Kimfwa kya Kwityepeja”
w07-F 15/7 p. 14 mus. 5
Balezilai—Muntu Wādi Uyukile Mikalo Yandi
Na bubine, Davida wāsangedile bukwashi bwa Balezilai. Mulopwe kāsakilepo’tu kumufwija’ko na bintu byaādi usakilwa. Balezilai wādi mpeta, kādipo usakilwa buno bukwashi. Ino Davida wādi usaka Balezilai akashikate mu kipango kya bulopwe mwanda uno mwana-mulume mununu wādi na ngikadila miyampe. Kushikata mu kino kifuko kwādi kubwanya kumupeja bulēme, kadi wādi wa kusangela dyese dya kwikala mulunda wa mulopwe wa pabwipi.
w07-F 15/7 p. 14 mus. 7
Balezilai—Muntu Wādi Uyukile Mikalo Yandi
Balezilai wāpelele dino dyese pa mwanda wa bununu ne kutyepa kwa bukomo bwandi bwa ngitu. Padi wāmwene amba kakidipo na myaka mivule imushadile’ko. (Ñi 90:10) Wālongele byaādi ubwanya mwanda wa kukwasha Davida, ino kadi, wādi uyukile biyampe pakadikile bukomo bwandi bwa ngitu. Balezilai kālekelepo milangwe ya kusaka ntumbo ne kulemekibwa imulengeje aleke kuyuka mikalo yandi. Kwishila na Abisalome wādi wisakila, Balezilai wādi mwityepeje.—Nki 11:2.
w07-F 15/7 p. 15 mus. 1-2
Balezilai—Muntu Wādi Uyukile Mikalo Yandi
Nsekununi ya Balezilai itukwasha kuyuka mwa kwikadila na bujalale. Ino mu muswelo mukwabo, ketufwaninwepo kupela mwingilo nansha kumona’mba ketubwanyapo kwingila’o pa mwanda’tu, twimonanga bu ketudipo na bukomo. Leza ubwanya kwitukwasha shi tukulupile mu bukomo ne tunangu twandi.—Fid 4:13; Yak 4:17; 1Pe 4:11.
Ino kadi tusakilwa kuyuka mikalo yetu. Kimfwa, mwine Kidishitu ubwanya kwikala kala na bivule bya kulonga mu mingilo ya ku mushipiditu. Ino wajingulula amba kwitabija mingilo mikwabo kubwanya kumulengeja aleke kuvuija ne pa mfulo bisakibwa bya kyandi kisaka bikwatañene na bisonekwa. Mu uno mwanda ukalombola amba i mwityepeje, na kupela kwingila ino mingilo mikwabo.—Bene Fidipai 4:5; 1 Temote 5:8.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
“Tupwei Kunyema Lubilo”
19 Shi kudi bikukoleja ne umona’mba bantu kebakwivwanijepo, ubwanya kukankamikwa na kimfwa kya Mefibosheta. (2 Sa. 4:4) Wādi wikonda na bulema, kadi Mulopwe Davida wāmumwene bibi. Mefibosheta kālongelepo kintu kyaādi ufwaninwe kufikilwa na ano makambakano. Inoko, kāikelepo na milangwe mibi; ino wādi usangedile bintu biyampe byādi bilongeka mu būmi bwandi. Kadi wāfwijije’ko Davida pa kumulongela bintu na kanye pa kala. (2 Sa. 9:6-10) Davida paāmumwene bibi, Mefibosheta wāivwanije myanda yonso senene. Kālobelepo pa mwanda wa kilubo kya Davida. Kadi kātopekelepo Yehova pa bintu byālongele Davida. Mefibosheta wātele mutyima ku bintu byaādi ubwanya kulonga mwanda wa kukwatakanya mulopwe mutongwe na Yehova. (2 Sa. 16:1-4; 19:24-30) Yehova wālembeje kimfwa kiyampe kya Mefibosheta mu Kinenwa kyandi mwanda wa kamweno ketu.—Loma 15:4.
11-17 KWEJI 7
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 2 SAMWELE 20-21
“Yehova I Leza wa Boloke”
it-1-F p. 1047 mus. 3
Ngibeone
Mu bula bwa myaka tutwa, bene Ngibeone bāendelele kwikala’ko nansha Mulopwe Solo byaādi usaka kwibatukija. Bene Ngibeone bāilaije Yehova na kitukije-tyima pa kusokola patōka bukondame bwēbalongelwe. Kino kyāsokokele pāponene kipupo kya nzala mu bula bwa myaka isatu mu buludiki bwa Davida. Abo pa kwipangula Yehova nadi wēbalombola’mba kino kipupo kidi’ko pa mwanda wa mashi āmwangikile. Davida waipangula bene Ngibeone bintu bifwaninwe kulongwa pa kusaka’mba kino kipupo kipwe. Bene Ngibeone balondolola amba “ke mwandapo wa ndalama nansha olo,” mwanda Mukanda wa Bijila, wāpeleje kutambula kinkūlwa kya ntapañani. (Umb 35:30, 31) Kadi bāmwene amba i kibi kwipaya muntu pa mpikwa kupebwa lupusa. Ino Davida pa kwibepangula, bamulomba bapebwe “bana” basamba-babidi ba Solo. Na bubine mambo a mashi ādi padi Solo ne pa njibo yandi yonso, nansha Solo yewāsoñenye bepaye bene Ngibeone, bimweka’mba bandi “bana” nabo balungile’ko kuboko patōkelela nansha mu bufyafya. (2 Sa. 21:1-9) Mu uno mwanda bana kebāipailwepo pa bubi bwa shabo (Kup. 24:16) Ino kino kyādi kikwatañene na kijila kinena’mba “būmi ku būmi.”—Kup. 19:21.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Bakulumpe Bene Kidishitu ‘Bakwashi ba mu Kusepelela Kwetu’
14 Kujokoloka ntanda yonso batwe bantu ba Yehova tuvuijanga mwingilo wetu nansha bitutūdila Satana ne bengidi bandi bijika mu dishinda dyetu. Bamo motudi balwanga na bikoleja bidi pamo bwa kampangala, ino na kikulupiji kyonso mudi Yehova, tulwanga na bano “Bangodiata” ne kwibanekenya. Inoko, kyaba kimo bulwi botulwa nyeke na mitabakano ya ino ntanda bwitushiyanga bakōke kadi batyumukwe mutyima. Mu ino ngikadilo ya bukōke, twibazoze kadi mu kyaka kya ‘kwipaibwa’ na mitabakano yotubwanya kulwa nayo kyaba kimo. Mu bitatyi bya uno muswelo, madingi aletwa na mukulumpe pa kitatyi abwanya kwitukwasha twaluje nsangaji ne bukomo bwetu’nka na mwaālwijije’byo bantu bavule. Pania umo wa myaka 65 wanene amba: “Ke papite kyaba’tu kityetye, nkyadipo neivwana biyampe, kadi mwingilo wa busapudi wadi keunkokeja. Mukulumpe umo wājingulula kubulwa bukomo kwami ebiya waumfwena. Twesamba mwisambo ukankamika wimanine pa kisonekwa kya mu Bible. Nalondele madingi aāundingile, ne kumwena namwena’mo.” Ubweja’ko amba: “Bine uno mukulumpe wa buswe wājingulwile ngikadilo yami ya bukōkekōke ne kunkwasha!” Bine, bikankamika’po kashā pa kuyuka’ba tudi na bakulumpe betutala na buswe kadi beteakenye ‘kwitupandija’ pamo bwa Abishai wa pa kala.
18-24 KWEJI 7
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 2 SAMWELE 22
“Tukulupilei Mudi Yehova”
Le Ubwanya Bine ‘Kufwena Kudi Leza’?
11 Kutanga amba Leza i ‘mukomokomo’ i mwanda pa bula. (Isaya 40:26) Ino kutanga mwaānyongolwedile Isalela pa Dijiba Dityila ne kwibakwatakanya mu ntanda mutuputupu umbula bwa myaka 40 nako i mwanda mukwabo. Ubwanya kumona mu ñeni mukalañena mema malampe. Ne kumona muzo—padi wa bantu 3 000 000—bapita pa nshi myumu mu munonga, mema mekwate emene koku ne koku pamo bwa mumbu mikatampe. (Divilu 14:21; 15:8) Ukokeja kumona mu ntanda mutuputupu bukamoni bulombola amba Leza udi na bukomo bwa kukinga bantu. Mema atamba mu dibwe. Byakudya bifwene miseke itōka bipona panshi. (Divilu 16:31; Umbadilo 20:11) Pano Yehova i mulombole amba udi na bukomo ne amba wibwingidijanga mwanda wa kamweno ka bantu bandi. Mwene i kintu kitukulupija pa kuyuka’mba milombelo yetu yendanga kudi Leza wa bukomo “mpakala yetu ne bukomo bwetu, Mukwashi wa mu tusua wa pano pa bwipi ponka”?—Mitōto 46:1.
w10-F 1/6 p. 26 mus. 4-6
“Wikalanga na Lulamato”
Twisambilei pa binenwa bya Davida. Kishima kya Kihebelu kyalamwinwe bu “wikalanga na lulamato” kibwanya kwalamunwa ne bu “kwikala na buswe bwa ndamatyidile.” Lulamato lwa bine lutambanga ku buswe. Yehova byadi na buswe ulamatanga boba badi na lulamato kwadi.
Kya kuyuka i kino amba, lulamato ke mwiivwaninopo’tu kete, ino lumwekelanga mu bilongwa ne mu mingilo. Davida wēmwenine bilongwa bya lulamato bya Yehova. Paādi mu tusuwa, Yehova wāmulongele bintu na lulamato na kumukinga ne kumuludika. O mwanda Davida wāfwijije’ko Yehova pa kumukūla “mu makasa a balwana nandi bonso.”—2 Samwele 22:1.
Le binenwa bya Davida bishintulula bika kotudi? Yehova kashintangapo. (Yakoba 1:17) Wikele nyeke wa bine ku misoñanya yandi kadi I wa lulamato ku milao yandi. Davida wālembele mu ñimbo ya mitōto mikwabo amba: “Yehova . . . kakelapo bantu bandi ba lulamato.”—Ñimbo ya Mitōto 37:28.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Tamija Mushipiditu wa Kwikala Mutyetyetyetye
7 Kimfwa kya Leza kya kwityepeja kyātengele bininge Davida kaimba wa mitōto. Wāimbile Yehova amba: “Abe ubampe ngabo ya lupandilo yobe’ya; kadi kikōkeji kyobe kiyampe bukatampe.” (2 Sam. 22:36) Bukatampe bonso bwādi na Davida mu Isalela, wāpele’bo Yehova mwanda wa kwityepeja kwa Leza—ko kunena amba kwipēlula kwa Leza, nansha kwitūkija panshi, mwanda wa kumuta mutyima. (Mit. 113:5-7) Le batwe netu le? Mu mwanda utala ngikadilo, bwino, ne madyese, le kudi udi nabyo ‘kupebwa’byo’ kudi Yehova mpika? (1 Kod. 4:7) Muntu wiendeja bu mutyetyetyetye i “mukatampe,” mu buluji bwa kunena amba wikalanga ke mwingidi wa Yehova wa mvubu mpata. (Luka 9:48) Tutalei muswelo wabwanya kwikala mukatampe.
25-31 KWEJI 7
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 2 SAMWELE 23-24
“Lelo I Kitapwa kya Muswelo’ka Kyoela?”
it-1-F p. 153
Alauna
Mobimwekela Alauna wāletele kifuko ne bañombe ne nkuni ku bitupu mwanda wa kwela bitapwa, ino Davida wāmuningila kumupa lupeto. 2 Samwele 24:24 ulombola’mba Davida wāmupotele kipūdilo ne bañombe ku mashekele 50 a ndalama ($110). Ino mu 1 Bilongwa bya Mafuku 21:25 Davida unena’mo amba, wāpotele’byo na mashekele 600 a ndalama (c. $77 000). Mobimwekela mulembi wa mukanda wa Samwele wa bubidi aye, i mwisambile enka pa lupoto lwa kifuko kyāubakilwe’po kisōkelo ne bintu bya kwela bu bitapwa. Ino mulembi wa mukanda wa Bilongwa bya Mafuku umbajinji i mubadile’mo ne lupoto lwa kifuko kyāubakilwe’po tempelo mwenda mafuku. (1 Bi. 22:1-6; 2 Bi. 3:1) Kifuko kyāubakilwe’po tempelo byokyādi kikata bininge, bimweka’mba buvule bwa mashekele 600 a ndalama āingidijibwe mwanda wa kupota kino kifuko, ino ke’enkapo kifuko kyāubakile’po Davida kisōkelo dibajinji.
Boila Ñeni ku “Kilomboji kya Bubine Bine”
8 Shi kitapwa kya Mwine Isalela kyādi kilomboji kya mutyima wa kusaka kufwija’ko Yehova bya binebine, ekale wādi wela kyakwela kisokwe mwanda wa kwitabijibwa nandi, nabya kutonga nyema mwendele’mo kekwādipo kumukomene. Mutōtyi wādi uloelelwa kupa Yehova bitabuke buyampe. Dyalelo, Bene Kidishitu kebelangapo bitapwa bya banyema na mwādi musoñaninye Mukanda wa Bijila wa Mosesa; ino belanga bitapwa mu buluji bwa kunena’mba bengidijanga kitatyi, bukomo, ne bituntwa byabo mwanda wa kwingidila Yehova. Mutumibwa Polo wēsambile pa “bipa bya milomo” bya lukulupilo lwa bwine Kidishitu ne pa “kulonga biyampe ne kupana byakupana” bu bitapwa bisangaja Leza. (Bah. 13:15, 16) Mulangwe mwine utonona bantu ba Yehova beelelele mu ino mingilo, ulombola muswelo obafwija’ko ne kusangela byonso bibapēle Leza. Inoko kudi kwiifwana pa bukata bwa mulangilo ne kine kitonona boba bepāna mu mwingilo wa bwine Kidishitu dyalelo ne boba bādi bela bitapwa na mutyima umo pa kala.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Myanda Mikatampe ya mu Mukanda wa Bubidi wa Samwele
23:15-17. Davida wādi ulēmekele bininge kijila kya Leza kitala pa būmi ne mashi, o mwanda wāpelele kulonga kintu kityibila ku kujilula kino kijila. Netu tufwaninwe kutamija uno mumweno wa kumona mbila yonso ya Leza.
1-7 KWEJI 8
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BALOPWE 1-2
“Lelo Uboilanga Ñeni ku Bilubo Byobe?”
it-2-F p. 870 mus. 3
Solomone
Abo pa kwivwana minjiki ivuma ne byungwe bya bantu mu Ngiona, bemba’mba: “Mulopwe Solomone ufwa bununu,” Adoniya ne bantu baādi nabo bānyema. Ino Solomone washilula buludiki bwandi na kukimba ndoe ne kuleka kukubija balwana nandi. Solomone wādi ubwanya kwipaibwa shi Adoniya yewāikele mulopwe. Penepo bantu balombola Solomone amba, Adoniya wanyemena ku kisōkelo, nandi walondolola’mba, Adoniya ukekala mūmi enka shi eendeje mu muswelo mufwaninwe. Ebiya Solomone watuma’ko bantu bakamusele. Aye pa kupwa kwisamba na Adoniya, wamunena’mba jokela ku yobe njibo.—1 Ba. 1:41-53.
it-1-F p. 48
Adoniya
Davida pa kupwa kufwa, Adoniya walombola Bafe-sheba akamulombele kwa Solomone mwanda wa Abishake muledi wa Davida ekale wandi mukaji. Adoniya wānenene amba “Uyukile biyampe amba bulopwe bwadi bwa kwikala bwami kadi Isalela ense wadi utengele ami ngikale mulopwe” Adoniya wēmwene bu i aye wādi ufwaninwe kwikala bu mulopwe, nansha byaānenene amba Leza yewāpele’bo Solomone. (1 Ba. 2:13-21) Bimweka’mba wālombele bamupe Abishake bu mukaji pa mwanda wa bulopwe bwaābudilwe, na bubine Adoniya wātamije kwabila, mwanda bijila bya bantu ba pa kala ba Kutunduka, bakaji ne bakaji ba pafula ba mulopwe bādi bashala na mpingakani wa mulopwe. (dingakanya na 2Sa 3:7; 16:21.) Solomone pa kwivwana uno mwanda kupityila kudi inandi, wasoñanya kiponka na ponka bepaye Adoniya, ebiya Benaya wamwipaya.—1 Ba. 2:22-25.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Myanda Mikatampe ya mu Mukanda Umbajinji wa Balopwe
2:37, 41-46. Bine, kulanga amba muntu ubwanya kutabuka mikalo kupebwa mfulo mpika i kwitūla mu kyaka kikatampe! Boba basāsuka ku kusaka kwabo mu ‘kashinda katwala ku būmi’ bakatanwa na byamalwa pangala pa butyibi bwabo bubi.—Mateo 7:14.
8-14 KWEJI 8
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BALOPWE 3-4
“Kamweno Kadi mu Kwikala na Tunangu”
Le Aye I Kimfwa Kiyampe’ni Nansha I Kidyumu Kodi?
4 Ku ngalwilo kwa bulopwe bwa Solomone, Leza wāmumwekele mu kilotwa ne kumunena alombe kyasaka. Solomone byaādi uyukile amba kadipo na bwino buvule, wālombele tunangu. (Tanga 1 Balopwe 3:5-9.) Leza pa kusangala mwanda wa Solomone wālombele tunangu pa kyaba kya bupeta ne ntumbo, wāmupele “mutyima wa ñeni ne wa kwivwanija”—pamo ne ntundubuko mine. (1 Bal. 3:10-14) Monka mwēkilombwele Yesu, tunangu twa Solomone twādi tutendelwa enka nenki ne mulopwe mukaji wa Sheba wāimvwana’to ne kukuta lwendo lwa kukemwena’to.—1 Bal. 10:1, 4-9.
5 Batwe ketutengelepo kutambula tunangu mu kingelengele. Solomone wānene amba “Yehova upananga ñeni,” ino wālemba ne kulemba’mba tufwaninwe kwielela’ko pa kwikala na ngikadilo ya bwine Leza, amba: “Uté kutwi kobe ku ñeni, ne kwiela mutyima obe ku kwivwanija.” Pa kwisamba namino, wāingidije bishima pamo bwa “wita,” ‘ukimba,’ ne ‘ukimbidila’ tunangu. (Nk. 2:1-6) I kimweke patōka’mba tubwanya kumona tunangu.
6 I biyampe twiipangule amba, ‘Le ndamanga mu mutyima kimfwa kya Solomone kya kukimba tunangu twa Leza?’ Kutelententa kwa misokwe i kutonone bavule bate mutyima ku twaji ne lupeto kadi i kwibaludike mu butyibi bwabo bwa kukimba masomo a muswelo kampanda nansha a ludingo kabidye. Le bidi namani kodi ne ku kisaka kyobe? Le butongi bobe bulombola amba ukimbanga ne kukimbidila tunangu twa Leza? Lelo kushinta bintu byotele’ko mutyima kukupanga muswelo wa kusokwela’ko tunangu? Bine, kumona ne kwingidija tunangu kumwenwa’mo nyeke. Solomone wāsonekele amba: “Penepa ukevwanija boloke ne butyibi, ne buluji, eyo, tushinda tonso tulumbuluke.”—Nk. 2:9.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Yehova I Leza wa Bipwano
15 Yehova wāesele lukunwa lwa Abalahama lwādi lubundile muzo wādi munshi mwa Bijila, mwendele mulao wandi kudi uno mukulutuba. Mu 1473 K.K.K., Yoshua, mpingakani wa Mosesa, wātweja Isalela mu Kenani. Kwabanibwa kwa ntanda mu bisaka kwāfikidija mulao wālaile Yehova amba nkapānanga ntanda ku lukunwa lwa Abalahama. Myaka yonso yādi ikala Isalela na kikōkeji, Yehova wādi ufikidija mulao wandi wa kumupa bushindañani pa balwana nandi. Kino kyāmwekele nakampata mu umbikalo wa Mulopwe Davida. Ne mu mafuku a Solomone mwanā Davida, mutamba wabusatu wa mulao wālailwe Abalahama wāfikidile. “Yuda ne Isalela badi ba ntanda ne ntanda, bwa musenga udi pa kalunga-kamema bungi’o kudya ne kutoma ne kusepelela.”—1 Balopwe 4:20.
15-21 KWEJI 8
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BALOPWE 5-6
“Bākwatakenye na Mutyima umo Mwingilo wa Lūbako”
w11-F 1/2 p. 15
Lelo Wadi Uyukile Kala?
Mityi ya sedele ya mu Lebanona yādi mikomo, miyampe kadi yādi na luvumba luyampe ne kadi keyādipo idibwa na twishi. O mwanda Solomone wāingidije ino mityi pa kūbaka tempelo. Dyalelo, mató mavule ādi na mityi ya sedele mu ngulu ya Lebanona, kekushele’tu mityetye kadi mitolwele.
it-1-F p. 411
Sedele
Mwingilo mukatampe wa kuteta mityi ya sedele wādi ulomba bengidi bavule, ba kwiityibulula, kwiisela ku Tyila nansha ku Shidona ku mutamba wa dijiba dya meditelanea, kwiikuta bīta, kwiyela pa dijiba mwanda wa yeje mobimwekela kufika ne ku Yopa. Kupwa bantu beisela lwa panshi ne kwiitula ku Yelusalema. Uno mwingilo wabwānikile kupityila ku kwiivwana kwēivwene ba Solomone ne Hilama. (1 Ba. 5:6-18; 2 Bi. 2:3-10) Kuno kuletwa kwa mityi ya sedele kwāendelele mu bula bwa buludiki bwa Solomone, bine byalengeje bantu banene amba ‘wavudija mityi ya sedele pamo bwa mityi ya shikama’ mu buludiki bwandi.—1 Ba. 10:27; dingakanya na Isa 9:9, 10.
it-2-F p. 1047 mus. 5
Tempelo
Solomone pa kuteakanya mwingilo wa lūbako, wātula bana-balume 30 000 bene Isalela, waanza kwibatuma ku Lebanona mu kisumpi kya bantu 10 000 ne kupityija’ko kweji, ino shi kisumpi kibajoka kyādi kipityija myeji ibidi ku njibo. (1 Ba. 5:13, 14) Watonga “beni” 70 000, ne bakwabo, 80 000 ba kusōnga mabwe. (1 Ba. 5:15; 9:20, 21; 2 Bi. 2:2) Kupwa watonga bengidi 550 ba kwimanina mingilo ne bakwashi 3 300. (1 Ba. 5:16; 9:22, 23) Bimweka’mba, mu bano bantu, mwādi bene Isalela 250 ne “beni” mu Isalela 3 600.—2 Bi. 2:17, 18.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
g-F 5/12 p. 17, kapango
Bible I Dibuku dya Bupolofeto bwa Bine, Kipindi 1
KUFIKIDILA KWA BITATYI
Bubinga bumo bidi bulombola’mba Bible i wa bine mu myanda itala kufikidila kwa bitatyi butanwa mu 1 Balopwe 6:1, ulombola kitatyi kyāshilwile Mulopwe Solomone mwingilo wa kūbaka tempelo mu Yelusalema. Tutanga’mo amba: “Mu mwaka wa 480 [479 myaka mibwane] kupwa kwa bene Isalela kutamba mu ntanda ya Edipito, mu mwaka wa buná Solomone papo ke mubikale bulopwe pa Isalela, mu kweji wa Zive (ko kunena’mba, kweji wa bubidi), washilula kūbaka njibo ya Yehova.”
Mbadilo ya bitatyi bya mu Bible ilombola’mba mwaka wa buná wa bubikadi bwa Solomone wāshilwile mu 1034 Y.K. Shi tubweje’ko myaka 479 mibwane iketutula mu 1513 Y.K. mwaka wa Divilu dya bene Isalela.
22-28 KWEJI 8
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BALOPWE 7
“Byotwifunda ku Bikomo Bibidi”
‘Ukakola Mukuba Mu Ngulu’
Mulopwe Solomone wāingidije mikuba mivule pa kulongolola tempelo ya mu Yelusalema. Mikuba mivule yāsokwelwe na shandi Davida, kitatyi kyaākwete Shidea. (1 Bilongwa 18:6-8) “Kyumbu kisungululwe” kya mukuba, ne nsāni mukatampe wāingidije bapidishitu mwanda wa koya, byādi bitwela matyupa 64 352 kadi byādi padi bilēma mantoni 30. (1 Balopwe 7:23-26, 44-46) Kwādi bikomo bibidi bikatampe bya mikuba pa kibelo kya tempelo. Byādi na mpunge, na kimano kya masantimetele 7 ne kipindi, na kitako kya metele 1,7 ne kimano kya mametele 8, ne na bula bwa mametele 2. (1 Balopwe 7:15, 16; 2 Bilongwa 4:17) I bitulumukwa’po kashā pa kulangulukila pa buvule bwa mikuba bwāingidijibwe mwanda wa kulonga bino bintu.
it-1-F p. 355
Boaza, II
Kikomo kikatampe kya bubidi kyāubakilwe kutunduka kadi kumeso kwa tempelo ya Solomone kyāinikilwe bu Boaza, dijina dishintulula padi amba, “Na Bukomo”. Kikomo kya kunshi kyādi kitwa amba Yakine, dijina dishintulula’mba, “Ekale [Yehova] Mukomejibwe Pototo.” Na kulunga pamo ano mashintulwilo abidi ne kutanga’o kushilwa ku kuboko kulume wenda ku lunkuso shi wimene utadidile Kutunduka, bibwanya kuleta mulangwe wa amba, Ekale [Yehova] mukomejibwe pototo [tempelo] na bukomo.’—1 Ba. 7:15-21; tala CHAPITEAU.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 257
Koya
Batōtyi bonso ba Yehova bafwaninwe kwikala batōka, ba mpikwa disubi ku ngitu ne ku mushipiditu. Kino i kimweke patōka kupityila ku mpangiko yādi ifwaninwe kulondwa mu kipema ne mu mwingilo wa ku tempelo mwenda mafuku. Pa kushimikwa kwa kipema, Alone Kitobo Mukatampe ne bandi bana bāoile mema kumeso kwa kuvwala bivwalwa bya butobo. (Div. 29:4-9; 40:12-15; Lev 8:6, 7) Babitobo bādi boya ku makasa ne ku maulu mu kyoilo kya mukuba kyādi pa bukata bwa pema ne kisōkelo. Kupwa mu tempelo ya Solomone namo mwālongelwe dijiba dya byuma bisungululwe. (Div. 30:18-21; 40:30-32; 2 Bi. 4:2-6) Mu Difuku dya Kupūta Bubi, kitobo mukatampe wādi oya misunsa ibidi. (Lev 16:4, 23, 24) Bantu bādi basela mbuji wa Azazele, byamulambu bishele’ko ne kyamulambu kya ñombe utyila panja pa nkambi bādi bafwaninwe koya ne kukenda bivwalwa byabo kumeso kwa kujokela mu nkambi.—Lev 16:26-28; Umb 19:2-10.
29 KWEJI 8–4 KWEJI 9
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BALOPWE 8
“Milombelo ya Kwityepeja Yālombele Solomone Kumeso a Bantu”
Lumbulula Milombelo Yobe Na Kifundwa Kya Bible
9 Milombelo ifwaninwe kutamba ku mutyima pa kwimvwanwa’yo. Solomone wālombele bitamba ku mutyima, bisonekelwe mu 1 Balopwe shapita 8, ku meso a kibumbo kyēbungile mu Yelusalema mwanda wa kufikijija tempelo ya Yehova mu 1026 K.K.K. Solomone wātendele Leza pa kupwa kwa dikumbo dya kipwano kutūlwa mu Kikola Nakampata ne pa kupwa kwa dikumbi dya Yehova kuyula mu tempelo.
10 Bandaula lulombelo lwa Solomone usa kumona amba i mutele divule dine mutyima. Solomone wāitabije’mba Yehova kasuku kandi ye uyukile mutyima wa muntu. (1 Bal. 8:38, 39) Lulombelo lumo lonka lulombola amba kipya-mambo ubwanya ‘kwaluka kudi Leza na mutyima wandi onso.’ Shi walwana wākwata bantu ba Leza bu misungi, milombelo yabo ikemvwanwa shi mityima yabo i mibwaninine kudi Yehova. (1 Bal. 8:48, 58, 61) Nanshi bine, milombelo yobe ifwaninwe kulupuka ku mutyima.
Ela Makasa A Dikōkeji Mūlu Mu Milombelo
7 Twikale tulombela ku meso a bantu bonso nansha pafula, musoñanya mukatampe wa mu Bisonekwa wa kulama mu ñeni i uno, tufwaninwe kwikala betyepeje mu milombelo yetu. (2 Bilongwa 7:13, 14) Mulopwe Solomone wālombwele kwityepeja mu milombelo yandi ya ku meso a bantu bonso pa kufikijija kwa tempelo ya Yehova mu Yelusalema. Solomone wāpwile’tu kuvuya luno lūbako lukatakata lwādi kelwāūbakilwe kasha pano pantanda, wālombela na kwityepeja’mba: “Ino nanshi Leza akekale binebine panopanshi’ni, a? Talapo bidi, diulu ne diulu dya madiulu kedikōkejepo kyaba kya kukwikadijamo abe; longapo ino njibo mityetye yo nashimika!”—1 Balopwe 8:27.
8 Tufwaninwe netu kwityepeja pamo bwa Solomone kitatyi kyotwimanina bakwetu mu milombelo ya ku meso a bantu bonso. Eyo, nansha byotufwaninwe kwepuka muneneno wa buujila bwa buzazangi, inoko kwityepeja kuyukenanga ne ku mulupukilo wa diwi. Milombelo ya kwityepeja ke ya kutyakulapo bishima bya lupaka, nansha ya kumonga, ehe. Mwanda ikokelanga milangwe pa Yewa ulombwa, ke pa muntupo ulombela. (Mateo 6:5) Kwityepeja kuyukenanga ne ku byobya byotunena mu milombelo. Shi tulombela na kwityepeja, ketukalombepo bwa batwe baningila Leza alonge bintu kampanda motusakila. Ino kwabija kwetu i kwa kulomba Yehova alonge mungya mwendele kiswamutyima kyandi kikola. Mulembi wa mitōto wāletele kifwa kya mwikadilo mufwaninwe paābije amba: “Pano pandija, tubakwisashila, abe Yehova; abe Yehova, tubakwisashila, tuma pano katōkwe kalumbuluke, senene, shē!”—Mitōto 118:25; Luka 18:9-14.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 475 mus. 3
Diulu
Solomone mūbaki wa tempelo ya mu Yelusalema, wānenene amba, “Madiulu, bine, diulu dya madiulu” keakokejapo kubwana Leza. (1 Ba 8:27) Nansha Yehova byadi umpangi wa madiulu, inoko i mukatampe kupita madiulu, kadi “dijina dyandi kete didi peulu kepafikikapo. Bukatakata bwandi budi peulu pa ntanda ne diulu.” (Ñi 148:13) Yehova upimanga madiulu pamo’nka na muntu upima kintu na kubāla makasa andi ne kwikikwata mfulo na mfulo na minwe yandi. (Isa 40:12) Binenwa bya Solomone kebilombolapo amba, Leza kadipo na kifuko kwashikatanga, nansha amba Aye udi ponso’tu ne mu bintu byonso’tu. Mwanda Solomone ubweja’ko padi Yehova amba, “ivwana kwako ku kīkalo kyobe, mwamo mūlu,” ko kunena’mba madiulu ampikwa kumweka.—1Ba 8:30, 39.