CARTA ÓS EFESIOS
1 De parte de Paulo, apóstolo de Cristo Xesús pola vontade de Deus, para os santos* que están en Éfeso e que son discípulos fieis de Cristo Xesús:
2 Que teñades bondade inmerecida e paz de parte de Deus, o noso Pai, e do Señor Xesucristo.
3 Que o Deus e Pai do noso Señor Xesucristo sexa louvado porque nos deu todo tipo de bendicións co seu espírito nos lugares celestiais como discípulos de Cristo, 4 porque nos escolleu desde o principio da humanidade* para estar unidos a el*, para que demostremos amor e sexamos santos e non teñamos defecto diante del. 5 Escolleunos con antelación* para que fósemos adoptados como os seus propios fillos mediante Xesucristo, de acordo co que lle agrada e coa súa vontade, 6 para louvalo pola gloriosa bondade inmerecida que el nos mostrou bondadosamente por medio do seu querido Fillo. 7 Por medio del conseguimos a liberación por rescate mediante o seu sangue, é dicir, o perdón das nosas ofensas de acordo coa gran bondade inmerecida de Deus.
8 El mostrounos esta bondade inmerecida en abundancia dándonos sabedoría e entendemento* en tódolos asuntos, 9 revelándonos o segredo sagrado da súa vontade. De acordo co que lle agrada, propúxose 10 establecer unha administración* cando se cumprisen os tempos fixados, para reunir tódalas cousas e que así estean unidas a Cristo, as cousas nos ceos e as cousas na terra. Si, a el. 11 Nós estamos unidos a el e escolléusenos como herdeiros porque fomos escollidos con antelación* de acordo co propósito de Deus, que é quen cumpre tódalas cousas que decide de acordo coa súa vontade. 12 Así louvarase a gloria de Deus mediante nós, que fomos os primeiros en poñer a nosa esperanza no Cristo. 13 Pero vós tamén puxestes a vosa esperanza nel despois de escoitar a palabra da verdade, as boas noticias da vosa salvación. Despois de crer, recibistes o selo por medio del co espírito santo que se prometera. 14 Ese espírito é unha garantía* da herdanza que imos recibir, para que o propio pobo* de Deus quedase libre mediante un rescate para a súa gloriosa louvanza.
15 Por iso, desde que oín falar da fe que tedes no Señor Xesús e do amor que lles demostrades a tódolos santos, 16 non deixo de dar grazas por vós. Sígovos mencionando nas miñas oracións 17 para que o Deus do noso Señor Xesucristo, o Pai glorioso, vos dea poder para que poidades ser sabios e entendades as cousas que el revela, mentres conseguides coñecemento exacto sobre el. 18 El iluminou os ollos do voso corazón para que poidades saber cal é a esperanza que se vos deu cando vos chamou, cales son as gloriosas bendicións* que el ten reservadas como herdanza para os santos 19 e o extraordinaria que é a grandeza do poder que nos mostra ós que somos crentes. Esta grandeza vese nas accións da súa poderosa forza, 20 que el utilizou con Cristo cando o resucitou* de entre os mortos e cando o sentou á súa dereita nos lugares celestiais, 21 moi por enriba de calquera goberno, autoridade, poder e dominio, e moi por enriba de calquera título* que poida ter alguén non só neste sistema*, senón tamén no que virá. 22 El tamén puxo tódalas cousas debaixo dos seus pés e fixo que chegase a ser cabeza de tódalas cousas relacionadas coa congregación. 23 A congregación é o corpo de Cristo, que el enche, e el fai que todo estea completo*.
2 Ademais, Deus deuvos vida, aínda que estabades mortos por culpa das ofensas e dos pecados 2 que cometestes cando seguiades o sistema* deste mundo, cando seguiades o gobernante que ten autoridade sobre o aire. O aire é o espírito que agora controla as persoas que son desobedientes*. 3 De feito, houbo un tempo no que todos nos comportabamos coma eles seguindo os desexos da nosa carne, facendo a vontade da carne e dos nosos pensamentos, e mereciamos a ira de Deus* desde o noso nacemento, igual que os demais. 4 Pero Deus, que é moi misericordioso*, amounos cun amor tan grande 5 que nos deu vida e nos uniu ó Cristo, incluso cando estabamos mortos por culpa das nosas ofensas (vós fostes salvados por bondade inmerecida). 6 De feito, deunos vida* xunto con el* e sentounos xunto con el* nos lugares celestiais como discípulos de Cristo Xesús 7 para que, nos sistemas* que veñen, el demostre a súa ilimitada bondade inmerecida sendo xeneroso* con nós como discípulos de Cristo Xesús.
8 Por esta bondade inmerecida fostes salvados mediante a fe. Pero non é polos vosos propios méritos, senón que é un regalo de Deus. 9 Non, non é grazas ás vosas boas obras, para que ninguén teña motivos para presumir. 10 Somos obra das mans de Deus* e, como somos discípulos de Cristo Xesús, fomos creados para facer as boas obras que Deus decidiu con antelación que fixésemos.
11 Así que recordade que noutro tempo vós, que sodes xente das nacións por nacemento*, erades chamados “incircuncisión” polos que se chaman “circuncisión”. Esta circuncisión faise no corpo* por mans humanas. 12 Naquel tempo non coñeciades a Cristo, estabades separados da nación de Israel e, como erades estranxeiros, non estabades incluídos nos pactos da promesa. Viviades no mundo sen ter esperanza e sen coñecer a Deus. 13 Pero agora, como sodes discípulos de Cristo Xesús, vós, que nun tempo estabades lonxe de Deus, chegastes a estar cerca grazas ó sangue do Cristo. 14 Porque el é a nosa paz, o que fixo que os dous grupos fosen un só e o que derribou o muro que había no medio e que separaba os dous grupos. 15 Por medio de ofrecer o seu corpo*, anulou o que facía que estes grupos fosen inimigos: a Lei, que está formada por mandamentos e decretos. Fixo isto para facer un pobo* novo dos dous grupos que son discípulos del e establecer a paz, 16 e para reconciliar completamente con Deus os dous pobos nun só corpo mediante o madeiro de tortura*. Porque por medio de si mesmo eliminou iso que os facía inimigos. 17 El veu e anunciouvos as boas noticias de paz a vós, os que estabades lonxe de Deus, e tamén ós que estaban cerca del. 18 Porque mediante el, os dous pobos podemos acceder con liberdade ó Pai por medio do mesmo espírito santo.
19 Así que xa non sodes estraños nin estranxeiros, senón que sodes cidadáns xunto cos santos* e sodes membros da familia de Deus. 20 Ademais, fostes edificados sobre o fundamento dos apóstolos e dos profetas, e Cristo Xesús é a pedra angular* de fundamento. 21 O edificio enteiro, que está unido a el e ten tódalas partes harmoniosamente unidas, vai medrando ata converterse nun templo santo para Xehová*. 22 Vós, que estades unidos a Cristo, tamén estades sendo edificados xuntos para convertervos nun lugar no que Deus viva por medio do seu espírito.
3 Por iso eu, Paulo, prisioneiro de Cristo Xesús polo voso ben, que sodes xente das nacións...* 2 Seguramente escoitastes que recibín a responsabilidade de administrar a bondade inmerecida de Deus para o voso beneficio 3 e que se me deu a coñecer o segredo sagrado por medio dunha revelación, como xa vos escribín brevemente. 4 Así que cando leades isto, darédesvos conta de ata que punto comprendo o segredo sagrado do Cristo. 5 Noutras xeracións, non se lle deu a coñecer este segredo sagrado á humanidade tal como se lles revelou agora ós seus santos apóstolos e profetas por medio do espírito. 6 O segredo é que xente das nacións, despois de aceptar as boas noticias e facerse discípulos de Cristo Xesús, serán herdeiros con nós e membros do mesmo corpo, e que a promesa de Deus se cumprirá neles igual que en nós. 7 Cheguei a ser un servo* deste segredo grazas á bondade inmerecida de Deus. El deume este regalo por medio do seu poder.
8 Eu, que son inferior ó menos importante de tódolos santos*, recibín esta bondade inmerecida para anunciarlles ás nacións as boas noticias das incontables bendicións* do Cristo 9 e para facerlles ver a todos como se administran os asuntos do segredo sagrado que estivo escondido durante moito tempo por Deus*, que foi quen creou tódalas cousas. 10 Isto pasou para que agora os gobernos e as autoridades* que están nos lugares celestiais coñezan os moitos aspectos da sabedoría de Deus a través da congregación. 11 Isto está de acordo co propósito eterno que el estableceu en relación co Cristo, o noso Señor Xesús. 12 Por medio del podemos falar libremente e acceder a Deus con liberdade e confianza, porque temos fe en Cristo. 13 Por iso vos pido que non vos desanimedes polas dificultades que sufro por vós, porque as miñas dificultades danvos gloria.
14 Por esa razón póñome de xeonllos diante do Pai. 15 Tódalas familias no ceo e na terra débenlle o seu nome* a el. 16 Órolle a Deus para pedirlle que, mediante a súa abundante gloria, el permita que a persoa que sodes por dentro se fortaleza co poder do seu espírito 17 e para que, mediante a vosa fe, o Cristo viva nos vosos corazóns con amor. Tamén lle oro para que esteades ben arraigados e establecidos no fundamento 18 e que así, xunto con tódolos santos, sexades totalmente capaces de comprender ben a anchura, a lonxitude, a altura e a profundidade da verdade, 19 e de coñecer o amor do Cristo que supera o coñecemento, para que consigades toda a plenitude que Deus dá*.
20 Deus, mediante o poder que está actuando en nós, pode facer infinitamente máis que todo o que pedimos ou imaxinamos. 21 Que el reciba a gloria mediante a congregación e mediante Cristo Xesús por tódalas xeracións para sempre. Amén.
4 Así que eu, que son prisioneiro por ser discípulo do Señor, suplícovos que vos portedes dunha maneira digna da chamada que recibistes: 2 sede completamente humildes, apracibles e pacientes, soportádevos uns ós outros con amor 3 e facede todo o posible por manter a unidade que produce o espírito mediante o vínculo da paz. 4 Hai un só corpo e un só espírito, igual que hai unha soa esperanza para a que fostes chamados. 5 Hai un só Señor, unha soa fe e un só bautismo. 6 Hai un só Deus e Pai de todos, que está sobre todos e actúa por medio de todos e en todos.
7 Pero cada un de nós recibiu bondade inmerecida de acordo coa medida na que o Cristo repartiu este regalo. 8 Por iso as Escrituras din: “Cando el subiu ó alto, levou prisioneiros e deu homes como regalos”. 9 Pero, que significa “el subiu”? Significa que antes baixou ás rexións de abaixo, é dicir, á terra. 10 O que baixou tamén é o mesmo que subiu moi por enriba de tódolos ceos para que tódalas cousas cheguen a estar completas por medio del*.
11 E deu algúns como apóstolos, algúns como profetas, algúns como evanxelizadores*, algúns como pastores e mestres. 12 Deunos para corrixir* os santos*, para a obra que ten que ver co voso ministerio e para fortalecer* o corpo do Cristo 13 ata que todos esteamos unidos na fe e no coñecemento exacto do Fillo de Deus, ata que teñamos a madurez dun home adulto e cheguemos a ser completamente maduros coma* Cristo. 14 Así que deixemos de ser coma nenos. Non nos deixemos sacudir polas ondas e non nos deixemos levar de aquí para alá polo vento de calquera ensinanza de homes que enganan con trampas e astucia. 15 Todo o contrario, mentres vivimos* a verdade, que o amor nos motive a medrar en tódalas cousas de acordo co Cristo, que é a cabeza. 16 Por medio del, tódalas partes do corpo están unidas harmoniosamente e cooperan grazas ás articulacións, que lle dan ó corpo o que necesita. Cando cada parte cumpre ben coa súa función, isto contribúe a que o corpo medre, fortalecéndose* sobre o amor.
17 Por iso vos digo e vos suplico* no nome do Señor que non sigades vivindo* coma a xente das nacións, que vive coa súa mente centrada en cousas inútiles*. 18 Eles están en escuridade mental e separados da vida que lle pertence a Deus porque deciden ser ignorantes e teñen o corazón duro*. 19 Ademais, como xa non lles importa o que está ben e o que está mal, entregáronse á conduta descarada* e practican todo tipo de impureza* con avidez*.
20 Pero vós non aprendestes que o Cristo fose así, 21 se é que en realidade o escoitastes e fostes ensinados por medio del de acordo coa verdade que el ensinou. 22 Vós aprendestes que debedes quitarvos a vella personalidade, que coincide co comportamento que tiñades antes e que se vai corrompendo debido ós seus malos desexos, que vos enganan. 23 Debedes seguir renovando a vosa forma de pensar* 24 e debedes poñervos a nova personalidade, que foi creada de acordo coa vontade de Deus e de acordo cos requisitos da xustiza e da lealdade verdadeiras.
25 Así que, agora que vos desfixestes do engano, dicídevos a verdade uns ós outros, porque todos somos membros que estamos unidos uns ós outros. 26 Cando vos enfadedes, non pequedes. Non deixedes que se poña o sol mentres aínda estades enfadados. 27 Non lle deades ningunha oportunidade ó Demo*. 28 Quen rouba, que xa non roube máis. En vez diso, que traballe duro facendo un bo traballo coas súas propias mans, para que teña algo que darlle a quen o necesite. 29 Que non saian da vosa boca palabras sucias*. En vez diso, que todo o que digades sirva para fortalecer a outros segundo sexa necesario e para que se beneficien os que escoitan. 30 Ademais, non esteades poñendo triste o espírito santo de Deus. Grazas a este espírito recibistes o selo para ser liberados por rescate cando chegue o día da liberación.
31 Desfacédevos de todo tipo de rencor amargo, furia, ira, gritos e palabras ofensivas, e tamén de toda maldade. 32 Máis ben, sede bondadosos uns cos outros, tratádevos con cariño e con compaixón, e perdoádevos con xenerosidade igual que Deus vos perdoou xenerosamente por medio de Cristo.
5 Así que imitade a Deus como fillos queridos 2 e seguide demostrando amor*, igual que o Cristo tamén nos* amou e se entregou por nós* como ofrenda e sacrificio, un aroma agradable para Deus.
3 Que a inmoralidade sexual*, calquera tipo de impureza* ou a cobiza* nin sequera se mencionen entre vós, tal e como é propio de persoas santas. 4 Que tampouco haxa comportamentos vergonzosos nin palabras insensatas nin bromas obscenas, que son cousas que non son apropiadas. En vez diso, dade grazas. 5 Porque sabedes e entendedes moi ben que ninguén que sexa sexualmente inmoral*, ninguén que sexa impuro* e ninguén que se deixe levar pola cobiza (que é o mesmo que ser idólatra) ten herdanza no Reino do Cristo e de Deus.
6 Non deixedes que ninguén vos engane con palabras baleiras, porque a ira de Deus virá sobre os desobedientes* debido a esas cousas. 7 Así que non sexades os seus cómplices. 8 Antes erades escuridade, pero agora sodes luz porque estades unidos ó Señor. Seguide andando coma fillos da luz, 9 porque a luz produce* todo tipo de bondade, xustiza e verdade. 10 Seguide asegurándovos do que lle agrada ó Señor 11 e deixade de participar nas obras inútiles* que pertencen á escuridade. En vez diso, poñédeas ó descuberto. 12 Porque incluso dá vergonza dicir as cousas que esa xente fai en segredo. 13 A luz pon ó descuberto* tódalas cousas, así que tódalas cousas que están postas ó descuberto convértense en luz. 14 Por iso se di: “Desperta, ti que estás durmindo, e resucita* de entre os mortos, e o Cristo fará que a luz brille sobre ti”.
15 Así que tede moitísimo coidado para non comportarvos* coma parvos, senón coma sabios, 16 aproveitando o tempo da mellor maneira posible*, porque os días nos que vivimos son malos. 17 Por iso deixade de ser insensatos e entendede cal é a vontade de Xehová*. 18 Ademais, non vos emborrachedes*, porque iso leva ós excesos*. En vez diso, seguídevos enchendo do espírito de Deus. 19 Faládevos uns ós outros* con salmos, louvanzas a Deus e cancións espirituais, cantando e tocando música para Xehová* de todo corazón*, 20 dándolle sempre as grazas por todo ó noso Deus e Pai no nome do noso Señor Xesucristo.
21 Respectade a autoridade uns doutros* polo profundo respecto que lle tedes a* Cristo. 22 Que as mulleres que están casadas respecten a autoridade dos* seus maridos igual que ó Señor. 23 Porque o marido é cabeza da súa muller, igual que o Cristo é cabeza da congregación, xa que el é o salvador deste corpo*. 24 De feito, igual que a congregación respecta a autoridade do* Cristo, as mulleres tamén deben respectar sempre a autoridade dos* seus homes. 25 Maridos, seguide amando as vosas mulleres igual que o Cristo tamén amou a congregación e se entregou por ela. 26 Fixo isto para santificala, purificándoa coa palabra de Deus, coma se fose cun baño de auga 27 para presentar a congregación diante de si mesmo en todo o seu esplendor, sen manchas nin defectos nin ningunha desas cousas, senón santa e sen falta.
28 Da mesma maneira, os homes que están casados deben amar ás súas mulleres como aman os seus propios corpos. O home que ama á súa muller ámase a si mesmo, 29 porque nunca houbo ninguén que odiase o seu propio corpo*. En vez diso, todo o mundo o alimenta e o coida con cariño, igual que fai o Cristo coa congregación, 30 porque todos formamos parte* do seu corpo. 31 Por esa razón, o home deixará o seu pai e a súa nai, unirase* á súa muller e os dous serán unha soa carne*. 32 Este segredo sagrado é grande. Agora estou falando de Cristo e da congregación. 33 En calquera caso, cada un de vós debe amar á súa muller tal como se ama a si mesmo e a muller debe respectar profundamente ó seu marido.
6 Fillos, obedecede os vosos pais da maneira que lle agrada ó Señor, porque isto é xusto. 2 “Honra a teu pai e a túa nai”. Ese é o primeiro mandamento que vai acompañado dunha promesa: 3 “Para que che vaia ben* e vivas moito tempo na terra”. 4 Pais*, non irritedes os vosos fillos. En vez diso, seguídeos criando de acordo coa disciplina e os consellos de* Xehová*.
5 Escravos, obedecede os vosos amos* con moito respecto* e cun corazón sincero, igual que se obedecésedes ó Cristo. 6 Non o fagades só cando vos estean mirando*, para agradar a outros, senón como escravos de Cristo que fan a vontade de Deus de toda alma*. 7 Sede escravos cunha boa actitude, coma se servísedes a Xehová* e non ós homes, 8 porque sabedes que Xehová* recompensará a cada un por calquera cousa boa que faga, tanto se é escravo coma se é un home libre. 9 E vós, os que sodes amos, seguídeos tratando a eles da mesma maneira, sen ameazas, porque sabedes que tanto eles coma vós tedes o mesmo Amo nos ceos e que el non fai diferenzas entre as persoas*.
10 Por último, seguide recibindo poder do Señor porque a súa forza é grande. 11 Poñédevos a armadura completa que dá Deus para que poidades mantervos firmes contra as trampas* astutas do Demo*. 12 Porque temos unha loita*, pero non contra alguén de carne e óso* senón contra os demos que están nos ceos e que gobernan e teñen autoridade sobre o mundo que está en escuridade. 13 Por iso, poñédevos a armadura completa que dá Deus para que poidades resistir cando chegue o día malo e para que poidades mantervos firmes despois de facer todo o necesario.
14 Así que mantédevos firmes levando posto o cinto da verdade, vestidos coa coiraza da xustiza, 15 e cos pés calzados e preparados para anunciar as boas noticias da paz. 16 Ademais de todo isto, collede o escudo grande da fe porque con el poderedes apagar tódalas frechas incendiarias* do Maligno*. 17 Levade tamén o casco da salvación e a espada do espírito, é dicir, a palabra de Deus. 18 Ó mesmo tempo, seguide orando en todo momento de acordo co espírito, facendo todo tipo de oracións e súplicas. Para conseguir isto, mantédevos despertos e suplicade constantemente por tódolos santos*. 19 Orade tamén por min, para que se me dean as palabras adecuadas cando fale e así poida dar a coñecer con valor o segredo sagrado das boas noticias. 20 Eu son un embaixador desas boas noticias que está encadeado. Orade por min para que poida falar delas con valor, como debo falar.
21 Tíquico, un querido irmán e un fiel servo* do Señor, informaravos de todo para que saibades de min e de como me vai. 22 Por iso volo mando, para que poidades saber como estamos e para que vos anime*.
23 Que os irmáns teñan paz e amor con fe de parte de Deus, o Pai, e do Señor Xesucristo. 24 Que a bondade inmerecida de Deus estea con tódolos que aman o noso Señor Xesucristo cun amor que non se pode corromper.
Ver glosario.
Lit. “desde a fundación do mundo”. Parece que se refire ó nacemento dos fillos de Adán e Eva.
É dicir, a Cristo.
Ou “Predeterminounos”.
Ou “sensatez”.
Ou “administrar as cousas”.
Ou “predeterminados”.
Ou “un pago inicial”, “unha fianza”, “unha prenda”.
Lit. “a propiedade”.
Ou “riquezas”.
Lit. “levantou”.
Lit. “nome”.
Ou “nesta era”. Ver glosario sistema.
Ou “é o seu corpo, a plenitude do que enche tódalas cousas en todo”.
Ou “a corrente”. Ver glosario sistema.
Ou “os fillos da desobediencia”.
Ou “eramos fillos da ira”.
Ou “que é rico en misericordia”.
Lit. “levantounos”.
É dicir, Cristo Xesús.
É dicir, Cristo Xesús.
Ou “nas eras”. Ver glosario sistema.
Ou “mediante o seu favor para”.
Ou “produto do seu traballo”.
Lit. “na carne”.
Lit. “na carne”.
Lit. “a súa carne”.
Lit. “home”.
Ver glosario madeiro de tortura.
Ver glosario.
Ver glosario pedra angular.
Ver apén. A5.
Parece que a idea continúa no versículo 14.
Ou “ministro”.
Ver glosario.
Ou “riquezas”.
Lit. “en Deus”.
Parece que se refire ós anxos.
Ou “a súa existencia”.
Parece que se refire ás cualidades de Deus.
Ou “para dar plenitude a tódalas cousas”.
Ou “predicadores das boas noticias”.
Ou “capacitar”, “reaxustar”.
Ver glosario.
Ou “edificar”.
Ou “e alcancemos a estatura plena do”.
Ou “dicimos”.
Ou “edificándose”.
Ou “vos dou testemuño”.
Lit. “andando”.
Ou “que vive na inutilidade da súa mente”.
Ou “insensible”.
Ou “conduta desvergonzada”. En grego, asélgueia. Ver glosario conduta descarada.
Ou “inmundicia”. Ver glosario impureza.
Ou “sen chegar a estar totalmente satisfeitos”.
Ou “a forza que impulsa a vosa mente”. Lit. “o espírito da vosa mente”.
Ou “Nin deixedes sitio para o Demo”. A palabra grega orixinal é diábolos (calumniador). Ver glosario Demo.
Ou “corrompidas”. Lit. “podres”.
Ou “o camiño do amor”.
Ou quizais “vos”.
Ou quizais “vós”.
En grego, porneia. Ver glosario inmoralidade sexual.
Ou “inmundicia”. Ver glosario impureza.
É dicir, desexo excesivo de ter algo.
Ver glosario inmoralidade sexual.
Ou “inmundo”.
Ou “fillos da desobediencia”.
Ou “o froito da luz consiste en”.
Ou “infrutíferas”.
Ou “censura”.
Lit. “levántate”.
Lit. “andar”.
Lit. “comprando o tempo fixado”.
Ver apén. A5.
Ou “non vos emborrachedes con viño”.
Ou “ó descontrol”.
Ou quizais “a vós mesmos”.
Ver apén. A5.
Ou “nos vosos corazóns”.
Ou “Estade suxeitos uns ós outros”.
Lit. “no temor de”.
Ou “estean suxeitas ós”.
É dicir, a congregación.
Ou “está suxeita ó”.
Ou “estar suxeitas ós”.
Lit. “a súa propia carne”.
Ou “somos membros”.
A palabra grega orixinal significa adherirse firmemente, coma con pegamento.
Ou “un só ser”.
Ou “Para que teñas éxito”.
Aquí refírese ós pais varóns.
Ou “a instrución de”, “a guía de”. Lit. “a colocación da mente en”.
Ver apén. A5.
Lit. “amos carnais”.
Ou “con temor e tremor”.
Lit. “Non servindo o ollo”.
Ver glosario.
Ver apén. A5.
Ver apén. A5.
Ou “non é parcial”.
Ou “tácticas”.
A palabra grega orixinal é diábolos (calumniador). Ver glosario Demo.
Lit. “unha loita corpo a corpo”.
Lit. “sangue”.
Ou “tódolos proxectís incendiarios”, “tódolos dardos incendiarios”.
Ver glosario.
Ver glosario.
Ou “ministro”.
Ou “console os vosos corazóns”.