Aniat’ Kaipapanan ti Narelihiosuan a Wayawaya Kadakayo?
Nupay maysa a kangrunaan a kalintegan idiay Estados Unidos ti narelihiosuan a wayawaya, rinaut dagiti naranggas a managderraw dagiti Saksi ni Jehova iti intero a pagilian idi dekada 1940
RINIWRIW ti makidangdangadang gapu iti dayta. Nakatayan pay ketdi ti dadduma dayta. Pudno a maysa daytoy kadagiti kapapatgan a sanikua ti sangatauan. Ania dayta? Ti wayawaya! Depinaren ti The World Book Encyclopedia ti wayawaya kas “ti karbengan nga agpili ken mangitungpal iti dayta.” Kunana pay: “Iti legal a panangmatmat, nawaya ti tattao no saan nga ipaalagad ti kagimongan ti kinaawan-hustisia, di-nesesita, wenno di-nainkalintegan a limitasion kadakuada. Kasapulan met a salakniban ti kagimongan dagiti kalinteganda—kayatna a sawen, ti kangrunaan a wayawaya, pannakabalin, ken pribilehioda.”
Agparang a simple ti kapanunotan. Ngem, no aramiden, kasla imposible a makapagtunos dagiti tao no sadino a talaga ti rumbeng a pangisaadan iti beddeng ti wayawaya. Kas pagarigan, mamati ti dadduma a rumbeng nga agaramid ti gobierno kadagiti linteg a mangsalaknib iti wayawaya dagiti umilina. Ngem ikalintegan ti dadduma a dagitoy a linteg ti manglapped iti masapul a pakawayawayaan dagiti umili! Nalawag, sabasabali ti kaipapanan ti wayawaya iti nadumaduma a tao.
Ti Ngay Maipapan iti Narelihiosuan a Wayawaya?
Nalabit ti wayawaya a kakaruan a mapagsusupiatan isu ti narelihiosuan a wayawaya, a nadepinar kas “ti kalintegan a mamati ken mangalagad iti pammati a pinili ti maysa.” Sigun iti United Nations Universal Declaration of Human Rights, “amin addaan kalintegan iti wayawaya ti panunot, konsiensia ken relihion.” Mairaman ditoy ti kalintegan ti tao “a mangbaliw iti relihion wenno pammatina,” buyogen ti wayawaya “a mangiparangarang iti relihion wenno pammatina iti sursuro, aramid, panagdayaw ken panangrambak.”—Artikulo 18.
Di pagduaduaan, namnamaentayo a ti kasta a wayawaya ket ipaay ti aniaman a pagilian a sipupudno a maseknan kadagiti iturayanna. Nakalkaldaang, ta saan a kanayon a mapaspasamak daytoy. “Apektaran ti relihion ti kaunggan a rikna ti adu a tattao,” kuna ti The World Book Encyclopedia. “Nasisinged a nainaig ti sumagmamano a gobierno iti maysa a relihion ket ibilangda a peggad iti napolitikaan nga autoridad dagiti tao nga addaan sabali a pammati. Mabalin met nga ibilang ti maysa a gobierno ti relihion a peggad iti politika ti relihion gapu ta mabalin nga iyun-una dagiti relihion ti kinasungdo iti Dios ngem iti panagtulnog iti estado.”
Dagitoy ti makagapu a nangisaad ti sumagmamano a gobierno kadagiti restriksion iti panangalagad iti relihion. Sumagmamano ti mangipawil a namimpinsan iti panangalagad iti pammati. Dagiti dadduma, nupay kunkunada nga itantandudoda ti wayawaya ti panagdayaw, siiinget a kontrolenda ti isuamin a narelihiosuan nga aramid.
Kas pagarigan, usigenyo ti kasasaad a nagraira iti adu a tawen idiay Mexico. Nupay ginarantisaran ti Konstitusion ti narelihiosuan a wayawaya, nalawag a kinunana: “Dagiti simbaan a maar-aramat para iti publiko a panagdayaw ket kukua ti Pagilian, nga inrepresentar ti Federal Government, nga isut’ mangikeddeng no ania ti agtultuloy nga usaren iti kasta a pamay-an.” Idi 1991 naamendaran ti Konstitusion tapno agpatingga daytoy a restriksion. Nupay kasta, ipakpakita daytoy nga ehemplo a ti narelihiosuan a wayawaya mabalin a sabasabali ti pannakamatmatna iti nadumaduma a pagilian.
Naidumduma a Kita ti Narelihiosuan a Wayawaya
Adda kadi narelihiosuan a wayawaya iti pagilian a pagnanaedanyo? No kasta, kasanot’ pannakailawlawagna? Mabalinyo kadi a dayawen ti Dios iti wagas a kayatyo, wenno mapilitkay nga agbalin a kameng iti relihion ti Estado? Mapalubosankay kadi nga agbasa ken agiwaras iti narelihiosuan a literatura, wenno iparit ti gobierno ti kasta a nayimprenta a pagbasaan? Mabalinyo kadi nga isarita iti dadduma maipapan ti pammatiyo, wenno maibilang daytoy a panangsalungasing iti narelihiosuan a kalinteganda?
Agpannuray ti sungbat dagitoy a saludsod iti pagnanaedanyo. Nupay kasta, makapainteres, nga adda maysa a kita ti narelihiosuan a wayawaya a saan a pulos nga agpannuray iti lugar. Bayat ti kaaddana idiay Jerusalem idi tawen 32 K.P., kinuna ni Jesus kadagiti pasurotna: “No agtalinaedkayo iti saok, pudno a dakayo dagiti adalak, ket maammuanyonto ti kinapudno, ket ti kinapudno wayawayaannakayto.”—Juan 8:31, 32.
Aniat’ kayat a sawen ni Jesus iti daytoy a sasao? Tinartarigagayan dagiti Judio nga agdengdengngeg kenkuana a mawayawayaanda manipud iti turay ti Roma. Ngem saan a wayawaya manipud iti napolitikaan a panangirurumen ti salsalaysayen ni Jesus. Imbes ketdi, ikarkarina idi kadagiti adalanna ti banag nga adayo a nasaysayaat, kas makitatayo iti sumaganad nga artikulo.