Myanda ya Kunyemena’ko ya Kabuku ka ku Kupwila Būmi ne Mwingilo
© 2024 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
6-12 KWEJI 5
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 36-37
“Kokafītwa pa Mwanda wa Bantu Babi”
Le Bikekala Namani Pakāya Bulopwe bwa Leza?
4 Le dyalelo, bantu babi badi na lupusa namani potudi? Mutumibwa Polo wānenene amba mu mafuku a mfulo, kwadi kwa kwikala “bitatyi bya makambakano bikomo ne mwa kulongela.” Kupwa wābweja’ko amba: “Babi ne bandimbañani bakabipila’ko kutabuka.” (2 Temote 3:1-5, 13) Le kodi mwimwene uno mwanda? Bavule mu bukata mwetu kebasusulwe na bantu babi, kimfwa kukupilwa, kusañunwa kusansa mutyima kwa lukoba, ne kutambwa na bantapañani. Bankuma-bibi bamo bebiloñanga’tu patōkelela. Bakwabo nabo bemwekejanga bu basakanga kukwasha bantu bakwabo, inoko na bubine i babi. Nansha shi ketwasuswilwe na babi, abo’ko badi na lupusa potudi. Tufītwanga mutyima ponso potwivwana myanda ya muswelo mubi ususulwa bana, banunu ne bantu bakwabo bafudile. Bano bantu babi baloñanga bintu bibamwekeja pamo bwa banyama ba budyani nansha bu bandemona. (Yakoba 3:15) Na bya dyese, Kinenwa kya Yehova kitupa lukulupilo.
Yehova Weselanga Boba Balekela
10 Kulama kīji kwitusanshijanga batwe bene. Yehova usakanga twikale na ndoe ya mutyima idi mu kutalula kiselwa kilēma kya kulama kīji. (Tanga Bene Efisesa 4:31, 32.) Witusoñanya ‘tuleke bulobo ne bukalabale.’ (Ñim. 37:8) Bine i kya tunangu kulonda ano madingi. Kulama kīji kubwanya kona bukomo bwetu bwa ngitu ne bwa mu malango. (Nki. 14:30) Kadi kulama kīji kekukasanshijapo muntu witulubīle. Kudi pamo’nka na muntu utoma sumu, inoko ulanga’mba ikepaya muntu umusanshije. Inoko kitatyi kyotulekela bakwetu, twipānga batwe bene kyabuntu. (Nki. 11:17) Twikalanga na ndoe ya mutyima ne bukomo bwa kwendelela kumeso mu mwingilo wa Yehova.
“Wisangaje Mudi Yehova”
20 Kupwa, “bakikōkeji bakapyananga ntanda.” (Mitōto 37:11a) Lelo bano “bakikōkeji” i bāni? Kishima kyalamwinwe pano bu “bakikōkeji” kitamba ku kishima kibajinjibajinji kishintulula amba “batūkije, betyepeje, beikije.” Bine, “bakikōkeji” i boba belaija Yehova na kwityepeja amba olole mboloji yonso yobebamwesha nayo malwa. Bo abo “bakēsangaja mu bungi bwa ndoe.” (Mitōto 37:11b) Nansha ke pano tudi mu bungi bwa ndoe mu paladisa ya ku mushipiditu ikwatañene pamo na kipwilo kya bine kya bwine Kidishitu.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 341
Lūlu
Kushimatyija, kulādila nansha bula. Ngulu ikalanga mishimatyije kadi ilādilanga. (Isa 54:10; Hab 3:6; dingakanya na Ñi 46:2.) O mwanda pēsambīle kaimba wa mitōto pa boloke bwa Yehova amba budi pamo bwa “ngulu ya Leza” (Ñi 36:6), wādi ukimba kunena’mba boloke bwa Leza kebujinangapo. Ku mutamba mukwabo, ngulu byoikalanga milampe, wādi usaka kunena’mba boloke bwa Yehova i bupite kulampe bwa bantu. (Dingakanya na Isa 55:8, 9.) Kusokwelwa 16:20 ulombola’mba pāpungulwilwe lweso lwa busamba-bubidi lwa bukalabale bwa Leza, “ngulu nayo ne koyaya jimejime.” Kino kilombola’mba nansha ke bintu bilampe bidi pamo bwa ngulu kebibwanyapo kupanda ku bukalabale bwa Leza.—Dingakanya na Yel 4:23-26.
13-19 KWEJI 5
BYABULEME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 38-39
Kokendelela na Kwitopeka Bipitepite
‘Tala Sō’ ku Būmi bwa Kumeso
12 Tanga 1 Yoano 3:19, 20. Batwe bonso tubwanya kyaba kimo kwitopeka. Kimfwa, bamo betopekanga pa mwanda wa bintu byobalongele kumeso kwa kuyuka bubine. Bakwabo betopekanga pa mwanda wa bilubo byobalongele pa kupwa kubatyijibwa. Bantu bavudile kwitopeka uno muswelo. (Loma 3:23) Na bubine, tusakanga kulonga byoloke. Inoko “batwe bonso tukukalanga divule dine.” (Yak. 3:2; Loma 7:21-23) Nansha byoketusangelangapo kwitopeka, ino kubwanya kwitukwasha. Mwanda waka? Mwanda milangwe ya kwitopeka ibwanya kwitulengeja tushinte kadi tusumininwe kuleka kujokela mu bilubo byetu.—Bah. 12:12, 13.
13 Pakwabo kadi, tubwanya kwitopeka bipitepite, ko kunena’mba, kwendelela na kwitopeka nansha shi ketudi bapwe kwisāsa, kadi Yehova ke mulombole amba i mwitulekele. Kwitopeka kwa uno muswelo kubwanya kwitusanshija. (Ñim. 31:10; 38:3, 4) Namani? Tulangulukilei pa kimfwa kya kaka umo wadi witopeka pa bubi bwandi bwa pa kala. Wanenene amba: “Nadi nanga’mba nkibwanyapo kukankamana mu mwingilo wa Yehova mwanda nkyadipo mona’mba nkapandanga.” Bantu bavule motudi babwanya kwiivwana na mweivwanine uno kaka. Ino i biyampe twilame kutyina twakapya mu dikinga dya kwitopeka bipitepite. Ne kadi bidi, tuvulukei muswelo ukasangala Satana shi tubetyobola batwe bene aye papo Yehova ukitusenswe!—Dingakanya 2 Bene Kodinda 2:5-7, 11.
w02-F 15/11 p. 20 mus. 1-2
Bya Kulonga Mwanda wa Mafuku etu Ekale a Mvubu Kudi Leza
MAFUKU a būmi bwetu i matyetye kadi i a lupito. Davida kaimba wa mitōto pa kulangulukila pa mwipipīle būmi, wālombela’mba: “A Yehova, nkwashe’ko ndyuke mukekadila mfulo yami, ne bungi bwa mafuku ami, amba ndyuke mwipipīle būmi bwami. I bine, mafuku ami ubeatyepeja; ne bula bwa būmi bwami i bwa bitupu ku meso obe.” Kyādi kisaka Davida i kwiendeja mu muswelo usangaja Leza, kupityila ku binenwa ne bilongwa byandi. Pa kusaka kulombola’mba kikulupiji kyandi kyonso kidi mudi Leza, wānenene amba: “Abewa wi lukulupilo lwami lumo kete.” (Ñimbo ya Mitōto 39:4, 5, 7) Yehova wāmwivwene. Bine, Yehova wābandawile mingilo ya Davida, kupwa wāmupala mpalo mifwaninwe.
I bipēla kwikala na bya kulonga mu munite ne munite wa mu difuku ne kuvudilwa bya kulonga mu būmi. Tubwanya kuzumbija mutyima pa mwanda wa mukenga otudi nao mu būmi wa kwimwena ne kulonga bintu bivule, batwe papo na kitatyi kityetye’tu. Le pamo bwa Davida, netu tusakanga kwiendeja mu muswelo witulengeja twitabijibwe na Leza? Na bubine, Yehova ubandaulanga na katentekeji umo ne umo motudi. Pano kepadi kintu kya myaka 3 600, Yoba muntu utyina Leza wādi uyukile amba Yehova umwene kadi ubandaulanga matabula andi onso. Wāipangwile amba: “I kika kyombwanya kumulondolola shi waunena kwishintulwila?” (Yob 31:4-6, 14) Pa kusaka’mba mafuku a būmi bwetu ekale malēme ku meso a Leza, tufwaninwe kutūla bintu bya ku mushipiditu pa kifuko kibajinji, kukōkela misoñanya yandi ne kwingidija kitatyi kyetu na tunangu. Lekai twisambile’ko bininge pa ino myanda.
Mwa Kulongolwela Kipwano Kyobe na Yehova
Wisambe na Yehova kyaba kyonso. Shobe uyukile amba shi udi nyeke na milangwe ya kwitopeka, ukakomenwa kumulomba. (Loma 8:26) Ino abe ‘takamana mu milombelo,’ lombola Yehova amba usakanga kupwana nandi. (Loma 12:12) Andrej uvuluka’mba: “Nadi netopeka bininge ne kwivwana bumvu. Ino ponso ponadi mpwa kulombela, nadi neivwana biyampe. Nadi ngikala na ndoe ya mutyima.” Shi kuyukilepo bya kulomba mu milombelo, tala milombelo ya kwisāsa ya Mulopwe Davida idi mu Ñimbo ya Mitōto shapita 51 ne shapita 65.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Ikala Muntu Ukulupilwa
16 Kwīfula i kwa kamweno pa kusaka’mba bantu bakwabo betukulupile. Ino ngikadila itukwashanga tūbe talala kitatyi kyotukimba kusokola myanda mifyame yobetusapwidile. (Tanga Nkindi 10:19.) Inoko kwīfula kwetu kubwanya kutūlwa pa ditompo kitatyi kyotwingidija marezo a mīsambo. Shi ketutadijepo, tubwanya kusokola myanda mifyame ku bantu bavule. Kadi shi ketudi batume misapu na bingidilwa bya busendwe, ketubwanyapo kuyuka muswelo ukengidija’yo bantu bakwabo, ne makambakano oibwanya kulupula. Kadi kwīfula kuketukwasha tūbe talala kitatyi kikimba balwana twibasapwile myanda ikatūla batutu ne bakaka mu kyaka. Kino kibwanya kulongeka kitatyi kyobetwipangula kudi bampulushi, mu ntanda mukankajibwe mwingilo wetu nansha moutūdilwe mikalo. Tubwanya kwingidija musoñanya wa kulama “kyakanwa [kyetu] na lukano” mu ino myanda, ne mu myanda mikwabo. (Ñim. 39:1) Ekale i na ba mu kyetu kisaka, na balunda netu, na batutu ne bakaka, nansha na muntu ye-yense, tufwaninwe kwikala bakulupilwa. Kadi pa kwikala bantu bakulupilwa, tunenwe kwīfula.
20-26 KWEJI 5
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 40-41
Mwanda Waka Tukwashe Bakwabo?
Boba Bapāna na Mutyima Tō Bekalanga na Nsangaji
16 Na bubine bantu ba buntu kebapānangapo mwanda wa nabo bebalwije mu muswelo kampanda. Yesu wānenene amba: “Shi ubatēkeja masobo, ita balanda, babisheta, babilema, ne bampofu; nabya ukekala wa nsangaji, mwanda kebadipo na kya kukulubwila.” (Luka 14:13, 14) Kadi Bible unena’mba: “Muntu wa buntu ukeselwa dyese,” ne amba, “Wa nsangaji i yewa utele mutyima muntu mupēlulwe.” (Nkindi 22:9; Ñimbo ya Mitōto 41:1) Tufwaninwe kwikala na buntu mwanda tusakanga bine kukwasha bakwetu.
17 Polo paāpitulukile mu binenwa bya Yesu bya amba “nsangaji ya kupāna itabukile ya kupebwa,” kādipo wisambila’tu’nka pa kupāna bintu bya ku ngitu kete. Tubwanya ne kukankamika bantu, kwibapa madingi a mu Bible, ne kwibakwasha mu muswelo mupotoloke. (Bilongwa 20:31-35) Polo witufundija kupityila ku binenwa ne bilongwa byandi mwikadile mvubu ya kupāna kitatyi kyetu, bukomo bwetu, kuta bantu bakwabo mutyima, ne kwibasanswa.
18 Bakimbi befunda mwikadilo wa muntu nabo i basokole amba kupāna kuletelanga bantu nsangaji. Mungya kishinte kimo, bantu banenanga’mba bevwananga nsangaji mivule shi abalongela bakwabo bintu biyampe. Bakimbi banena’mba shi tukwasha bakwetu, tumonanga’mba būmi bwetu budi na mvubu ne na kitungo. O mwanda bashayuka bamo badingilanga bantu bengile mingilo ya kwilanga pa kwikala na bukomo bwa ngitu buyampe ne nsangaji. Na bubine, ino myanda yobasokwele keitutulumujangapo, mwanda Mupangi wetu wa buswe Yehova, wānenene’byo tamba kala’mba kupāna kuletanga nsangaji.—2 Temote 3:16, 17.
Yehova Ukakutala
7 Nanshi shi ubela, Yehova ukakusenga ne kukutala na mwaālongele ku bengidi bandi ba pa kala. Mulopwe Davida wālembele amba: “Keye wa katōkwe kandi, shandi! yewa ulanga balanda. Yehova ukamunyongololanga mu difuku dya bubi. Yehova ukamulelanga, ne kumulamina būmi.” (Ñimbo 41:1, 2) Na bubine, Davida kādipo usaka kunena’mba muntu muyampe utala balanda kabwanyapo kufwa nansha dimo. Penepa le i muswelo’ka Yehova wakwashanga uno muntu muyampe? Davida ushintulula amba: “Yehova ukamutalanga pa butanda bwa misongo; ukamwadila butanda bwandi mu luba lwandi.” (Ñimbo 41:3) Yehova uyukile biyampe masusu a bengidi bandi kadi kebedilwepo. Ukokeja kwibakankamika ne kwibapa tunangu. Kadi Yehova i mulonge ngitu mu muswelo oibwanya kwijokejeja bukomo ayo mine.
Iula Lusa lwa Yehova
17 Nansha kwivwanina bakwabo lusa byokudi na kamweno kotudi, ino bubinga bukatampe botwivwaninanga bakwabo lusa, i mwanda tusakanga kwiula Yehova ne kumutumbija. Aye ye Nsulo ya buswe ne lusa. (Nkindi 14:31) I mulete kimfwa kibwaninine. Nanshi tulongei bukomo bwetu bonso bwa kwiula Leza na kwivwanina bantu bakwabo lusa. Nabya tukapwana bininge na batutu ne bakaka ne kwikala biyampe na bantu bakwabo.—Ngalatea 6:10; 1 Yoano 4:16.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 1261
Yehova
Nsekununi yonso idi mu Bible īmanine pa kubingija bubikadi bwa Yehova. Kino kilombola patōka’mba mpango mikatampe ya Leza i kupandulwa kwa dijina dyandi. Kuno kupandulwa kulomba kwiditōkeja ku kafutululo konso kobafutulula dino dijina. Ino kadi kulomba ne bipangwa byonso bya ñeni bidi momwa mūlu ne bidi pano pa ntanda bilēmeke dino dijina ne kwidimona bu dijila. Kino kilombola’mba bafwaninwe kwitabija ne kulēmeka na mutyima tō kitenta kya Yehova kya bu Mwinē Lupusa Lonso, kusaka kumwingidila, ne kusangela kulonga kiswa-mutyima kyandi mwanda wa buswe bobamusenswe. Milombelo yālombele Davida kudi Yehova idi mu Ñimbo ya Mitōto 40:5-10 ilombola patōka uno mwanda ne kupandulwa kwa binebine kwa dijina dya Yehova. (Ukamona’mba mutumibwa umo wāingidije kipindi kya luno Lwimbo lwa Mitōto kudi Yesu Kidishitu mu Bah 10:5-10.)
27 KWEJI 5–2 KWEJI 6
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 42-44
Mwena ne pa Mfulo mu Bufundiji bwa ku Mushipiditu
Myanda Mikatampe ya mu Ñimbo ya Mitōto: Mukanda II
42:4, 5, 11; 43:3-5. Shi abetutolwela kulampe na kipwilo kya Bwine Kidishitu pa buluji kamukaya, kuvuluka nsangaji yotwadi nayo pa kala potwadi twitana na banabetu kuketukwasha twimanije. Shako, kino kibwanya kwitubwejeja’ko bushiyena bwa kwikala pa bunka, inoko kiketuvuluja amba Leza i mpakala yetu ne amba shi tumukulupile usa kwitunyongolola.
w12-F 15/1 p. 15 mus. 2
Bya Kulonga pa Kusaka’mba Kifundwa Kyobe kya Bible Kikale Kisangaja Kadi Kyubaka
1 LOMBELA: Kintu kibajinji kya kulonga i kulombela. (Ñi. 42:8) Mwanda waka? Tufwaninwe kumona kifundwa kya Kinenwa kya Leza bu kipindi kya mu butōtyi bwetu. Nanshi potulombela, tufwaninwe kulomba Yehova ateakanye ñeni yetu ne kwitupa mushipiditu wandi ujila. (Luka 11:13) Barbara waingile bu mishonele mu kitatyi kilampe unena’mba: “Ponso ponsaka kwifunda Bible, nombelanga bidi. Kupwa papo monanga’mba Yehova udi pamo nami ne kadi witabije byononga.” Milombelo yotulombelanga kumeso kwa kwifunda, ishitulanga ñeni ne mutyima wetu amba bitabije byakudya bya ku mushipiditu byotusaka kwifunda.
“Kokaleka Maboko Obe Kukōka”
11 Kadi Yehova witukomejanga kupityila ku bufundiji botufundijibwa ku kupwila kwetu kwa bwine Kidishitu, ku bitango, ne ku masomo a bwine Leza. Buno bufundiji bubwanya kwitukwasha twingidile Leza na bitungo ne kukanina kuyampe kwa mutyima, kadi tuvuije biselwa byetu bivule bya bwine Kidishitu. (Ñimbo ya Mitōto 119:32) Lelo udi na kipyupyu kya kukomejibwa na bufundiji bwa Yehova?
12 Yehova wākweshe bantu bandi banekenye bene Amaleke ne bene Efiopya, kadi wāpele Nehemia ne Bayuda bukomo bwa kuvuya mumbu ya Yelusalema. Muswelo umo onka, Leza uketupa bukomo bwa kwendelela na mwingilo wetu wa kusapula nansha byotutanwa na makambakano, kupangwapangwa ne kupelwa na bantu. (1 Petelo 5:10) Yehova kajimankanyangapo makambakano etu mu kingelengele. Inoko, netu tufwaninwe kulonga’po kintu. Namani? Tufwaninwe kutanga Kinenwa kya Leza difuku ne difuku, kuteakanya kupwila ne kutanwa’ko yenga ne yenga, kwendelela kulonga kifundwa kya pa kasuku ne butōtyi bwa kisaka, ne kukulupila Yehova kupityila ku milombelo. Ketwakilekai kintu nansha kimo kitulabike tubulwe bintu bitūdile’ko Yehova mwanda wa kwitukomeja ne kwitukankamika. Shi mubamone amba mu bino bibidiji maboko enu abatyoboka, lombai Leza emukwashe. Nabya musa kwimwena mushipiditu wa Leza “wimukomeja, ne kwimupa mutyima ne bukomo bwa kulonga.” (Fidipai 2:13) Pene’po, le nobe ubwanya kukomeja maboko a bakwabo?
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 417
Muzeu
Mu Bisonekwa, muzeu i mutelwe’mo bininge mu muswelo wa kyelekejo. Yoba Paādi wisambila pa ngikadilo ya bulanda yaādi’mo, wānenene’mba waikala ke “mwanabo na mizeu.” (Yob 30:29) Kaimba wa mitōto paādi wisambila pa kunekenibwa bya bumvu kwānekenibwe bantu ba Leza, padi na kudingakanya’ko na kifuko kibungilanga’po mizeu mwanda wa kudya imbidi mifwe (dingakanya na Ñi 68:23), wānenene bya bulanda’mba: “Abe ubetuvingakenya kokwa kwikalanga mizeu.” (Ñi 44:19) Babiloni paātēkele Yelusalema kasāla mu 607 Y.K., kino kyāletele nzala mine yālengeje bainabana kebalongela babo bana bintu na bukalabale. O mwanda Yelemia wēsambīle pa kwishila kwa binebine kudi pa bukata bwa bukalabale bwa “bantu bami” ne muswelo ukwatakanyanga mizeu babo bana.— Mad 4:3, 10.
3-9 KWEJI 6
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 45-47
Lwimbo lwa Busongi bwa Mulopwe
Sangela Butundaile bwa Kana ka Mukōko!
8 Tanga Mitōto 45:13, 14a. Mutundaile i mulombolwe bu ‘mutumbijibwe ntumbo aye yense’ mwanda wa butundaile bwa bulopwe. Mu Kusokwelwa 21:2, mutundaile i mudingakanibwe na kibundi, Yelusalema Umpya, kadi “mudyangibwe dyangi dya ku mulume wandi.” Kino kibundi kya momwa mūlu kidi na “ntumbo ya Leza” kadi kyeñenya, “pamo bwa dibwe dya bulēme bukatampe, bwa dibwe dya yasepe dyeñenya bwa dibwe dya kishimba kitōka tō.” (Kus. 21:10, 11) Kweñenya kwa Yelusalema Umpya i kulombolwe biyampe mu mukanda wa Kusokwelwa. (Kus. 21:18-21) Ke kya kutulumukapo shi mulembi wa mitōto ulombola mutundaile pamo bwa ‘mutumbijibwe ntumbo aye yense.’ Ne kadi, butundaile bwa bulopwe bukapityila momwa mūlu.
9 Muntu mwine kukatwalwa mutundaile i Musoñañani—Meshiasa Mulopwe. Wāmuteakenye, ‘na kumoija mema kupityila ku kinenwa.’ I ‘ujila ne wakubulwa kakoba.’ (Ef. 5:26, 27) Mutundaile wandi ufwaninwe kadi kuvwala biyampe mwanda wa butundaile. Kadi ye mwavwadile! Na bubine, ‘bivwalwa byandi i bidyangulwe na nsahabu,’ kadi “ukatwalwa kudi mulopwe mu bivwalwa bitungule.” Pa mwanda wa butundaile bwa Kana ka Mukōko, wapelwe “lupusa lwa kuvwala bukonge bulumbuluke, bukelema kadi bwampikwa biko—mwanda bukonge bulumbuluke byo bilongwa byoloke bya bajila.”—Kus. 19:8.
Le Mukanda wa Kusokwelwa Unena Bika pa Būmi Bobe bwa Kumeso?
10 Le Yehova ukalonga bika pa kuno kutambwa kubikubi? Aye mwine witusapwila’mba, “bukalabale bwami bukatampe bukāka.” (Ezk. 38:18, 21-23) Kusokwelwa shapita 19 ulombola bintu bikwabo bikalongeka. Yehova ukatuma Wandi Mwana akinge bantu bandi ne kunekenya balwana nabo. Mu buno bulwi, Yesu ukāya na “bibumbo bya [momwa] mūlu”—ko kunena’mba bamwikeulu ba kikōkeji ne ba 144 000. (Kus. 17:14; 19:11-15) Le i bika bikalupuka ku dino divita? Bantu bonso ne malongolodi onso alwa na Yehova bakonakanibwa fututu!—Tanga Kusokwelwa 19:19-21.
11 Langa’po bidi mukeivwanina bantu ba kikōkeji ba pano panshi bakapanda kitatyi kikonakanibwa balwana na Leza! Bine, kino kikekala kitatyi kya nsangaji! Nansha byokukekala nsadi ya tusepo momwa mūlu pakonakanibwa Babiloni Mukatampe, kudi ne kintu kikwabo kikaleta nsangaji mikatampe. (Kus. 19:1-3) I kinkumenkume kisangaja kitelelwe mu mukanda wa Kusokwelwa—ke “butundaile bwa Kana ka Mukōko” kadi.—Kus. 19:6-9.
12 Le buno butundaile bukekala’ko kitatyi’ka? Kumeso’tu kwa divita dya Amakedona kushilula, bonso ba 144 000 bakekala momwa mūlu. Inoko, kino kekikekalapo kitatyi kya butundaile bwa Kana ka Mukōko. (Tanga Kusokwelwa 21:1, 2.) Butundaile bwa Kana ka Mukōko bukekala’ko kupwa kwa divita dya Amakedona ne pa kupwa kwa konakanibwa kwa balwana bonso ba Leza.—Ñim. 45:3, 4, 13-17.
it-1-F p. 1041
Divita
Ku mfulo kwa dino divita, ntanda ikekala mu ndoe mu myaka kanunu. Mutōto unena’mba “[Yehova] wafudija mavita konsokonso pano pa ntanda. Utyumunanga buta bwa miketo ne kuvingakanya mukobe; usōkanga makalo a basola mu mudilo,” wāfikidile dibajinji pāletele Leza ndoe mu ntanda ya Isalela na konakanya byabulwi bya balwana. Pakapwa Kidishitu konakanya batulenga-byanzwe ba mavita ku divita dya Amakedona, umbuo onso wa ntanda ukekala mu nsangaji kadi mu ndoe. (Ñi 46:8-10) Bantu bakapebwa būmi bwa nyeke i boba bafudile “bipete byabo ke nkasu ne mikobe yabo ke bipete bya kukukula nabyo” ne ‘kebefundilepo monka divita.’ “Mwanda kyakanwa kya Yehova wa bibumbo kibesambe’kyo.”—Isa 2:4; Mik 4:3, 4.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Le Bikekala Namani Pakāya Bulopwe bwa Leza?
9 Le i bika bikapingakena pa malongolodi mabi? Pa kupwa kwa Amakedona, le kekukekalapo bulongolodi nansha bumo pano pa ntanda? Bible unena’mba: “Mungya mulao wandi, tutengele madiulu mapya ne ntanda mipya mwine mukekalanga boloke.” (2 Petelo 3:13) Madiulu a kala ne ntanda ya kala i imbikalo mibi ne bantu boiludika. Pobikapwa kutalulwa’ko, le bikapingakanibwa na bika? Bikapingakanibwa na “madiulu mapya ne ntanda mipya.” Madiulu mapya afunkila pa umbikalo mupya, Bulopwe bubundilwe na Yesu Kidishitu ne ba 144 000. Ntanda mipya nayo ifunkila pa bantu bakaludikwa na Bulopwe bwa Leza. Yesu ne bakaludika nabo, bakeula Yehova Leza mu muswelo mubwaninine, mwanda aye i Leza wa ndudi. (1 Kodinda 14:33) Nanshi “ntanda mipya” ikekala milongololwe senene. Mukekalanga bantu bayampe bakalama bintu senene. (Ñimbo ya Mitōto 45:16) Bano bantu bakaludikwa na Kidishitu ne ba 144 000. Langa’po bidi kitatyi kikapingakanibwa malongolodi onso mabi na bulongolodi bumo kete, budi na bantu bekutyile mu bumo kadi kebubwanyapo konwa!
10-16 KWEJI 6
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 48-50
A Bambutwile—Kwashai ba mu Kyenu Kisaka Bakulupile Bininge Bulongolodi bwa Yehova
Butōtyi bwa Bine Bukakubweja’ko Nsangaji
11 Tutōtanga Yehova kitatyi kyotwifunda Kinenwa kyandi ne kufundija betu bana myanda yandi. Sabato yādi ipa bene Isalela mukenga wa kuleka kwingila mingilo yabo ya difuku ne difuku, ne kuta mutyima ku kuningija kipwano kyabo na Yehova. (Div. 31:16, 17) Bantu ba kikōkeji mu bukata mwabo, bādi bafundija babo bana myanda ya Yehova ne myanda itala buyampe bwandi. Dyalelo nadyo, tufwaninwe kwitūdila’ko kitatyi kya kutanga ne kwifunda Kinenwa kya Leza. Bino bintu, bibadilwa mu butōtyi botutōta Yehova, kadi bitukwashanga tufwene bininge kwadi. (Ñim. 73:28) Ne kadi potwifunda mu kisaka, tubwanya kukwasha lukongo lupya, ko kunena’mba betu bana, bapwane kipwano kya mpwaninine na Tata wetu wa buswe udi mūlu.—Tanga Ñimbo ya Mitōto 48:13.
w11-F 15/3 p. 19 mus. 5-7
Mubetuletela Nsangaji
“Nangakanai pa Ziona, mujokolokei, balai biteba byandi. Tai mityima yenu pa mabunda andi. Bandaulai biteba byandi bikomejibwe, amba mubangile nkongo ikāya’ko myanda yandi.” (Ñim. 48:12, 13) Pano kaimba wa mitōto wādi ukankamika bene Isalela babandile Yelusalema dya pabwipi. Bene Isalela bānangile mu kibundi kijila pobādi ku masobo a pa mwaka ne kumona tempelo yakyo miyampe, bādi balombola bisaka byabo bintu biyampe byobādi bemwena’ko. Bine, bādi na mēlu a ‘kubangila’byo nkongo ikaya’ko.’
Langulukila pa mulopwe mukaji wa Sheba mwine wātatene dibajinji byobāmulombwele bitala buludiki bwa Solomone ne bitala tunangu twandi tuvule. Le i bika byāmukulupije amba bintu byaāivwene i bya bine? Wānenene amba, “Nkyaitabijepo myanda’ya kufika’nka ne byonaiya ami mwine kwimwena’yo na meso ami.” (2 Bi. 9:6) Bine, bintu byotwimwena na ‘meso etu’ bituteñanga bininge.
Le i muswelo’ka omubwanya kukwasha benu bana bemwene na ‘meso abo’ bintu bya kutendelwa bidi mu bulongolodi bwa Yehova? Shi mudi kubwipi na bilo ya musambo ya Batumoni ba Yehova, longai bukomo bwa kukapempula’ko. Kimfwa, Mandy ne Bethany, batamine mu kibundi kidi ku makilometele 1 500 na Betele ya mu yabo ntanda. Ino nansha nankyo, bambutwile babo badi batūla’ko mpangiko ya kukapempula mobo a Betele, nakampata kitatyi kyadi kyenda kitama babo bana. Banena’mba, “Kumeso kwa batwe kukapempula Betele, twadi tumona’mba i kifuko kudi bijila bivule kadi kwikalanga’nka bantu batame bininge. Ino batwe pa kufika’ko twatana’ko bankasampe bengidila Yehova na nsangaji! Twamwene amba bulongolodi bwa Yehova i bukatampe kupita’ko byotwadi tumona kotwadi tushikete, ne kadi kitatyi kyonso kyotwadi tupempula Betele, twadi tukomejibwa’ko ku mushipiditu.” Kwimwena bulongolodi bwa Yehova dya pabwipi, kwatonwene ba Mandy ne Bethany bashilule kwingila bupania, ne kadi baityilwe kwingila bu bengidi ba kwilanga ku Betele mu kitatyi kampanda.
Twiendejei bu Bana ba Kibundi ba Bulopwe!
5 Kwifunda mānga. Muntu usaka kwikala bu mwanā kibundi mu buludiki bwa muntu, ufwaninwe kwifunda mānga imoimo itala buludiki’bwa. E monka ne boba basaka kwikala bu bana ba kibundi ba Bulopwe, bafwaninwe kwifunda byonso byobabwanya bitala pa Bulopwe bwa Leza. Bandaula kimfwa kishile bana ba Kola bādi bengila mu Isalela wa kala. Bādi baloedilwe bininge kibundi kya Yelusalema ne kifuko kya kutōtela’mo kyādi’mo, kadi bādi basenswe kubanga mānga ya kibundi. Byēbatulumwine mpata i bine byādi byelekeja kibundi ne kifuko kya kutōtela’mo, ke buyapo bwa mabwe ne biloba. Yelusalema kyādi “kibundi kya Mulopwe mukatampe,” Yehova, mwanda kyādi kitako kya mutōtelo utōka. Kyādi kibundi mwādi mufundijibwa Bijila bya Yehova. Yehova wālombwele kanye kandi ka lusa ku bantu bādi babikelwe na Mulopwe wa Yelusalema. (Tanga Mitōto 48:1, 2, 9, 12, 13.) Pamo bwa abo, le nobe usakanga kwifunda ne kwisambila pa mānga itala kipindi kya pano panshi kya bulongolodi bwa Yehova? Kitatyi kyonso kyowifunda myanda itala bulongolodi bwa Yehova ne muswelo ukwatakanya Yehova bantu bandi, ukamona amba Bulopwe bwa Leza budi’ko binebine. Mutyima obe wa kusapula myanda miyampe ya Bulopwe ukatamina’ko.—Yel. 9:24; Luka 4:43.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 799
Bupeta
Muzo wa Isalela byowādi mweselwe, wādi na byakudya bivule ne bitomibwa (1 Ba 4:20; Mus 5:18, 19), ne kadi bupeta bwabo bwādi bwibakinga ku makambakano atambanga ku bulanda. (Nki 10:15; Mus 7:12) Nansha byoyādi mpango ya Leza ya amba bene Isalela bamwene mu mingilo yabo mikomo (dingakanya na Nki 6:6-11; 20:13; 24:33, 34), Yehova wāmwene amba i biyampe ebadyumune bayuke kyaka kidi mu kukulupila mu bupeta bwabo, ne kumwilwa aye, Nsulo ya bupeta bwabo. (Kup 8:7-17; Ñi 49:6-9; Nki 11:4; 18:10, 11; Yel 9:23, 24) Wēbavulwije amba bupeta bwabo i bwa mu kitatyi kityetye (Nki 23:4, 5), kebabwanyapo kupa’bo Leza bu kinkūlwa kya kwibakūla ku lufu. (Ñi 49:6, 7) Ne kadi shi abafu, kebukekalapo na mvubu (Ñi 49:16, 17; Mus 5:15). Bālombwelwe amba kumona bupeta na mvubu bininge kwādi kwa kwibalengeja balonge bintu bibi ne kupelwa na Leza. (Nki 28:20; dingakanya na Yel 5:26-28; 17:9-11.) Kutentekela pa bino, bākankamikilwe ‘balēmeke Yehova na bintu byabo bya bulēme.’—Nki 3:9.
17-23 KWEJI 6
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 51-53
Bya Kulonga pa Kwepuka Bilubo Bikatampe
Le I Muswelo’ka Obwanya Kulama Mutyima Obe?
4 Mu Nkindi 4:23, kishima “mutyima” i kingidijibwe mwanda wa kufunkila pa “muntu wa munda” nansha ‘mufyame.’ (Tanga Ñimbo ya Mitōto 51:6 ne kunshi kwa dyani.) Mu muneneno mukwabo, “mutyima” ufunkilanga pa milangwe mifyame, mwiivwanino, kukanina kwa mutyima, ne kusakasaka. I mwine motwikadile munda, ke motumwekelapo’tu panja.
5 Tutalei bidi mulombwela bukomo bwetu bwa ngitu mvubu ya kutela mutyima ku mwine motwikadile munda. Dibajinji, shi tusaka munda mwetu mwikale biyampe, tufwaninwe kudya nyeke byakudya biyampe, ne kwitamuna bidyoma kitatyi ne kitatyi. Mu muswelo umo onka, pa kwikala biyampe ku mushipiditu, tufwaninwe kudya biyampe ku mushipiditu, ne kulombola lwitabijo mudi Yehova kitatyi kyonso. Pa kulonga namino, bilomba kwingidija byonso byotwifunda ne kwisambila pa lwitabijo lwetu. (Loma 10:8-10; Yak. 2:26) Dya bubidi, shi twimanine’tu pa mumwekelo wa panja, tubwanya kulanga’mba twi bakomo nansha shi munda mwetu mudi misongo. Mu muswelo umo onka, shi twimanine’tu pa bibidiji byetu bya kiteokratike, tubwanya kulanga’mba lwitabijo lwetu i lukomo, ino tubwanya kutamija munda mwetu bya kusakasaka bibi. (1 Ko. 10:12; Yak. 1:14, 15) Tufwaninwe kuvuluka’mba Satana usakanga kwitona na mulangilo wandi. Le i muswelo’ka watompanga nakampata kwitona? Ne i muswelo’ka otubwanya kwikinga?
Tubwanya Kwikala Nyeke Bampikwa Disubi
5 Muswelo umo muyampe nakampata wa kulombola’mba tukulupile bya binebine mudi Yehova i wa kutela bulwi botulwa na milangwe ya disubi mu milombelo. Shi tufwene Yehova mu milombelo, nandi uketufwena. Witupanga na buntu mushipiditu wandi ujila, mwine uningijanga kusumininwa kwetu kwa kupela milangwe ya busekese ne kushala nyeke bampikwa disubi. Nanshi tuyukijei Leza mutyima wetu wa kumusangaja na mifwatakanyo ya mu mutyima wetu. (Ñim. 19:14) Lelo tumulombanga na kwityepeja etubandaule mwanda wa kusokola “dishinda dya bubi”—bilokoloko nansha mifwatakanyo yo-yonso mibi—mine ibwanya kwitufikija ku kulonga bubi? (Ñim. 139:23, 24) Lelo tumwisāshilanga kyaba ne kyaba etukwashe tulame bululame bwetu kitatyi kyotutanwa mu matompo?—Mat. 6:13.
6 Kitamina kyetu nansha mwiendelejo wetu wa pa kala bibwanya kutamija motudi kusaka kulonga bintu bishikilwe Yehova. Nansha nabya, Yehova ukokeja kwitukwasha tushinte popa potusakilwa mwanda wa twendelele kumwingidila mu muswelo wasaka. Mulopwe Davida wēmwenine kino. Davida paālongele makoji na Bafesheba, wādidīle Yehova amba: “Umpangululemo mutyima utōka, . . . kadi ungalamune mushipiditu umpya wabukankamane mudi ami.” (Ñim. 51:10, 12) Mwiendelejo wa bubi ubwanya kusangaja ngitu yetu ya bubi, inoko Yehova ukokeja kutūla motudi mushipiditu wa kwipāna, ko kunena amba wa kusaka kumukōkela. Nansha shi bilokoloko bibi bibaāla miji ne kukimba kutādila milangwe yetu yampikwa disubi, Yehova ukokeja kuludika matabula etu mwanda wa tukōkele misoñanya yandi ne kutana nsangaji na kwiendeja mungya ayo. Ubwanya kukankaja kintu kyo-kyonso kibi kileke kwitutādila.—Ñim. 119:133.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 663
Doeke
Mwine Edoma wādi wingila bu mukulu wa bakumbi ba Mulopwe Solo. Uno wādi mwingilo wa butadi. (1 Sa 21:7; 22:9) Mobimwekela Doeke wādi wa kwalamuka. Doeke wādi “mulamwe ku meso a Yehova “ ku Nobe, padi i pa mwanda wa mpiko yaāpikile, wādi wa disubi, nansha padi wādi na bilomboji bya makopo. O mwanda wāmwene pādi Kitobo Mukatampe Ahimeleke upa Davida mukate mulombolwe ne kipete kya Ngodiata. Kupwa papo, pādi pesamba Solo na bengidi bandi, wibalombola bitala kitumba kyobādi bamukutyile, Doeke wānenene byaāmwene ku Nobe. Pa kupwa kwityija kitobo mukatampe ne babitobo bakwabo ba ku Nobe ne kwipangula Ahimeleke, Solo wāsoñenye balami bepaye babitobo. Pobāpelele, Doeke aye kēkakilepo, wālonda musoñanya wa Solo ne kwipaya babitobo. Pa kupwa kulonga kino kilongwa kibi, Doeke wāonakanya Nobe, wākubija bekadi ba ino ntanda bonso, banunu ne banuke, enka ne bimunanwa bine. —1 Sa 22:6-20.
Monka mulombwela’kyo bilembwa bya kūlu bya Ñimbo ya Mitōto 52, Davida wālembele bitala Doeke amba: “Ludimi lobe, lwa bui pamo bwa bwembe, lukutanga nkuku mibi ne kulonga bya kyongo. Abe usenswe bibi kutabuka biyampe, bubela kutabuka’ko kwisamba byoloke. Usenswe binenwa byonso bisansa, abe ludimi lwa kyongo.”—Ñi 52:2-4.
24-30 KWEJI 6
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 54-56
Leza Udi ku Obe Mutamba
Akamwa Leza—Wikale wa Ñeni!
10 Difuku dimo, Davida wākafyama kwa Akishi, mulopwe wa mu kibundi kya Ngata kya Bene Fidishitia, mwine mwa ba Ngodiata. (1 Samwele 21:10-15) Bengidi ba mulopwe bātuluja Davida amba i walwana na muzo wetu. Mu kine kitatyi kya kyaka’kya, le Davida wālongele namani? Wāpungulwidile mutyima wandi kudi Yehova mu milombelo. (Mitōto 56:1-4, 11-13) Nansha byawāikele kwimwekeja bu kivila mwa kupandila, Davida wāyukile amba i Yehova wāmunyongolwele na kumwesela pangala pa bukomo bwaālongele. Kikulupiji kyādi kikulupile Davida mudi Yehova na mutyima umo ne kwiubija kwaādi wiubije mwadi byālombwele amba bine Davida wādi wakaminwe Leza.—Mitōto 34:4-6, 9-11.
11 Netu pamo bwa Davida, tukalombola kwakamwa kotwakaminwe Leza na kukulupila mu milao yaetulaile kwitukwasha tulwe na bikoleja. Davida wānene amba: “Fikija dishinda dyobe kudi Yehova; umukulupile, nandi ukekifikijanga.” (Mitōto 37:5) Kino kekishintululapo amba tufwaninwe’tu kuyukija Yehova bikoleja byetu ne kwilaija aye ebipwije pa kyaba kyetu ino batwe kulonga’po bukomo mpika. Davida kālombelepo’tu kudi Leza pa mwanda wa bikoleja ino aye mwine kulonga’po kintu mpika. Wāingidije bwino bwa ngitu ne bwa ñeni yandi ebiya Yehova nandi wāmwesela ne kupwija bikoleja’bya. Inoko Davida wāyukile amba bukomo bwa bantu bonkabonka kebubwanyapo kunekenya. Ye motufwaninwe netu kulongela. Shi tubapu kulonga byobya byotubwanya kulonga, tufwaninwe kushila Yehova bikwabo bishele. Ino na bubine i kutupu kingi kyotubwanya kulonga poso enka kukulupila mudi Yehova. Pano po palomba umo ne umo kulombola amba wakaminwe Leza. Tukokeja kukankamikwa na bino binenwa byānene Davida na mutyima umo amba: “Bupwani bwa Yehova budi ku boba bamwakaminwe.”—Mitōto 25:14.
I Kutupu kya “Kwitusansanya na Buswe bwa Leza”
9 Kadi Yehova ukwete na mutyika kūminina kwetu. (Mateo 24:13) Vuluka’mba Satana usakanga upaluke Yehova. Difuku dyonso dyodi wa kikōkeji kudi Yehova umukwashanga alondolole ku kapuni ka Satana. (Nkindi 27:11) Kyaba kimo, kūminina ke mwandapo upēla. Misongo, misokwe, masusu ne bintu bikwabo bibwanya kulengeja difuku dyonso dikale bu ditompo. Kikulupiji kīja nakyo kibwanya kwitutyumuna mutyima. (Nkindi 13:12) Kūminina bino bikoleja i kintu kya mvubu mpata ku meso a Yehova. O mwanda Mulopwe Davida wālombele Yehova alame mipolo yandi mu “mutyibi,” kupwa wabweja’mba: “Lelo keīdipo umukanda obe’ni?” (Mitōto 56:8) Bine, Yehova ulamanga ne kuvuluka mipolo yonso ne masusu onso otūminina potulama kikōkeji kyetu kwadi. Bino byonso i bilēme ku meso andi.
Buswe Bwitukwashanga Tukomene Moyo
16 Satana uyukile amba tusenswe būmi bwetu. Inoko wānenene amba, tuketabija kujimija kintu kyo-kyonso kyotudi nakyo—enka ne kipwano kyetu na Yehova—mwanda wa kulama būmi bwetu bwa dyalelo. (Yoba 2:4, 5) Bine Satana wābepele! Inoko Satana byadi “yewa ubwanya kuleta lufu,” ukimbanga kwingidija moyo wetu wa kipangila wa kutyina lufu mwanda wa kwitupalula kudi Yehova. (Bah. 2:14, 15) Kyaba kimo bantu baludikwa na Satana, bazakajanga bantu ba Yehova amba basa kwibepaya shi kebatuninepo lwitabijo lwabo. Kyaba kikwabo nakyo, Satana ubwanya kuyuka’mba tusakilwa kundapwa, watwelela’po mwanda wa kwitulengeja tujilule bijila bya Leza. Badokitele nansha ba mu kyetu kisaka ke Batumonipo, babwanya kwituningila twitabije kwelwa mashi, bine biketulengeja tujilule bijila bya Leza. Nansha padi muntu kampanda ubwanya kukimba kwitulengeja twitabije bundapi kebukwatañenepo na misoñanya ya mu Bisonekwa.
17 Nansha byoketusakengapo kufwa, tuyukile amba Yehova ukendelela kwitusanswa nansha shi tubafu. (Tanga Bene Loma 8:37-39.) Shi balunda ba Yehova abafu, wibalamanga mu luté lwandi pamo’nka bwa abo bōmi. (Luka 20:37, 38) Wabilanga kwibajokejeja monka ku būmi. (Yoba 14:15) Yehova wāfutyile mfutwa mikatampe amba ‘tumone būmi bwa nyeke.’ (Yoa. 3:16) Tuyukile amba, Yehova witusenswe bininge kadi witutele mutyima. Nanshi pa kyaba kya kupaluka kudi Yehova kitatyi kyotubela nansha pobakimba kwitwipaya, tunyemenanga kwadi etupe tunangu, busengi, ne bukomo. Bino byo byalongele ba Valérie ne wandi mulume.—Ñim. 41:3.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 646
Kuyuka ne Kutūnga Bikalongeka Kumeso
Mwikadila wa bu ngabañani wa Yudasa Isakadiota wāfikidije bupolofeto ne kulombola amba Yehova ne wandi Mwana bayukanga bikalongeka kumeso. (Ñi 41:9; 55:12, 13; 109:8; Bil 1:16-20) Inoko ke byendele’mopo kunena amba Yehova wātūngile kala amba Yudasa ukekala namino. Bupolofeto bwālaile amba muntu wa pabwipi wa Yesu, ye wādi wa kumwaba. Ino kebwātelelepo i ani wa mu bano bantu bandi ba pabwipi. Ne kadi, misoñanya ya mu Bible ilwanga na mulangwe wa amba, Leza wātūngile amba Yudasa ukekala ngabañani. Mutumibwa Polo wānenene musoñanya wa ku mushipiditu wa amba: “Kokapeja kutenteka muntu makasa; nansha kwiela mu bubi bwa bakwabo; ikala nyeke mwilame.” (1 Tm 5:22; dingakanya na 3:6.) Kupityija kwāpityije Yesu bufuku bonso butuntulu ulomba kudi Shandi kumeso kwa kutonga bandi bana ba bwanga 12, i kintu kilombola’mba wādi usaka kulonga butongi buyampe kadi bwa tunangu. (Luk 6:12-16) Shi Yudasa wādi mutūngilwe na Leza kumeso kwa kitatyi amba ukekala ngabañani, nankyo buludiki ne bwendeji bwa Leza kebwādipo bwa kwikala boloke, kadi mungya buluji, Leza wādi wa kwiabila nandi bubi’bwa.
Kino i kimweke patōkelela’mba kitatyi kyādi kitongwa bana ba bwanga, Yudasa kādipo na mutyima wa bu ngabañani. Wālekele muji wa bulembe umene ne kona mwiendelejo wandi, pawāitabije bwendeji kebutambepo kudi Leza ino butamba kudi Dyabola bumuludike ne kumulonga ekale ngivi ne ngabañani. (Bah 12:14, 15; Yoa 13:2; Bil 1:24, 25; Yak 1:14, 15; Tala JUDAS No 4.) Tamba kitatyi kyāshilwile kusāsuka Yudasa kufika mu kitatyi kampanda, Yesu wātangile mu mutyima wandi ne kulaya’mba aye ye ukamwaba.—Yoa 13:10, 11.