Batho ba Bannye, Go Sulafala Maikutlo Go Gogolo
“Totatota Mahutsana a bana a mannye, fela jaaka bone.”—Percy Bysshe Shelley.
LEBA setshwantsho se se fa tlase seno sa hutshe. Fa o e gadima la ntlha hutshe eno e lebega o ka re botelele jwa yone bo feta bophara jwa losi. Mme lefa go ntse jalo, boammaaruri ke gore, bogodimo jwa yone le bophara jwa yone di a lekana. Go motlhofo go sa bone selekanyo sentle.
Go ntse fela jalo le ka bagolo, ba ka kgona go tlhaetsa matlho go sulafala maikutlo ga bana. Ba bangwe ba bolela jaana, ‘Mathata a bana a mannye thata.’ Mme lefa go ntse jalo mogopolo oo o a latlha. Buka e go tweng Childstress! e tlhagisa jaana, “Bagolo ga ba a tshwanela go leba gore mathata a selekanyo se sekae, mme go na le moo ba tshwanetse go leba selekanyo sa kutlobotlhoko e mathata ao a e tsalang.”
Mo mabakeng a le mantsi selekanyo sa kutlobotlhoko ya ngwana se segolo go feta kafa bagolo ba lemogang ka teng. Seno se ne sa tlhomamisiwa ke tshekatsheko e mo go yone batsadi ba neng ba kopiwa gore ba abelele gore bana ba bone ba ka tswa ba ikutlwa jang. Mo e ka nnang botlhe ba ne ba araba ka gore bana ba bone ba “itumetse fela thata.” Mme lefa go ntse jalo, fa bana ba bodiwa batsadi ba bone ba seyo, bontsi jwa bana ba ne ba ipolela fa ba “sa itumela” le gone go “itlhoboga” tota. Bana ba na le matshwenyego a batsadi ba a tlhofofatsang thata.
Mo tshekatshekong e nngwe, e e ileng ya dirwa ke Dr. Kaoru Yamamoto, setlhopha sa bana se ne sa kopiwa gore se fe ditiragalo di le 20 mo botshelong matshwao mo sekaleng se se nang le dintlha di supa. Go tsweng foo setlhopha sa bagolo se ne sa a fa ditiragalo tseo matshwao go ya kafa ba neng ba gopola gore bana ba ne ba ka di fa matshwao ka teng. Bagolo ba ne ba fosa mo go tse 16 tsa ditiragalo tse 20 tseo! Dr. Yamamoto o ne a swetsa ka gore, “Rotlhe re akanya gore re itse bana ba rona, mme go le gantsi totatota ga re bone kana go utlwa, lefa e le gone go tlhaloganya, se tota se ba tshwenyang.”
Batsadi ba tshwanetse go ithuta go leba ditiragalo tsa botshelo ka mokgwa o sele: go bo leba jaaka fa ngwana a bo leba. (Bona lebokose.) Seno se botlhokwa thata gompieno. Bibela e ne ya bolelela pele gore “mo metlheng ya bofelo go tla nna le dinako tse di maswe tse di sulafatsang maikutlo . . . tse go tla nnang thata go tshelela mo go tsone le go di itshokela.” (2 Timotheo 3:1, The Amplified Bible) Bana le bone ba amiwa ke dilo tseno; gantsi, ebile go boga bone thata ka ntlha ya tsone. Le ntswa go sulafala maikutlo mo gongwe ga bana e le ‘dilo tsa bonyana,’ mo gongwe ga go a tlwaelesega mme ebile go tlhoka go elwa tlhoko thata.—2 Timotheo 2:22.
[Lebokoso mo go tsebe 22]
Kafa Ngwana a Bonang ka Teng
Loso lwa Motsadi = Go Ipega Molato. Ka go gakologelwa dinako dingwe tse a neng a tenegetse motsadi ka tsone, ngwana o ka nna a nna le maikutlo a a fitlhegileng a go ipona molato wa go bo motsadi a tlhokafetse.
Tlhalo = Go Phuaganngwa. Mogopolo wa ngwana one o mo ruta gore fa e le gore batsadi ba ka tlogela go ratana, go raya gore le ene ba ka tlogela go tlhola ba mo rata.
Botagwa = Go Nna O Kokobetse Pelo. Claudia Black o kwala jaana: “Letshogo la letsatsi le letsatsi, go tlogelwa, go itatola, go etsaetsega, le thubakanyo e e ka nnang teng kana e e teng mo lelapeng le go nang le botagwa ga se seemo se se tshwanetseng kana se se siameng.”
Go Lwa ga Batsadi = Letshogo. Tshekatsheko nngwe e e dirilweng ka baithuti ba le 24 e ne ya bontsha gore go lwa ga batsadi go tshwenya mo eleng gore ditlamorago tsa gone ke go kgwa, go thebetha dinama tsa sefatlhego, go kumuga moriri, go oketsega kana go latlhegelwa ke mmele, le go tswa ditlhagala tota.
Go Atlega Thata = Go Kgobega Marapo. Mary Susan Miller o ne a kwala jaana, “Gongwe le gongwe kwa bana ba gadimelang teng, ba lebega o ka re ba tabogetse go femela botshelo jwa bone mo mabelong a ba a tlhometsweng ke bagolo.” Ka ntlha ya go gatelelwa gore ba tseye maemo a ntlha kwa sekolong, kwa gae, tota lefa ba tshameka, ngwana ga a ke a fenya mme le lobelo ga le fele.
Go Tsholelwa Monnawe = Tatlhegelo. Ka ntlha ya gore jaanong o tshwanetse go kgaogana lorato le tlhokomelo ya batsadi ba gagwe le yo mongwe, ngwana o ka nna a ikutlwa a latlhegetswe ke motsadi go na le gore a itumelele gore jaanong o na le monnawe.
Sekolo = Go Tshwenyega ka Ntlha ya Kgaogano. Mo go Amy, go tlogela mmaagwe a ya sekolong go ne go tshwana le go swa ka nakonyana letsatsi le letsatsi.
Diphoso = Go Tlontlologa. Ka ntlha ya go sa itshepe, Dr. Ann Epstein a re bana “ba na le gore e re le fa seemo se se maswe thata ba bo ba se tsaya tsia go feta selekanyo.” O ne a lemoga gore go tlontlologa, ke sengwe sa dilo tse gantsi di dirang gore bana ba ipolaye.
Bogole = Go Kgobega Marapo. Mo godimo ga go jewa ditshego ke dithaka tse di seng pelotlhomogi, ngwana yo o segole mo mmeleng kana mo tlhaloganyong o ka nna a tshwanelwa ke go itshokela go felelwa pelo ke barutabana le ke ba bangwe mo lelapeng ba ba kgobiwang marapo ke go palelwa ga gagwe mo le ene a sa go itirang.
[Setshwantsho mo go tsebe 21]
Hutshe ya modiro wa bogologolo