Myanda ya Kunyemena’ko ya Kabuku ka ku Kupwila Būmi ne Mwingilo
4-10 KWEJI 3
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | BENE LOMA 12-14
“Mushintulwila Kulombola Buswe bwa Bwine Kidishitu”
it-1-F p. 52-53
Kisanso Kikatampe
Buswe bwa bu bana na bana (mu Kingidiki, philadelphia, kishima pa kishima i, “kisanso kikatampe kudi mwanenu”) bufwaninwe kwikala na bantu bonso ba mu kipwilo kya bwine Kidishitu. (Lo 12:10; Bah 13:1; tala ne 1Pe 3:8.) O mwanda kipwano kya mu kipwilo kifwaninwe kwikala kya pabwipi, kikomo, kadi kiloe enka na mwikadilanga kya ba mu kisaka kimo. Nansha shi ba mu kipwilo belombolanga kala buno buswe bwa bu bana na bana, ino i bakankamikwe kwibulombola pakatampe pene.—1Ts 4:9, 10.
Kishima kya Kingidiki philostorgos, kishintulula “kisanso kya ku mutyima,” i kingidijibwe ku bantu bapwene bya binebine beshila enka tulo. Mu bishima byokishilukile’ko mudi ne kishima stergo, kivudile kwingidijibwa pa kwisambila pa kisanso kya bumuntu, na kyokya kisanswanga bantu ba mu kisaka kimo. Mutumibwa Polo wākankamikile bene Kidishitu batamije ino ngikadila. (Lo 12:10) Kadi Polo wālombwele amba mu mafuku a mfulo kukekalanga bantu “bampikwa kisanso kya bumuntu” (mu Kingidiki i astorgoi) ne amba bano bantu bafwaninwe lufu.—2Tm 3:3; Lo 1:31, 32.
“Mwikale ne Ndoe ne Bantu Bonso”
3 Tanga Loma 12:17. Polo wāshintulwile amba shi tubatanwa na lwana, ketufwaninwepo kulongela monka. Kuteja ano madingi i kwa kamweno nakampata mu bisaka bikalañane mu mitōtelo. Mulume nansha mukaji mwine Kidishitu ufwaninwe kukomena mutyima wa kwaluja kinenwa nansha kilongwa kibi ku kibi. ‘Kulubula bubi na bubi’ kekulupulangapo bipa bilumbuluke. Inoko, uno mwikadilo o mwine uleta ntatakanja.
“Kekulubwila Muntu Bubi na Bubi”
12 Kidyumu kilonda’po kiletele Polo kya mwa kwikadila na betabije ne bakubulwa kwitabija i kino: “Kekulubwila muntu bubi na bubi.” Bino binenwa i mulangwe muluji ulupuka ku byaānene dibajinji amba: “Jilai pakatampe pene byobya bibibibi.” I amo, le muntu ukokeja kunena namani amba i mujile binebine byobya bibi shi aye ujokeja bibi na bibi? Kulonga namino ke kwikalapo na ‘buswe bwampikwa buzazangi.’ Ebiya Polo unena’mba: “Tai mityima ku bintu bifwaninwe ku meso a bantu bonso.” (Loma 12:9, 17) Le tulondanga bino binenwa namani?
13 Dibajinji, mu mukanda wātumine Polo kudi bene Kodinda, wālembele’mo myanda ya mwāpangilwepangilwe batumibwa. Amba: “Tu bālamunwa, ke tudi kizuilo kya bapanopantanda, ne ku bamwikeulu, ne ku bantu bene kumo. . . . Mu kutukwa tweselemo dyese; ne mukupangwapangwa namo tutūkijemo ne mutyima. Mu kubabwa lubabo twisashila monka.” (1 Kodinda 4:9-13) Ne dyalelo nadyo mo monka, Bene Kidishitu ba bine batalwanga na bantu ba ino ntanda. Shi bantu betujokolokele abamone bintu bilumbuluke byotulonga potulambikwa myanda ya bubela, bakokeja kwikala na mutyima wa kwitabija musapu wa Bwine Kidishitu otusapula.—1 Petelo 2:12.
Twilekelei Bitupu Batwe Bene
13 Bitatyi bimo ubwanya kumona amba ukokeja kukwasha muntu ukulubile asangele misoñanya ya bwine Kidishitu. Mutumibwa Polo wāsonekele amba: “Shi ukushikilwe ēkale ne nzala, mupei byakudya; shi udi ne kyumwa, mupei byakutoma; pa kumulonga namino umubanjilanga mudilo wa makala mu mutwe wandi. Kemukishindwai na bubi, nanshi bānweko shindai bubi ku bilumbuluke.” (Loma 12:20, 21) Shi ulondolola bya bulēme ku lonji, ubwanya kutalaja’nka ne ngikadilo mikomo ne kusokola biyampe bidi mu bantu. Ubwanya kukwasha muntu ukulubile efunde bubinebine bwa mu Bible na kwivwanija, kumulangila—enka ne kumwivwanina lusa. Nansha bikale namani, kulondolola na butūkanye kupanga muntu mukenga wa kulangulukila pa mwikadilo obe muyampe.—1 Pet. 2:12; 3:16.
Kukola Byabupeta bya ku Mushipiditu
Mwa Kutongela Kwipwija Mukose
5 Bintu byonso byotulonga mu būmi bitalanga ne butōtyi botutōta Yehova. Polo wāshintulwile kino paānenene amba: “Lambulai imbidi yenu ke kitapwa kyūmi, kijila, kitabijibwa na Leza.” (Loma 12:1) Yesu wānenene amba: “Sanswa Yehova Leza obe na mutyima obe onso, na muya obe onso, na ñeni yobe yonso, ne na bukomo bobe bonso.” (Mako 12:30) Tusakanga nyeke kupa Yehova kyokya kitabukile kunengela. Mu Isalela wa kala, muntu paādi ulambula kitapwa kya nyema kudi Yehova, wādi unenwe kupāna nyema mukomo. Shi kitapwa’kya kidi na kabulema, Leza kādipo witabija’kyo. (Levi 22:18-20) Muswelo umo onka, Yehova ubwanya kupela butōtyi bwetu. Muswelo’ka?
6 Yehova witusapwila’mba: “Mufwaninwe kwikala bajila, mwanda amiwa ne ujila.” (1 Petelo 1:14-16; 2 Petelo 3:11) Yehova uketabija butōtyi bwetu enka shi i bujila, nansha butōka. (Kupituluka 15:21) Butōtyi bwetu kebukekalapo butōka shi tulonga bintu bishikilwe Yehova, pamo bwa bintu bidi na myanda ya busekese, lūma, nansha majende. (Loma 6:12-14; 8:13) Kadi kebukasangajapo Yehova shi twipwija mukose na bintu bya uno muswelo. Kino kikasubija butōtyi botutōta Yehova ne kumulengeja ebupele, kadi kikōna bininge kipwano kyotupwene nandi.
Myanda Mikatampe ya mu Mukanda Wātumīnwe Bene Loma
13:1—Lelo bakatampe ba lupusa “i baboībwe na Leza” mu buluji’ka? Balupusa baludika ntanda “i baboībwe na Leza” mwanda Leza i mwibaleke baludike, ne kyaba kimo Leza wādi ulaya malopwe abo kumeso kwa abo kwikala’ko. Kino i kimweke patōka mu myanda yālaile Bible pa myanda ya balopwe bamobamo.
11-17 KWEJI 3
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | BENE LOMA 15-16
“Tala Kudi Yehova pa Kusaka’mba Ūminine ne Usengibwe”
“Dilai na Boba Badila”
11 Mwanda utala bulanda bukatampe bwāivwene Yesu pa lufu lwa Lazalasa, i mwanda’tu umo mu myanda mivule isenga isonekelwe mu Kinenwa kya Leza. Kino kekitutulumujangapo mwanda “byonso byālembelwe pa kala byālembelwe mwanda wa kwitufundija, amba pa kūminina kwetu ne pa kusengwa na Bisonekwa twikale na lukulupilo.” (Loma 15:4) Shi nobe udi na bulanda, ubwanya kusengibwa na bino bisonekwa bilonda’ko’bi:
▪ “Yehova udi pa bwipi na boba ba mutyima mutyumuke, kadi upandijanga bano namino ba mushipiditu wa kwisasapo.”—Ñimbo ya Mitōto 34:18, 19.
▪ “Mu bungi bwa mifwatakanyo munda mwami kusengibwa kobe [Yehova] kubantōkeja ku mutyima wami, tō!”—Ñimbo ya Mitōto 94:19.
▪ “Mfumwetu Yesu Kidishitu aye mwine, ne Leza Tata wetu, wetusanshilwe, ne kwitupa bukankamane bwa nyeke na nyeke, ne kukulupila kulumbuluke ponka pa buntu, emusenge biyampe pa mityima, ne kwiīkankamika.”—2 Tesalonika 2:16, 17. —Tala kunshi kwa dyani.
“Lekai Kūminina Kuvuye Mwingilo Wako”
5 Lomba Yehova akukomeje. Yehova i “Leza upānanga kūminina ne busengi.” (Loma 15:5) I aye umo kete uyukidije ngikadilo yotudi’mo, mwiimvwanino wetu, ne bitamina byetu. Nanshi uyukile senene bine byotusakilwa pa kūminina. Bible unena’mba: “Ukafikijanga kisaka boba bamwakaminwe; kadi ukēvwananga lwito lwabo, ne kwibapandija.” (Ñimbo 145:19) Ino le Leza ulondololanga namani potumulomba bukomo bwa kūminina?
“Sanswa Yehova Leza Obe”
11 Yehova ‘i mwitupe lukulupilo lwituyuja nsangaji ne ndoe.’ (Loma 15:13) Lukulupilo lwitupele Leza lwitukwashanga tūminine matompo a mu lwitabijo. Bashingwe māni ‘bakakōkela kufika ne ku lufu bakapebwa kilukwa kya būmi bwa momwa mūlu.’ (Kus. 2:10) Boba balamine bululame badi na lukulupilo lwa kwikala pano pa ntanda, bakapebwa madyese a nyeke mu Paladisa ya ntanda yonso yālailwe. (Luka 23:43) Le tukalonga namani pa ano madyese? Lelo ketuyudilwepo nsangaji, ndoe ne buswe bwa kuswa Yewa Upānanga “kyabuntu kyonso kiyampe ne kya kupānwa kyonso”?—Yak. 1:17.
Kukola Byabupeta bya ku Mushipiditu
w89-F 1/12 p. 24 mus. 3
“Mwa Kuyukila shi Buswe Bobe I bwa Binebine”
Na bubine, Bajentaila bāikele ke banababo bādi bafwaninwe kwibakwasha ku masusu abo. Kadi, baāpwile “mapu” a pa bula ku bene Kidishitu ba mu Yelusalema. Le myanda miyampe yāzambalēle mu Bajentaila ke yatambilepo ku Yelusalema? Polo wādi uyukile amba: “Shi mizo yamwenine mu bintu byabo bya ku mushipiditu, nayo ifwaninwe kwibengidila na bintu byayo bya ku ngitu.”—Loma 15:27.
it-2-F p. 647 mus. 2
Kubadikila Kuyuka, Kubadikila Kutunga
Meshiasa, nansha Kidishitu, ye wādi wa kwikala Lutundu lwālailwe amba bantu bonso boloke ba mu bisaka bya pano pa ntanda bakeselwe kupityila ku alo. (Ngt 3:8, 14) Luno “lutundu” lwātelelwe musunsa mubajinji papo butomboki ke bupwe kala kushilula mu Edena, inoko kumeso kwa Abele kubutulwa. (Ngo 3:15) Pālongele kintu kya myaka 4 000 kumeso kwa “kifibwe kikola” kusokolwa kitatyi kyāyukanikile “lutundu,” lwa Meshiasa. Nabubine, kyākidi bidi “kilaminwe kunenwa mpika tamba kalakala kene.”—Lo 16:25-27; Ef 1:8-10; 3:4-11.
18-24 KWEJI 3
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BENE KODINDA 1-3
“Le Wi Muntu wa Bungitu’ni Nansha wi wa ku Mushipiditu?”
Lelo Kwikala Muntu wa ku Mushipiditu Kushintulula Bika?
4 Lelo i muswelo’ka ulañanga muntu wa bungitu? Muntu wa bungitu wiulanga mwikadilo wa ino ntanda, mwine ukankamika kulondalonda bilokoloko bya kwisakila. Polo ushintulula uno mwikadilo bu “mushipiditu wingila pano mu bana bampikwa kikōkeji.” (Efisesa 2:2) Uno mwikadilo utononanga bantu bavule beule bantu bebajokolokele. Baloñanga byobya byobamona abo bene bu byoloke, pampikwa kuta mutyima ku misoñanya ya Leza. Muntu wa bungitu, ulangulukilanga bininge’nka pa bintu bya ku ngitu kadi divule umonanga kitenta kyandi, lupusa, ne lupeto bu bintu bya mvubu mpata kupita kintu kyo-kyonso.
5 Divule muntu wa bungitu uloñanga byobya bitelwa na Bible bu “mingilo ya ngitu.” (Ngalatea 5:19-21) Polo wātelele bintu bikwabo biloñanga bantu ba bungitu mu mukanda wandi umbajinji waātumine bene Kidishitu ba mu Kodinda. Basenswe kwipotomeja, bakimbanga kukalañanya bantu, bakankamikanga bantu bakwabo batomboke, besambilanga mu bidye, kebalēmekangapo lupusa, kadi bamonanga bidibwa ne bitomibwa bu bintu bya mvubu mpata mu bwabo būmi. Muntu wa bungitu kakomenangapo matompo a kulonga bintu bibi. (Nkindi 7:21, 22) Yude wānenene amba bantu ba bungitu kebadipo na mushipiditu wa Yehova.—Yude 18, 19.
Lelo Kwikala Muntu wa ku Mushipiditu Kushintulula Bika?
6 Kwishila na muntu wa bungitu, muntu wa ku mushipiditu aye utanga mutyima bininge ku kipwano kyandi na Leza. Ulekanga mushipiditu ujila wa Leza umuludike kadi uloñanga bukomo bwa kwiula Yehova. (Efisesa 5:1) Uloñanga bukomo bwa kulanga na mulangila Yehova ne kumona bintu na mwaebimwena. Umonanga Leza bu wa bine kwadi. Kadi kwishila na muntu wa bungitu, muntu wa ku mushipiditu ulēmekanga misoñanya ya Yehova mu myanda yonso ya mu būmi. (Ñimbo ya Mitōto 119:33; 143:10) Kaloñangapo “mingilo ya ngitu” ino uloñanga bukomo bwa kutamija “bipa bya mushipiditu.” (Ngalatea 5:22, 23) Kadi shi usaka kuyuka mushintulwila muntu wa ku mushipiditu, nabya langulukila pa kuno kwenzankanya: Nsunga muyampe i yewa utele mutyima ku bya busunga byandi, ne muntu utele mutyima bininge ku butōtyi bwatōta Leza nandi i muntu wa ku mushipiditu.
Lelo Kwikala Muntu wa ku Mushipiditu Kushintulula Bika?
15 Le i muswelo’ka otubwanya kwiula Kidishitu? 1 Kodinda 2:16 ushintulula’mba tufwaninwe kwikala “na ñeni ya Kidishitu.” Loma 15:5 nandi wituvuluja tutamije “mulangilo umo onka na wadi nao Kidishitu Yesu.” Pa kwikala pamo bwa Kidishitu, tufwaninwe kuyuka mwaādi ulangila, mwaādi wiivwanina, ne mwaādi ulongela bintu. Yesu wādi utele mutyima mpata ku kipwano kyandi na Leza kupita kintu kyo-kyonso. Nanshi kwikala pamo bwa Yesu kwitukwashanga twiule Yehova. O mwanda mwine i kya mvubu mpata twifunde kulanga na mwādi mulangila Yesu.
Kukola Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 854 mus. 5
Tunangu
Ntanda mu tunangu twayo yāpelele kyabuntu kyaletele Leza kupityila kudi Kidishitu amba i bulembakane; baledi bayo, nansha byobādi bakatampe ba matanda ba tunangu, inoko bafikile ne ku “kwipaya Mfumwetu wa ntumbo.” (1Ko 1:18; 2:7, 8) Ino Leza nandi, wālombwele amba tunangu twa ino ntanda i bulembakane na kufwija bumvu ba tunangu ba ino ntanda na kwingidija kyokya kyobadi bamona bu “kintu kilembakane kya Leza,” ne bantu bo badi bamona bu ‘balembakane, bakōkekōke, batyetyetyetye,’ pa kufikidija mpango Yandi keibwanyapo kukalakanibwa. (1Ko 1:19-28) Polo wāvulwije bene Kidishitu ba mu Kodinda amba ‘tunangu twa ino ngikadilo ya bintu nansha twa baledi ba ino ngikadilo ya bintu’ ketudipo na mvubu; o mwanda tuno tunangu ketukwatañenepo na musapu wa ku mushipiditu wa mutumibwa. (1Ko 2:6, 13) Wādyumwine bene Kidishitu ba mu Kolose baleke kupya mu dikinga dya “tunangu twa ino ntanda [philosophias, kishima pa kishima i kusanswa tunangu] ne na bongojani bwa bituputupu mwendele kishi kya bantu.”—Kol 2:8; dingakanya na vese 20-23.
Myanda Mikatampe ya mu Mikanda Yātumīnwe Bene Kodinda
2:3-5. Pādi pasapula Polo mu Kodinda, kité kya masomo ne filozofi ya Bangidiki, ye uno wādi ulangalanga shi usa kunekenya bemvwaniki bandi. Inoko, kālekelepo buzoze nansha moyo kampanda umukankaje kuvuija mwingilo umupele Leza. Netu, ketufwaninwepo kuleka ngikadilo mikomo mu būmi itukankaje kusapula myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza. Pamo bwa Polo, tufwaninwe kukulupila bukwashi bwa Yehova.
25-31 KWEJI 3
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | 1 BENE KODINDA 4-6
“Kiyujo Kityetye Kitatulanga Mukama Onso”
it-2-F p. 130
Kiyujo
Mutumibwa Polo wāingidije muneneno umo onka wa kyelekejo paāsoñenye kipwilo kya mu Kodinda kipange muntu wādi ulonga busekese mu kipwilo, na kunena’mba: “Le kemuyukilepo amba kiyujo kityetye kitatulanga mukama onso? Talulai kiyujo kya kala amba banwe mwikale mukama mupya, mwanda mwi bampikwa kiyujo. Mwanda na bubine Kidishitu, ketu kana ka mukōko ka Pashika, waelelwe bu kitapwa.” Kadi wāshintulwile patōka byaādi ukimba kunena pa kutela “kiyujo” amba: “Shi ke pano, tusobei masobo na mikate yampikwa kiyujo ya mutyima umo ne bubine, ke na kiyujo kya kalapo, nansha na kiyujo kya bubi ne mutyima mubi. ino i na mikate yampikwa kiyujo ya mutyima umo ne bubine.” (1Ko 5:6-8) Polo pano wādi wisambila pa nshintulwilo ya kyelekejo ya Masobo a Bayuda a Mikate Yampikwa Kiyujo, mene ādi asobwa kupwa ke Pashika. Pamo enka na kiyujo kityetye mokidingilanga bukidi bonka mukama onso wa kulonga nao mikate ya kiyujo, ne kipwilo kyonso nakyo kyādi kya kwikala kya disubi ku meso a Yehova shi kebāpangilepo muntu wa busekese wadi na lupusa lubi. Bādi bafwaninwe kutalula “kiyujo” mu bukata mwabo, pamo’nka na bene Isalela mobadi batalwila kiyujo mu mobo abo mu kitatyi kya masobo.
it-2-F p. 903
Satana
Le ‘kupāna muntu kudi Satana mwanda wa konakanya ngitu’ kushintulula bika?
Mutumibwa Polo, pa kusoñanya kipwilo kya mu Kodinda byokifwaninwe kulonga na muntu wādi ulonga busekese na mukajā shandi, wēbalombwele “kupāna yao muntu kudi Satana mwanda wa konakanya ngitu.” (1Ko 5:5) Uno wādi musoñanya wa kupanga uno muntu mu kipwilo, ne kutyiba nandi kipwano kyo-kyonso. (1Ko 5:13) Kumupāna kudi Satana kwādi kumutalula mu kipwilo ne kumwela mu ntanda iludikwa na Satana bu leza ne bu mulopwe. Pamo bwa “kiyujo kityetye” mu “mukama onso,” uno muntu wādi “ngitu,” nansha’mba kipindi kya ngitu mu kipwilo; na kufundula uno muntu wa busekese, kipwilo kitele mutyima ku bintu bya ku mushipiditu kyādi kya konakanya ino “ngitu” mu bukata mwakyo. (1Ko 5:6, 7) Mo monka ne Polo nandi, wāpēne ba Himeneusa ne Alekizandele kudi Satana mwanda bāpelele lwitabijo ne kona mutyima wa mundamunda muyampe bafula ku kulobeja lwitabijo lwabo.—1Tm 1:20.
lvs p. 241, bilembwa bya ku mfulo
Kupangwa
Shi muntu ulongele bubi bukatampe kesāshilepo kadi wapele kulonda mbila ya Yehova, kakashalapo mu kipwilo. Ufwaninwe kupangwa. Shi muntu wapangwa, ketukidipo nandi mu kipwano kadi ketukīsambepo nandi. (1 Kodinda 5:11; 2 Yoano 9-11) Mpangiko ya kupangwa ikiñanga dijina dya Yehova ne kipwilo. (1 Kodinda 5:6) Kadi kupangwa i kulemununwa kubwanya kukwasha muntu esāse mwanda wa ajokele kudi Yehova.—Luka 15:17
▸ Shapita 3, musango 19
Kukola Byabupeta bya ku Mushipiditu
Bamwikeulu—“Bashipiditu Bakwashi”
16 Bene Kidishitu batanwa na matompo i ‘kizuilo ku bamwikeulu.’ (1 Kod. 4:9) Bamwikeulu babandilanga bilongwa byetu bya kikōkeji na kuloelelwa kukatampe ne kusangala shi kipya-mambo wesāsa. (Luka 15:10) Mwiendelejo wa bwine Leza wa bana-bakaji bene Kidishitu utalwanga na bamwikeulu. Bible ulombola amba “pano ponka, pāfwaninwe mwana-mukaji kwikala ne kiyūkeno kya lupusa pa mutwe wandi, mwanda wa bamwikeulu.” (1 Kod. 11:3, 10) Bine, bamwikeulu basangalanga pobamona bana-bakaji bene Kidishitu ne bengidi bonso ba pano panshi bakōkela ndudi ya kiteokratike ne ya bumutwe. Kikōkeji kya uno muswelo i kivulujo kifike’po ku bano bana ba Leza ba mūlu.
it-2-F p. 151
Kijila
Kijila ku Bamwikeulu. Nansha bamwikeulu byobatabukile bantu, inoko bakōkelanga kijila ne misoñanya ya Leza. (Bah 1:7, 14; Ñi 104:4) Yehova wāsoñenye ne kutūdila enka ne walwana nandi Satana mikalo. (Yob 1:12; 2:6) Mikele mwikeulu mukatampe paādi wipatanya na Dyabola, wāitabije ne kulēmeka kitenta kya Yehova kya bu Mutyibi Mukatampe na kumulombola’mba: “Yehova mwine akufunine.” (Yud 9; dingakanya na Zek 3:2.) Yehova Leza i mutūle bamwikeulu bonso mu lupusa lwa Yesu Kidishitu mutumbijibwe. (Bah 1:6; 1Pe 3:22; Mat 13:41; 25:31; Fid 2:9-11) O mwanda, Yesu wāsoñenye mwikeulu ende kudi Yoano. (Kus 1:1) Kadi mu 1 Bene Kodinda 6:3 mutumibwa Polo wisambila pa banababo na Kidishitu ba ku mushipiditu amba i batongwe kutyibila bamwikeulu mambo, na bubine i mwanda bakamukwasha mu kutyibila bipangwa bibi bya mishipiditu mambo.