„Na moro bigiwan fu den disi na lobi”
„Ma now, bribi, howpu, lobi, den dri disi e tan; ma na moro bigi-wan fu den disi na lobi.” — 1 KORENTE SMA 13:13.
1. San wan sabiman fu na libisma skin ben taki fu lobi?
WAN fu den moro pôpi sabiman fu na libisma skin fu grontapu ben taki wan leisi: „Fu na fosi leisi ini na historia fu wi sortu wi e frustan taki na moro prenspari wan fu ala fondamenti psychologisch fanowdu fu libisma na wi fanowdu fu lobi. A e tanapu leti a mindri fu ala libisma fanowdu neleki wi son tanapu leti a mindri fu wi son sistema nanga den planeet di e buweigi den srefi lontu en. . . . Na pikin di sma no ben lobi e kenki srefisrefi biochemisch, fysiologisch, èn psychologisch na a wan di den ben lobi. Na fosi-wan e gro srefi trafasi fu na lastiwan. San wi sabi now de taki libisma gebore fu libi neleki libi èn lobi ben de wan. Disi, a no de fu taki, no nyun. Disi e sori taki na Bergipreiki de tru.”
2. (a) Fa na apostru Paulus ben sori na prensparifasi fu lobi? (b) Sortu aksi fiti fu poti prakseri na en tapu now?
2 Iya, so leki a man disi di kisi bigi leri fu grontapu ben erken, dan na waarheid disi fu na prensparifasi fu lobi gi na tanbun fu libisma no de wan nyunsani. A kan de taki now fosi grontapu sma di kisi bigi leri kon warderi en, ma a ben de kba na ini Gado Wortu moro leki 19 yarihondro psa kba. Na fu dati-ede meki na apostru Paulus ben kan skrifi: „Ma now bribi, howpu, lobi, den dri disi e tan; ma na moro bigiwan fu den disi na lobi” (1 Korente sma 13:13). Yu sabi fu san-ede lobi moro bigi leki bribi nanga howpu? Fu san-ede sma kan taki taki lobi na a moro bigiwan fu den eigifasi fu Gado èn fu den froktu fu en yeye?
Fo fasi fu lobi
3. Sortu beibri eksenpre de fu romantisch lobi?
3 Na man di libisma man fu sori lobi na wan sori fu na koni fu Gado èn en lobi sorgu gi na libismafamiri. A de wan moi sani fu si taki, den Griki sma fu owruten ben abi fo wortu gi ’lobi’. Wan ben de eʹros, di e sori tapu romantisch lobi di ben go makandra nanga na krakti di seks abi fu hari sma. Skrifiman fu den kresten Griki Buku no ben abi no wan okasi fu kobroiki eʹros, ma na Septuaginta e kobroiki fasi fu en na ini Odo 7:18 nanga 30:16, èn ini den Hebrew Buku tra presi de tu pe den e sori tapu na romantisch lobi. Fu eksenpre, wi e leisi taki Isaak „ben kon lobi” Rebeka (Genesis 24:67). Wan trutru aparti eksenpre fu na sortu lobi disi de fu feni na ini a tori fu Yakob, di leki fa a sori ben kon lobi na moi Rakel a fosi leisi di a si en. Te yu e luku en bun, dan „Yakob tan dini seibi yari fu Rakel ede, ma na ini en ai den ben sori taki den de leki soso wantu dei fu a lobi di a ben lobi en” (Genesis 29:9-11, 17, 20). Heisingi abi fu du tu nanga romantisch lobi a mindri wan skapuman nanga wan yongu wenke. Ma krakti no kan poti nofo a tapu taki na sortu fu lobi disi, di mag de wan fonten fu furu satisfaksi nanga prisiri, ben sa musu sori soso ini akruderi nanga den regtfardiki markitiki fu Gado. Na beibri e fruteri wi taki wan man mag „prisiri srefisrefi alaten baka” soso nanga na lobi fu en eigi trow-wefi. — Odo 5:15-20.
4. Fa na beibri e gi eksenpre fu lobi na mindri famiriman?
4 Dan yu abi na tranga famiri lobi, ofu natuurlijk lobi, di abi en fondamenti tapu famiribanti, di den Grikisma ben abi na wortu stor·geʹ gi en. Disi e meki taki sma e taki, „Brudu de moro deki leki watra”. Wi abi wan moi eksenpre fu disi ini na lobi di den sisa Maria nanga Marta ben abi gi den brada Lasarus. Taki a ben wani taki furu gi den sma wi kan si na ini a fasi fa den ben krei tumusi di a ben dede so wantewante. Èn fa den ben prisiri di Yeises ben opo na lobi Lasarus fu den kon na libi baka! (Yohanes 11:1-44) A lobi di wan mama abi gi en pikin na wan tra eksenpre fu na sortu fu lobi disi. (Teki gersi 1 Tesalonika sma 2:7.) Sobun, fu sori krin o bigi en lobi ben de gi Sion, meki Yehovah ben fruklari taki a ben de srefi moro bigi leki di fu wan mama gi en pikin. — Yesaya 49:15.
5. Fa a mankeri fu natuurlijk lobi de krin fu si na ini na ten disi?
5 Wan buweisi taki wi e libi ini „den lasti dei” nanga den „muilek ten di tranga fu psa” de na mankeri fu „natuurlijk lobi” (2 Timoteyus 3:1, 3). Fu di famiri lobi e mankeri, meki wantu yonguwan lon gwe fu oso, èn wantu moro bigi pikin no e sorgu den owru papa nanga mama fu den. (Teki gersi Odo 23:22.) A mankeri fu natuurlijk lobi de so srefi furutron fu si ini a meshandri fu pikin — son papa nanga mama e naki den pikin so kofarlek taki a de fanowdu taki den musu kisi yepi na ini ati-oso. A mankeri fu lobi fu papa nanga mama de so srefi fu si ini a misi di furu papa nanga mama e misi fu gi den pikin fu den tranga leri. Meki den pikin waka den eigi pasi fu den a no wan sori fu lobi ma na wan fasi fu waka na pasi di abi moro mendri problema. Wan papa di lobi en pikin trutru sa gi den tranga leri te a de fanowdu. — Odo 13:24; Hebrew sma 12:5-11.
6. Gi beibri eksenpre fu lobi a mindri mati.
6 Dan yu abi na Griki wortu fi·liʹa, san e sori tapu lobi (nanga no wan enkri seks firi) a mindri mati, so leki a mindri tu lepi man ofu uma. Wi abi wan moi eksenpre fu disi ini na lobi di David nanga Yonatan ben abi gi makandra. Di den ben kiri Yonatan ini wan feti, David ben krei fu en ede, èn ben taki: „Mi de na ini banawtu fu yu ede, mi brada Yonatan, yu ben de tumusi prisiri gi mi. Na lobi fu yu ben de moro fruwondru gi mi leki na lobi fu uma” (2 Samuwèl 1:26). Wi e leri tu taki Krestes ben prisiri spesrutu nanga na apostru Yohanes, di den sabi leki na disipri „di Yeises ben abi lobi gi en”. — Yohanes 20:2.
7. San na a fasi fu a·gaʹpe, èn fa a lobi disi ben sori?
7 Sortu Griki wortu Paulus ben kobroiki na ini 1 Korente sma 13:13, pe a ben kari bribi, howpu nanga lobi èn ben taki taki „a moro bigiwan fu den disi na lobi”? Dyaso a wortu na a·gaʹpe, na srefi wan di na apostru Yohanes ben kobroiki di a ben taki: „Gado na lobi” (1 Yohanes 4:8, 16). Disi na wan lobi di gronprakseri e tyari ofu e tiri. A kan abi ofu no kan abi lobi nanga prisiri tumusi na ini, ma a de wan firi di no e suku wini gi en srefi ofu wan firi di e broko-ede nanga na du fu bun gi trawan, awansi sortu bun a sma di musu kisi sani du, ofu a sortu wini e kon gi na sma di gi sani. Lobi fu na sortu disi ben meki Gado gi en moro diri gudu fu en ati, en wan enkri gebore Manpikin, Yeises Krestes, „so taki ibri sma di e sori bribi na ini en, no ben sa go pori ma ben sa abi têgo libi” (Yohanes 3:16). So leki fa Paulus e memre wi bun: „Nanga furu muiti wan sma sa dede gi wan regtfardiki man; iya, gi na bun man, kande, wan sma abi kande na deki-ati ete fu dede. Ma Gado e sori en eigi lobi gi wi ini disi, taki Krestes ben dede gi wi, aladi wi ben de sondari ete” (Rome sma 5:7, 8). Iya, a·gaʹpe e du bun gi trawan awansi san den de ini den libi ofu na kostu di a e tyari gi a sma di e sori na lobi.
Fu san-ede moro bigi leki bribi nanga howpu?
8. Fu san-ede a·gaʹpe moro bigi leki bribi?
8 Ma fu san-ede Paulus ben taki taki na sortu fu lobi disi (a·gaʹpe) ben moro bigi leki bribi? A ben skrifi na ini 1 Korente sma 13:2: „Efu mi abi na presenti fu taki profeititori èn mi sabi ala den santa kibritori èn ala sabi, èn efu mi abi ala na bribi, so taki mi kan puru bergi poti na tra presi, ma no abi lobi, dan mi no de noti.” (Teki gersi Mateyus 17:20.) Iya, efu a muiti fu wi fu kisi sabi èn fu gro ini bribi ben sa du nanga ini prakseri fu kisi wini gi wi srefi, dan disi no ben sa tyari nowan enkri wini kon fu a sei fu Gado. Na a srefi fasi, Yeises ben sori taki son sma ben sa ’taki profeititori ini en nen, ben sa yagi ogri yeye puru na ini en nen, èn ben sa du furu krakti wroko na ini en nen’ ma taki en no ben sa feni den bun. — Mateyus 7:22, 23.
9. Fu san-ede lobi moro bigi leki howpu?
9 Fu san-ede na a·gaʹpe sortu fu lobi de so srefi moro bigi leki howpu? Bikasi howpu kan poti prakseri na tapu en srefi nomo, wan sma di na a fosi presi e broko en ede nanga den wini gi en srefi, aladi lobi „no e suku en eigi belang” (1 Korente sma 13:4, 5). Boiti fu dati, howpu — so leki di fu tan a libi psa na „bigi banawtu,” go na ini a nyun grontapu — e kon a wan kba te san yu e howpu a tapu kon tru (Mateyus 24:21). So leki Paulus e taki: „Na ini a howpu disi wi ben kon kisi frulusu; ma howpu di sma ai e si a no howpu, bikasi te wan sma e si wan sani, a e howpu na en tapu ete? Ma efu wi e howpu san wi no e si, dan wi e tan wakti en nanga hori doro” (Rome sma 8:24, 25). Lobi srefi e frudrage ala sani, èn noiti e fadon (1 Korente sma 13:7, 8). Sobun, lobi di no e suku wini gi en srefi (a·gaʹpe) moro bigi leki bribi ofu howpu.
Moro bigi leki koni, retidu nanga makti?
10. Fu san-ede den sma kan taki taki lobi na a moro bigiwan fu den fo prenspari eigifasi fu Gado?
10 Meki wi luku now den fo prenspari eigifasi fu Yehovah Gado: koni, retidu, makti nanga lobi. Sma kan taki so srefi taki lobi de a moro bigiwan fu den disi? Iya. Fu san-ede? Bika lobi na a pusu krakti di de na baka den sani san Gado e du. Disi na fu san-ede na apostru Yohanes ben skrifi: „Gado na lobi”. Iya, Yehovah en srefi de lobi (1 Yohanes 4:8, 16). Na nowan presi na ini den Buku wi e leisi taki Gado na koni, retidu, ofu makti. Na presi fu dati, den e taigi wi taki Yehovah abi den eigifasi disi (Yob 12:13; Psalm 147:5; Danièl 4:37). Na ini en den fo eigifasi disi de volmaakti ini balansi. Fu di lobi e buweigi en meki Yehovah e du en prakseri fu di a e kobroiki den tra dri eigifasi ofu e hori den na prakseri.
11. San ben buweigi Yehovah fu meki na universum nanga yeye èn libisma mekisani?
11 Sobun dan, san ben buweigi Yehovah fu meki na universum nanga yeye èn libisma mekisani di abi frustan? A ben de koni ofu makti? Nono, fu di Gado ben meki kobroiki soso fu en koni nanga makti ini na meki di a ben meki sani. Fu eksenpre, wi e leisi: „Yehovah en srefi ben poti na fondamenti fu grontapu nanga koni” (Odo 3:19). Moro fara, na eigifasi fu en fu retidu no ben aksi taki a ben meki sma nanga friwani. Gado en lobi ben meki a prati den prisiri fu e libi èn e abi koni nanga trawan. A ben de lobi di ben feni wan pasi fu puru den krutu di retidu ben poti na tapu a libismafamiri fu na sondu fu Adam ede (Yohanes 3:16). Iya, èn a ben de lobi di ben buweigi Yehovah fu poti na prakseri taki libisma di ben gi yesi musu libi na ini a grontapu paradèis di e kon. — Lukas 23:43.
12. Fa wi musu du na tapu na makti, retidu, nanga lobi fu Gado?
12 Fu na almakti krakti fu Gado ede meki wi no e prefuru fu meki a kon dyarusu. Paulus ben aksi: „’Wi e tergi Gado fu kon dyarusu’? Wi no moro tranga leki en, a no so?” (1 Korente sma 10:22) A no de fu taki, Yehovah na „wan dyarusu Gado”, no na wan takru fasi, ma ini „na aksi di a e aksi fu gi wi srefi ini a dini fu en wawan” (Exodus 20:5; King James Version). Leki kresten, wi kon furu nanga fruwondru fu den furu sori fu koni fu Gado di wi no kan frustan (Rome sma 11:33-35). Na bigi lespeki fu wi gi en retidu musu meki wi tan farawe fu espresi sondu (Hebrew sma 10:26-31). Ma lobi sondro degedege na a moro bigiwan fu den fo prenspari eigifasi fu Gado. Èn a de na lobi fu Yehovah di no e suku wini gi en srefi di e hari wi kon na en èn di e meki wi wani fu prisi en, fu anbegi en, èn fu teki prati ini na meki kon santa fu en santa nen. — Odo 27:11.
A moro bigiwan fu den froktu fu na yeye
13. Sortu presi lobi e teki a mindri den froktu fu na yeye fu Gado?
13 Sortu presi lobi teki na mindri den neigi froktu fu Gado yeye, di kari na ini Galasiya sma 5:22, 23? Den disi na „lobi, prisiri, vrede, langa pasensi, switifasi, bunfasi, bribi, safri-atifasi, dwengi yu srefi”. Paulus ben abi bun reide fu kari lobi fosi. Lobi bigi moro leki prisiri, na tra eigifasi di a e kari? Iya, bika sondro lobi, prisiri di e horidoro no kan de. Te yu e luku en bun, a grontapu de sondro prisiri srefisrefi fu di sma e suku wini gi den srefi, na mankeri fu lobi. Ma Yehovah Kotoigi abi lobi gi makandra èn den abi lobi gi na hemel Tata fu den. So bun wi musu fruwakti taki den de nanga prisiri, èn den ben taki a fesi taki den ben sa „bari nanga prisiri fu na bun kondisi fu na ati.” — Yesaya 65:14.
14. Fu san-ede wan sma kan taki taki lobi moro bigi leki na froktu fu a yeye di nen vrede?
14 Lobi de so srefi moro bigi leki na froktu fu na yeye di nen vrede. Fu di lobi e mankeri, meki na grontapu furu nanga kesekese èn strei. Ma Yehovah pipri de ini vrede nanga makandra na a heri grontapu. Den wortu fu na psalmsingiman de tru ini na tori fu den: „Yehovah srefi sa blesi na pipri fu en nanga vrede” (Psalm 29:11). Den abi na vrede disi fu di den abi na marki fu kon sabi den leki tru kresten, dati wani taki, lobi (Yohanes 13:35). Lobi wawan kan wini ala sani di e tyari prati kon, efu den de now fu ras, nâsi, ofu kulturu. A de „wan volmaakti banti fu wánfasi.” — Kolose sma 3:14.
15. Fa na ròl fu lobi di psa ala sani de fu si te yu e teki en gersi nanga na froktu fu yeye di nen langa pasensi?
15 Na rol di e psa ala sani èn di lobi e prei de so srefi fu si te yu ben sa teki en gersi nanga langa pasensi, na frudrage fu fowtu ofu tyalansi nanga pasensi. Fu de wan sma nanga langa pasensi wani taki fu abi pasensi sobun leki no de esi fu kisi atibron. San e meki sma no abi pasensi ofu de esi-esi fu kisi atibron? A no de a mankeri fu lobi? Ma wi Tata fu hemel abi langa pasensi èn „no de esi fu kisi atibron” (Exodus 34:6; Lukas 18:7). Fu san-ede? Bika a lobi wi èn „no e winsi taki wan sma kisi pori.” — 2 Petrus 3:9.
16. Fa lobi kan teki gersi nanga switifasi, bunfasi, safri-atifasi nanga dwengi yu srefi?
16 Wi si dya a fesi kba fu san-ede lobi moro bigi leki bribi, èn den reide di gi abi fu du nanga den froktu fu na yeye di tan abra, dati na, switifasi, bunfasi, safri-atifasi, nanga dwengi yu srefi. Den alamala na fanowdu eigifasi, ma den no sa de wan wini gi wi sondro lobi, neleki fa Paulus ben skrifi na ini 1 Korente sma 13:3, pe a ben skrifi: „Efu mi gi ala san mi abi fu gi trawan nyanyan, èn awasi mi e gi mi skin abra fu kan meki bigi, ma mi no abi lobi, dan a no wani taki noti gi mi kwetikweti.” Na a tra sei, a de lobi di e meki eigifasi leki switifasi, bunfasi, bribi, safri-atifasi èn dwengi yu srefi du kon. Sobun Paulus ben go doro fu taki taki lobi abi switifasi èn taki „a e frudrage ala sani, e bribi ala sani, e howpu ala sani, èn e tyari ala sani.” Iya, èn „lobi no e fadon noiti” (1 Korente 13:4, 7, 8). Nanga reti den ben kon si taki den tra froktu fu na yeye na buweisi, ofu difrenti fasi, fu lobi, a wan di den ben kari fosi. Fu tru, dati wani taki taki fu ala neigi froktu fu na yeye, lobi de futru na moro bigiwan.
17. Sortu beibri fruklari e hori baka gi na bosroiti taki lobi de na moro bigi froktu fu na yeye?
17 Leki wan horibaka gi na bosroiti taki lobi na a moro bigi wan fu den froktu fu Gado yeye den wortu fu Paulus de: „No abi no wan paiman na no wan sma leki fu lobi makandra; bika na sma di lobi en konpe libisma du na wet. Bikasi na regelmenti fu wet . . . tyari kon na wan ini na wortu disi, dati wani taki: ’Yu musu lobi na sma na yu sei leki yu srefi’. Lobi no e du na sma na yu sei ogri; fu dati-ede meki lobi na a kontru fu na wet” (Rome sma 13:8-10). A fiti srefisrefi taki na disipri Yakobus e sori go na a wet disi fu lobi na sma na yu sei leki yu srefi leki „na kownu wet.” — Yakobus 2:8.
18. Sortu tra buweisi de taki lobi de na moro bigi eigifasi?
18 Moro buweisi de ete taki lobi na a moro bigi eigifasi? Iya, fu tru. Luku san ben psa di wan sabiman fu Buku ben aksi Yeises: „Sortu gebod na a fosiwan fu alamala?” A ben kan fruwakti heri bun taki Yeises ben sa teki wan fu den Tin Gebod fu taki. Ma Yeises ben teki sani fu Deuteronomium 6:4, 5 fu taki èn a ben taki: „Na fosiwan na: ’Yere o Israèl, Yehovah wi Gado na wán Yehovah èn yu musu lobi Yehovah nanga yu heri ati èn nanga yu heri sili èn nanga yu heri frustan èn nanga yu heri krakti.’” Dan Yeises ben taki moro fara: „Na di fu tu na disi: ’Yu musu lobi a sma na yu sei leki yu srefi.” Wan moro bigi gebod leki disi no de.” — Markus 12:28-31.
19. San na wantu fu den moro prenspari froktu fu a·gaʹpe?
19 Fu tru, Paulus no ben taki sani psa marki, di a ben kari bribi, howpu, nanga lobi èn ben taki: „Na moro bigiwan fu disi na lobi.” Na sori fu lobi abi leki bakapisi wan bun matifasi nanga wi hemel Tata nanga tra sma, pe yu abi na ini tu den wan na ini a gemeente èn den memre fu wi osofamiri. Lobi abi wan krakti na wi tapu di e bow wi. Èn na tra artikel sa sori wi fa tru lobi kan de wan sani di e pai.
Fa yu ben sa piki?
Fa lobi moro bigi leki bribi nanga howpu?
San na a·gaʹpe, èn fa sma e sori na lobi disi?
Fu san-ede lobi na a moro bigiwan fu den fo prenspari eigifasi fu Gado?
Na sortu fasi lobi moro bigi leki den tra froktu fu na yeye?
[Prenki na tapoe bladzijde 25]
Lobi ben buweigi Gado fu meki libisma fu libi na ini wan grontapu paradèisi. Yu e howpu fu de drape?