MWBR20 07 Verwijzing gi Wi Kresten libi nanga a preikiwroko studie-buku
6-12 YULI
GUDU NA INI GADO WORTU | EKSODES 6-7
„Now yu sa si san mi o du nanga a kownu fu Egepte”
it-2-O 369 ¶5
Moses
Den man fu Israel ben sori tu taki den kenki. Na ini a bigin den ben arki Moses, ma baka di a kownu fu Egepte gi den moro hebi wroko, den bigin krutu nanga Moses. Disi ben meki taki Moses firi brokosaka èn a begi Yehovah (Eks 4:29-31; 5:19-23). A moro hei Gado gi en deki-ati fu di a ben o sori en san a nen fu en wani taki. Abraham, Isak nanga Yakob ben wani kon sabi a sani disi langa ten kaba, ma now Yehovah ben o tyari disi kon na krin te a ben o fri en pipel Israel èn te a ben o tyari den go na ini a pramisi kondre (Eks 6:1-8). Aladi den sani disi pasa toku a pipel no ben wani arki Moses. Na baka a di fu neigi rampu fosi den hori baka gi en. Baka a lasti rampu, Moses ben man ’seti a pipel Israel leki wan legre’ èn na so a ben kan tyari den komopo ini Egepte.—Eks 13:18.
it-2-O 369 ¶3-4
Moses
Fesi a kownu fu Egepte. Now a ben de leki Moses nanga Aron ben e feti teige den gado fu Egepte. Nanga yepi fu den bonuman di ben e wroko ondro a tiri fu Yanes nanga Yambres (2Ti 3:8), a kownu fu Egepte ben kari ala den gado fu Egepte fu feti teige Yehovah. A fosi wondru di Moses taigi Aron fu du fesi a kownu, ben sori krin taki Yehovah abi makti moro den gado fu Egepte. Ma toku a kownu no ben wani arki (Eks 7:8-13). Baka a di fu dri rampu, dan srefi den bonuman ben taki: „Disi na Gado du!” A rampu disi ben hebi so te taki den no ben man go na fesi a kownu srefi, fu taki nanga Moses.—Eks 8:16-19; 9:10-12.
Rampu di meki sma ati kon safu èn di tranga na ati fu trawan. Yehovah ben gebroiki Moses nanga Aron fu tyari den tin rampu kon na tapu Egepte. Den rampu ben pasa soifri soleki fa Moses ben taki. Disi e sori taki na Yehovah ben poti Moses fu teki presi gi en. Sma ben kon sabi a nen fu Yehovah èn den ben e taki fu en na ini heri Egepte. Disi ben meki taki na ati fu den Israelsma nanga son Egepte sma kon safu, aladi na ati fu a kownu nanga den bakaman fu en ben kon tranga (Eks 9:16; 11:10; 12:29-39). Den Egeptesma ben si taki na Yehovah srefi ben krutu den gado fu den. Den sani di miti den no ben kon fu den gado fu Egepte, ma fu Yehovah. Baka a di fu neigi rampu „Moses ben kon abi biginen na ini Egepte èn den futuboi fu a kownu nanga a pipel ben e si en leki wan prenspari man.”—Eks 11:3.
Diki moro dipi
it-1-O 92 ¶4-5
Almaktiwan
Yehovah gebroiki a titel „Almakti Gado” (ʼEl Shad·dai’) di a ben pramisi Abraham taki a ben o kisi Isak. Abraham ben musu abi wan tranga bribi efu a ben wani si fa a pramisi disi o kon tru. Bakaten, Bijbel ben gebroiki a titel disi te a ben taki fa Gado ben o blesi Isak nanga Yakob leki bakapikin fu Abraham.—Ge 17:1; 28:3; 35:11; 48:3.
Dati meki Yehovah ben kan taigi Moses: „Abraham, Isak, nanga Yakob ben sabi mi leki Gado na Almaktiwan [’Elʹ Shad·daiʹ], ma mi no meki den sabi mi na mi nen Yehovah” (Eks 6:3). Disi no wani taki dati den man disi no ben sabi a nen Yehovah, fu di densrefi nanga tra sma ben e gebroiki a nen disi (Ge 4:1, 26; 14:22; 27:27; 28:16). Fu taki en leti, na ini a buku Genesis di e taki fu den famiri edeman disi, wi e si a wortu „Almaktiwan” siksi leisi, aladi a nen Yehovah skrifi 172 leisi na ini den fosi Hebrew buku fu Bijbel. Den man disi ben si na ini den libi taki Yehovah na a „Almaktiwan”. Ma toku den no ben man frustan krin san a nen fu Gado wani taki. A buku The Illustrated Bible Dictionary (Vol. 1, blz. 572) e taki: „Den sani di Gado ben pramisi den famiri edeman disi èn di ben o kon tru baka wan langa pisi ten, ben musu gi den a dyaranti taki En, Yahweh, na wan Gado (ʼel) di man du (wan fu den sani di sadday wani taki) san a pramisi. A sori di Gado ben sori ensrefi na ini a maka busi, a makti fu en, a fasi fa a ben de nanga den alaten èn fa a ben e tiri den e sori san a nen Yahweh wani taki.”—Soleki fa J. D. Douglas skrifi, 1980.
it-2-O 368 ¶5
Moses
Gado gebroiki Moses aladi a ben e syen. Ma Moses ben e syen, a ben feni taki a no ben de wan bun takiman. Sobun Moses ben kenki, bika 40 yari pasa ensrefi ben wani teki a bosroiti fu frulusu den Israelsma. A ben de nomonomo taki Yehovah ben musu teki wan tra sma fu du a wroko. A sani disi ben meki Gado ati bron, ma toku a gebroiki Moses èn a gi en Aron, en brada, fu yepi en. Fu di Moses ben e teki presi gi Gado meki a ben de leki „Gado” gi Aron èn Aron ben de leki wan takiman gi en. Na den konmakandra di ben hori nanga den owruman fu Israel nanga a kownu fu Egepte, a ben de krin taki na Gado ben e taigi Moses san den musu du. Moses fu en sei, ben e taigi Aron san Yehovah taki. Na den sani dati Aron ben taki na fesi a kownu fu Egepte (disi no ben de a kownu fu Egepte na a ten di Moses lowe) (Eks 2:23; 4:10-17). Bakaten, Yehovah ben taki dati Aron na a „profeiti” fu Moses. Sobun, neleki fa Moses ben meki Yehovah tiri en fu di a ben de en profeiti, na so Aron ben musu teki a tiri fu Moses tu. Boiti dati Gado taigi Moses taki a ben o de „leki Gado gi a kownu fu Egepte.” Sobun, Moses ben o kisi makti moro a kownu, so taki den no ben abi fu frede en moro.—Eks 7:1, 2.
13-19 YULI
GUDU NA INI GADO WORTU | EKSODES 8-9
„A heimemre kownu no ben sabi taki a ben e yepi fu meki a wani fu Gado pasa”
it-2-O 1119-1120
Trangayesi
Yehovah Gado abi pasensi nanga libisma. Aladi den ben musu dede toku a meki den tan na libi (Ge 15:16; 2Pe 3:9). Son wan fu den ben saka densrefi so taki Gado ben kan sori bun ati gi den (Yos 2:8-14; 6:22, 23; 9:3-15). Ma trawan ben tan trangayesi Gado èn den du ogri-ati sani srefi nanga en pipel (De 2:30-33; Yos 11:19, 20). Yehovah no e tapu sma fu trangayesi en. Ma Bijbel e taki dati ’a e meki sma ati kon tranga’. Te a e strafu den wan di e tan trangayesi en, dan disi e meki sma si a bigi makti fu en èn na so en nen e kisi glori.—Luku Eks 4:21; Yoh 12:40; Ro 9:14-18.
it-2-O 857 ¶2-4
Ogri-ati
Boiti dati, Yehovah Gado sabi fa fu du sani na so wan fasi taki den ogri sma e meki a wani fu en kon tru. Aladi den e opo densrefi teige en, toku a man du san de fanowdu fu yepi den futuboi fu en fu horidoro. A man gebroiki den sma disi tu fu sori taki en na wan Gado fu retidu (Ro 3:3-5, 23-26; 8:35-39; Ps 76:10). Odo 16:4 e tyari disi kon na krin: „Yehovah sreka ala sani so taki a kan du san a abi na prakseri, iya, a sreka den ogri sma so taki den kan kisi pori na a ogri dei.”
Na disi ben pasa nanga a kownu fu Egepte. Yehovah ben taigi en nanga yepi fu Moses nanga Aron taki a ben musu fri den Israelsma. A no Gado ben meki a man disi tron wan ogri-ati kownu. Ma a ben meki a tan na libi, èn a meki sani pasa di ben o tyari kon na krin taki a kownu abi ogri-ati èn taki a ben musu dede. Wi kan leisi fu san ede Yehovah ben du disi, na ini Eksodes 9:16: „Mi meki yu tan na libi fu sori yu mi krakti èn fu meki sma na heri grontapu sabi mi nen.”
Den tin rampu di ben kon tapu Egepte èn di te fu kaba meki taki a kownu nanga a legre fu en kisi pori na a Redi Se, ben sori o furu makti Yehovah abi (Eks 7:14–12:30; Ps 78:43-51; 136:15). Someni yari baka dati, den tra kondre sma ben tan taki fu a sani disi ete. Na so wan fasi a nen fu Gado ben kisi glori na heri grontapu (Yos 2:10, 11; 1Sa 4:8). Efu Yehovah ben kiri a kownu fu Egepte wantewante, a no ben o man sori a makti fu en èn a no ben o man gi en nen glori te a ben o frulusu en pipel.
Diki moro dipi
it-1-O 932
Kawfrei
Sma no de seiker sortu freifrei den ben abi na prakseri te Bijbel e taki fu den kawfrei di kari na ini a di fu fo rampu di ben kon tapu Egepte. A rampu disi no ben kon tapu den Israelsma di ben e tan na ini a kondre Gosen (Eks 8:21, 22, 24, 29, 31; Ps 78:45; 105:31). Den e gebroiki den wortu ʽA·rovʹ gi difrenti sortu „kawfrei” (JB, NW, Ro), „asege” (Yg), „freifrei” (AS, KJ, RS), „mampira” (AT), nanga „dagu freifrei” (LXX).
Na ini Ingrisitongo a wortu di vertaal nanga „kawfrei” kan wani taki difrenti sortu freifrei. Na umawan fu den freifrei disi e soigi a brudu fu libisma noso meti èn a e libi wan woron na ini a skin. A woron disi e tan libi na ini a skin fu libisma nanga meti teleki a tron wan freifrei. Den freifrei disi furu tron e libi na ini waran kondre. A no de fu taki dati den freifrei disi ben meki den Egeptesma nanga den meti fu den pina srefisrefi. A kan taki sma ben dede srefi.
20-26 YULI
GUDU NA INI GADO WORTU | EKSODES 10-11
„Moses nanga Aron sori taki den ben abi trutru deki-ati”
it-2-O 369 ¶6
Moses
Deki-ati nanga bribi ben de fanowdu fu go na fesi a kownu fu Egepte. Moses nanga Aron ben man go na fesi a kownu fu Egepte fu di Yehovah ben gi den krakti nanga yepi fu en santa yeye. Prakseri fa a ben sa de fu go na fesi a kownu fu Egepte, a moro makti sma fu a ten dati. A kownu disi ben abi heimemre èn a ben si ensrefi leki wan gado. A ben abi raiman, legre edeman, waktiman nanga srafu di ben wroko gi en. Boiti dati a ben abi kerki fesiman, bonuman nanga tra heiheiman di ben de teige Moses. Den man disi ben de den moro prenspari sma baka a kownu. Ala den sani disi ben e gi a kownu deki-ati fu horibaka gi den gado fu en. Toku Moses nanga Aron go na a kownu dati furu leisi, èn ibri leisi a kownu en ati ben kon moro tranga, fu di a ben de nomonomo fu hori den Hebrewsma leki srafu. Di Moses nanga Aron warskow den gi a di fu aiti rampu, den yagi den puru fesi a kownu fu Egepte. Na a di fu neigi rampu den taigi den taki efu den pruberi fu kon na fesi a kownu ete wan leisi, den ben o dede.—Eks 10:11, 28.
Diki moro dipi
it-1-O 1070 ¶2
Eksodes
Yehovah gi en nen glori na wan aparti fasi èn a frulusu den Israelsma. Di den doro na a owstusei fu a Redi Se, Moses nanga den Israelsma bigin singi. En sisa Meriam, na umaprofeiti, teki wan tyengretyengre èn makandra nanga ala den umasma den ben e dansi. Na a srefi ten den ben e piki a singi fu den mansma (Eks 15:1, 20, 21). Den feanti fu den Israelsma no ben man du noti moro nanga den. Nowan libisma noso meti ben o man du wan ogri nanga den Israelsma di den komoto na ini Egepte; srefi wan dagu no ben o bari fu tapu skreki gi den (Eks 11:7). A buku Eksodes no e taki dati a kownu fu Egepte srefi ben kisi pori makandra nanga a legre fu en. Ma Psalm 136:15 e taki dati Yehovah „trowe a kownu fu Egepte nanga en legre na ini a Redi Se.”
27 YULI–2 AUGUSTUS
GUDU NA INI GADO WORTU | EKSODES 12
„San a Paskafesa wani taki gi Kresten”
it-2-O 575 ¶1
Paskafesa
Son sani di abi fu du nanga a Paskafesa kon tru nanga yepi fu Yesus. Wan fu den sani disi abi fu du nanga a brudu di den Israelsma ben musu poti na den oso, so taki na engel no ben o kiri den fosi manpikin fu den. Paulus ben kari den salfu Kresten a gemeente fu den fosi pikin (Heb 12:23). A taki tu dati Krestes na a frulusuman fu den nanga yepi fu en brudu (1Tes 1:10; Ef 1:7). Den no ben musu broko nowan bonyo fu a skapu di den ben srakti na a Paskafesa. Profeititori ben taki na fesi dati sma no ben o broko nowan bonyo fu Yesus. A sani disi pasa soifri leki fa a profeititori ben taki (Ps 34:20; Yoh 19:36). Sobun a Paskafesa di den Dyu ben e hori hondrohondro yari, na wan fu den sani di a wet ben sori taki ben o de wan skaduw fu den sani di ben musu kon ete èn di ben abi fu du nanga Yesus Krestes „a Pikin Skapu fu Gado.”—Heb 10:1; Yoh 1:29.
Diki moro dipi
it-2-O 573 ¶2
Paskafesa
Ala den tin rampu di kon na tapu Egepte ben e sori taki Yehovah ben krutu den gado fu Egepte, spesrutu a di tin rampu di meki taki ala den fosi pikin dede (Eks 12:12). A manskapu ben de wan santa meti gi a gado Ra. Sobun te den ben o natinati den doropostu nanga a brudu fu a skapu di den ben srakti na a paskafesa, dan dati ben o sori taki den e wisiwasi a gado fu den Egeptesma. A mankaw ben de wan santa meti tu, sobun di den fosi pikin fu den kaw dede, dan dati ben de wan bigi syen gi a gado Osiris. Sma ben e si a kownu fu Egepte leki a manpikin fu Ra. A dede fu a fosi pikin fu a kownu e sori taki en nanga a gado Ra no abi nowan makti.
it-1-O 788 ¶3
Konmakandra
Wan aparti sani fu den „santa konmankandra” ben de taki den sma no ben musu du nowan tranga wroko. Fu eksempre, a fosi dei nanga a di fu seibi dei fu a fesa fu brede sondro srudeki ben de wan „santa konmankandra” èn Yehovah ben taki dati „den no musu du nowan wroko na den dei dati. Den kan sreka soso a nyanyan di ibriwan fu den abi fanowdu” (Eks 12:15, 16). Na a ten fu den „santa konmakandra” den priester ben e wroko tranga fu tyari ofrandi gi Yehovah (Le 23:37, 38). A wet no ben e krutu a sani disi. Ma dati no ben wani taki a pipel no ben abi noti fu du. Den konmakandra disi ben de moi okasi gi den fu kisi wini fu den leri fu Yehovah. A pipel ben gwenti kon makandra ibri wiki na Sabat-dei fu anbegi Gado èn fu kisi leri. Den ben e kisi deki-ati te den priester ben e leisi èn fruklari Gado Wortu na fesi ala sma, neleki fa den ben e du na ini den snoga bakaten (Tor 15:21). Sma no ben e du tranga wroko tapu den Sabat-dei nanga den tra „santa konmakandra.” Den ben e gebroiki den dei dati fu begi èn fu denki dipi fu a Mekiman nanga den pramisi fu en.—Luku VERGADERING.