Myanda ya Kunyemena’ko ya Kabuku ka ku Kupwila Būmi ne Mwingilo
© 2024 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
2-8 KWEJI 9
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 79-81
Lombola’mba Usenswe Dijina dya Ntumbo dya Yehova
Kinkūlwa—‘Kya Kupānwa Kibwaninine’ Kitamba Kudi Tata
5 I muswelo’ka otubwanya kulombola’mba tusenswe dijina dya Yehova? I kupityila ku mwiendelejo wetu. Yehova usakanga twikale bajila. (Tanga 1 Petelo 1:15, 16.) Kino kishintulula’mba tumutōtanga’nka aye ne kumukōkela na mutyima wetu onso. Nansha shi tubapangwapangwa, tuloñanga bukomo bwa kulonda byobya bitufundija Yehova. Shi twiendeja mungya misoñanya ya Yehova, nabya tutumbijanga dijina dyandi. (Mateo 5:14-16) Tulombolanga’mba bijila byandi i biyampe ne amba Satana Dyabola i mbepai. Byoketubwanininepo, o mwanda tulubanga. Ino shi tubaluba, twisāsei ne kulonga bukomo bwa kwepuka bintu bifutulwija dijina dya Yehova.—Ñimbo ya Mitōto 79:9.
ijwbv 3 mus. 4-5
Bene Loma 10:13—“Muntu Yense Ukabija Vidye Mukulu Ukapanda”
Mu Bible, binenwa “kwita dijina dya Yehova” kebishintululapo’tu enka kuyuka dijina dya Leza ne kwidingidija potumutōta. (Ñimbo ya Mitōto 116:12-14) Ino bishintulula ne kukulupila mudi Leza ne kukimba bukwashi kwadi.—Ñimbo ya Mitōto 20:7; 99:6.
Dijina dya Leza dyādi na mvubu kudi Yesu Kidishitu. Binenwa bibajinji bya milombelo yandi ya kulondela’po i bino: “Tata wetu udi mūlu, dijina dyobe dipandulwe,” nansha’mba dikale dijila. (Mateo 6:9) Kadi Yesu wālombwele amba pa kukamona būmi bwa nyeke, tufwaninwe kuyuka, kukōkela, ne kusanswa Mwinē dino dijina.—Yoano 17:3, 6, 26.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 53
Yosefa
Dijina Yosefa Dibazunzulwa. Pa mwanda wa kifuko kya peulu kyādi’po Yosefa mu bana ba Yakoba, byādi byendele’mo kwingidija kitatyi kimo dyandi dijina pa kufunkila pa bisaka byonso bya Isalela (Ñi 80:1), nansha pa bisaka bine byābadīlwe mu bulopwe bwa kungala bwa Isalela. (Ñi 78:67; Amo 5:6, 15; 6:6) Kadi dijina dyandi ditanwa ne mu bupolofeto bwa mu Bible. Mu kimonwa kya bupolofeto kya Ezekyele, bupyani bwa Yosefa budi na bipindi bibidi. (Ezk 47:13) Kibelo kimo kya mu bibelo bya kibundi kitwa bu “Yehova Udi’mo” kidi na dijina Yosefa. (Ezk 48:32, 35) Mu mwanda utala kulungilwa pamo kwa bantu ba Yehova, Yosefa i mutelwe bu mukata wa kipindi kimo kya muzo, Yuda nandi bu mukata wa kipindi kikwabo. (Ezk 37:15-26) Bupolofeto bwa Obadia bwālombwele amba “njibo ya Yosefa” yādi ya kulunga kuboko ku konakanibwa kwa “njibo ya Esau” (Oba 18), ne bwa Zekadia nabo bwālombwele amba Yehova ukapandija “njibo ya Yosefa.” (Zek 10:6) I dijina dya Yosefa dibadilwa mu bisaka bya Isalela wa ku mushipiditu, ke dya Efelaimipo.—Kus 7:8.
Dijina dya Yosefa byoditanwa mu Kusokwelwa 7:8, kino kilombola’mba bupolofeto bwānenene Yakoba pa kitanda kyandi kya lufu bwādi bwa kufikidila ne pa Isalela wa ku mushipiditu. Nanshi i mwanda usangaja kuyuka’mba Nkomokomo wa Yakoba, Yehova Leza, wāpēne Kidishitu Yesu, Mukumbi Mulumbuluke, mwine wāpēne būmi bwandi pa mwanda wa “mikōko.” (Yoa 10:11-16) Kadi Yesu Kidishitu i dibwe dya difinko dya kyalwilo, pene pekele tempelo ya Leza ibundilwe na bene Isalela ba ku mushipiditu. (Ef 2:20-22; 1Pe 2:4-6) Ne kadi uno Mukumbi kadi Dibwe udi na Leza Mwinē Bukomo Bonso.—Yoa 1:1-3; Bil 7:56; Bah 10:12; dingakanya na Ngo 49:24, 25.
9-15 KWEJI 9
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 82-84
Sangela Madyese Odi Nao
wp16.6-F p. 8 mus. 2-3
Ñeni Yotuboila ku Byoni bya Mūlu
Bekadi ba mu Yelusalema bādi bayukile senene tumimbi, twine twādi twibidīle kwala manswa ato dya munshi mwa misaka ya byūbakwa. Tumo twādi twiela mu tempelo ya Solomone. Bimweka’mba tumimbi twādi twela manswa ato mu tempelo mwaka ne mwaka, twādi twiimona bu kifuko kya mutyima-ntenke mwine motwādi tukwatakenya twana biyampe.
Lwimbo lwa Mitōto 84 lwābundilwe na umo wa mu bana ba Kola mwine wādi wingila ku tempelo yenga umo mu bula bwa myeji isamba. Wādi umona manswa mu tempelo. Paādi wabila kwikala pamo bwa tumimbi twine twādi tushikata mu njibo ya Yehova mafuku onso, wānenene amba: “Bine, kipema kyobe kikatampe buya’kyo’po, A Yehova wa bibumbo! Ami ense ngabilanga, bine, ami napungila mwanda wa kwabila bininge, bipango bya Yehova . . . Enka ne kyoni kibasokola’mo kīkalo ne kamimbi nako bunswa bwako, mokalama twana twako kubwipi na kisōkelo kyobe kikatampe, abe Yehova wa bibumbo, Mulopwe wami ne Leza wami!” (Ñimbo ya Mitōto 84:1-3) Le batwe netu pamo ne betu bana twabilanga kwikala mu njibo ya Leza pamo na bantu bandi, nansha kulombola kufwija’ko pa dino dyese?— Ñimbo ya Mitōto 26:8, 12.
w08-F 15/7 p. 30 mus. 3-4
Kulonga Byobwanya Kuletanga Nsangaji
Bununu nansha ngikadilo mibi idi’mo bukomo bwetu bwa ngitu bibwanya kwitutūdila mikalo kampanda pa byotubwanya kulonga mu mwingilo wa Yehova. Shi wi mbutwile, ubwanya kumona’mba kumwenangapo bininge mu kifundwa kyobe kya pa kasuku nansha mu kupwila kwa bwine Kidishitu, mwanda upityijanga kitatyi ne bukomo buvule mu kukwatakanya bobe bana batyetye. Inoko, kuta mutyima’nka pa byokubwanyapo kulonga, kubwanya kitatyi kimo kukulengeja ukomenwe kujingulula ne byobwanya kulonga.
Pano kepadi tununu twa myaka, mwine Levi umo wādi wabila kulonga bintu byakabwanyapo. Wādi na dyese dya kwingila mayenga abidi mwaka ne mwaka ku tempelo. Inoko, wādi wabila kintu kiyampe mpata, ke kushikata kubwipi na kisōkelo kadi. (Ñi. 84:1-3) Le i kika kyākweshe uno muntu wa kikōkeji asangele byaādi nabyo? Wājingulwile amba kwingila’tu nansha difuku dimo mu bipango bya tempelo, dyādi dyese dya pa bula. (Ñi. 84:4, 5, 10) Muswelo umo onka ne batwe, pa kyaba kya kwimanina’nka pa bintu byoketubwanyangapo kulonga, tufwaninwe kutompa kujingulula byobya byotubwanya ne kwibisangela.
Yehova Leza Obe Ukumwene na Mvubu!
12 Shi ubelanga, kulupila’mba Yehova uyukile misongo yobe. Muzenze akukwashe wikale na mumweno muyampe pa misongo yobe. Kupwa tanga Bible pa kusokola binenwa biyampe bikutūdile’mo Yehova. Tá mutyima ku mavese alombola’mba Yehova umwene bengidi bandi na mvubu mikatampe. Shi ulonge namino, ukamona’mba Yehova i muyampe ku bonso bamwingidila na kikōkeji.—Ñim. 84:11.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 459
Mwana Wampikwa Shandi
Byobyādi bikomo kuta mutyima bano bantu bafudile kadi bampikwa wa kwibanenena’ko, Yehova wāingidije binenwa “bampikwa bashabo” mwanda wa kulombola ludingo ludi’mo boloke nansha bukondame bwa Isalela. Pādi muzo onso mu ngikadilo miyampe ku mushipiditu, mwana wampikwa shandi wādi utebwa mutyima. Ino pobādi baleka kulonga bintu na boloke, bana bampikwa bashabo kebasūlwa, kino kyādi kilombola koneka kwa muzo. (Ñi 82:3; 94:6; Isa 1:17, 23; Yel 7:5-7; 22:3; Ezk 22:7; Zek 7:9-11; Mal 3:5) Mafingo a Yehova ādi pa boba bādi basusula wampikwa shandi. (Kup 27:19; Isa 10:1, 2) Yehova witela aye mwine bu Mwine wa kwibalubwila (Nki 23:10, 11), Mukwashi (Ñi 10:14), ne Shabo (Ñi 68:5). Aye ye wibatyibilanga mambo (Kup 10:17, 18), wibevwaninanga lusa (Hos 14:3), wibakwashanga (Ñi 146:9), ne kwibapandija.—Yel 49:11.
Kiyukeno kimo kya mu biyukeno biyukanyanga bene Kidishitu ba bine i kuta mutyima bafudile pa mwanda wa kufwilwa mulume nansha bambutwile. Mwanā bwanga Yakoba wālembēle bene Kidishitu amba: “Mutōtelo mwine utōka tō, wampikwa disubi ku meso a Leza wetu Tata i uno: kukwasha bana ba nshiye ne bakaji ba kishala mu byamalwa byabo, ne kwilama pampikwa dikeme dya ino ntanda.”—Yak 1:27.
16-22 KWEJI 9
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 85-87
Milombelo Itukwashanga Tūminine
Lelo Umwekejanga Ntumbo ya Yehova?
10 Pa kumwekeja ntumbo ya Leza, tufwaninwe kadi ‘kushikilwa monka mu kulombela.’ (Loma 12:12) Tubwanya kadi tufwaninwe kulomba Yehova etukwashe tumwingidile mu muswelo waitabija. Pa kino, i biyampe tumulombe mushipiditu sandu, etuvudijije’ko lwitabijo, bukomo bwa kūminina matompo, ne bwino bwa mwa kolokela “monka mu mwanda wa binebine.” (2 Tem. 2:15; Mat. 6:13; Luka 11:13; 17:5) Pamo’nka na mwana ukulupile shandi, netu tufwaninwe kukulupila Yehova, Tata wetu wa mūlu. Kitatyi kyotumulomba etukwashe tumwingidile ne pa mfulo, tubwanya kukulupila’mba uketukwasha. Bine ketwakalanga nansha dimo amba tumupuñanyanga! Ino, tumutendele mu milombelo, kumufwija’ko, kukimba bwendeji bwandi potudi mu matompo, ne kumulomba etukwashe tumwingidile mu muswelo utumbija dijina dyandi dikola.—Mit. 86:12; Yak. 1:5-7.
Muswelo Ulondololanga Yehova Milombelo Yetu
17 Tanga Ñimbo ya Mitōto 86:6, 7. Davida kaimba wa mitōto wādi ukulupile amba Yehova wāivwene milombelo yandi ne kwiilondolola. Nobe ubwanya kwikala na kino kikulupiji. Bimfwa byotwesambila’po mu kino kishinte bitukulupija amba Yehova ubwanya kwitupa tunangu ne bukomo botusakilwa pa kūminina. Ubwanya kwingidija kisaka kyetu kya ku mushipiditu, enka ne boba kebamutōtapo pano, mwanda wa kwitukwasha mu muswelo kampanda.
18 Nansha Yehova byabwanya kuleka kulondolola milombelo yetu mu muswelo otwadi tulangila, tuyukile amba ukeilondolola. Uketupa byobya byotusakilwa kadi mu kitatyi kine kyotusakilwa’byo. Nanshi endelela kulombela na lwitabijo koku ukulupile amba Yehova ukakukwasha tamba’nka pano, kadi ukavuija “bisaka mutyima wa bintu byonso byūmi” mu ntanda mipya.—Ñim. 145:16.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 492 mus. 2
Mutyima
Kwingila na “Mutyima Mutuntulu.” Pa kusaka’mba mutyima wingile biyampe, bilombanga wikale mubwane, ino mutyima wa kyelekejo ao ubwanya kwiabanya. Davida wālombēle amba: “Kutyila mutyima wami mu bumo amba ntyine dijina dyobe.” Kino kilombola’mba pa bitala mwiivwanino nansha kityino, mutyima wa muntu ukokeja kwikala mwabanibwe. (Ñi 86:11) Muntu wa uno muswelo ubwanya kwikala na “mutyima mwabanibwe”—nansha’mba wa lufufumya mu butōtyi bwatōta Leza. (Ñi 119:113; Kus 3:16) Kadi muntu ubwanya kwikala na “mityima ibidi” (kishima pa kishima, na mutyima ne mutyima), utompa kwingidila bamfumwandi babidi, nansha kadi unena na bongojani kintu koku kadi ulanga bingi. (1Bi 12:33; Ñi 12:2, kunshi kwa dyani) Yesu wātopekele patōkelela buno buzazangi bwa mityima ibidi.—Mat 15:7, 8.
23-29 KWEJI 9
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 88-89
Buludiki bwa Yehova I Buyampe Kutabuka
Kwatakanya Bubikadi bwa Yehova!
5 Tala bubinga bukwabo bulombola’mba Yehova ye udi na lupusa lwa kuludika. Wingidijanga nyeke lupusa lwandi mu muswelo mubwaninine. Witulombola’mba: “Amiwa ne Yehova ulonga bya lusalusa, ne mundudi, ne boloke, panopanshi; mwanda mu bino bintu binobi e monaloelelwa.” (Yelemia 9:24) Yehova kasakilwapo bukwashi bwa bijila bya bantu pa kukwata butyibi buyampe. Inoko, aye i mutūle’ko misoñanya ya boloke. Kadi Yehova i mupe bantu bijila bimanine pa boloke bwandi. Mulembi wa Ñimbo ya Mitōto wānenene amba: “Boloke ne kutyiba-mambo i kyalwilo kya lupona lobe.” O mwanda, kijila kyo-kyonso, musoñanya, ne butyibi bwa Yehova i byoloke. (Ñimbo ya Mitōto 89:14; 119:128) Satana wānenene amba Yehova i Muludiki mubi. Nansha nankyo, Satana kabwanyapo kuleta boloke pano pa ntanda.
Kwatakanya Bubikadi bwa Yehova!
10 Muludikilo wa Yehova ke wa kasusupo. Inoko, boba bamukōkela badi na bwanapabo ne nsangaji. (2 Kodinda 3:17) Davida wānenene padi Yehova amba: “Bulēme ne bulopwe bidi mu kifuko kyandi; bukomo ne nsagaji bidi mu kikalo kyandi” (1 Bilongwa 16:7, 27) Etana mulembi wa Ñimbo ya Mitōto wālembele amba: “Kebo ba katōkwe kabo, shabo! boba bantu bayūkile diwi dya tusepo; banangila, abe Yehova, mu mwinya wa mpala yobe. Mu dijina dyobe e mo basepelelanga dyuba dyonso; kadi mu boloke bobe e mo bazunzwilwa.”—Ñimbo ya Mitōto 89:15, 16.
11 Potwenda tulangulukila bininge pa buyampe bwa Yehova, po pene tukakulupila bininge amba muludikilo wandi o moloke. Twiivwananga pamo bwa mulembi wa Ñimbo ya Mitōto wānenene padi Leza amba: “Ke-dintu difuku dimo mu bipango byobe dipityile buyampe kanunu.” (Ñimbo ya Mitōto 84:10) Yehova byaetupangile, nanshi uyukile senene byobya bituletela nsangaji. I mwitupe ku buntu bwandi bintu bivule mpata. Bintu byonso bitulomba Yehova kulonga, i bya kamweno ketu. Nansha shi bitulomba kwipāna, tukekala nyeke na nsangaji shi tukōkela Yehova.—Tanga Isaya 48:17.
Ikala na Lwitabijo Lwambulwa Kutelententa mu Bulopwe
14 Tulangulukilei bidi pa mulao wa Yehova waālaile Davida Mulopwe wa Isalela wa kala kupityila ku kipwano kya Davida. (Tanga 2 Samwele 7:12, 16.) Yehova wāsambile kino kipwano na Davida kitatyi kyādi kibikele Davida mu Yelusalema, wāmulaya’mba Meshiasa ukatamba ku lutundu lwandi. (Luka 1:30-33) Mu uno muswelo, Yehova wāipipije musuku wa lutundu ne kulombola’mba mpyana wa Davida wādi na ‘lupusa’ pa lupona lwa Bulopwe bwa Kimeshiasa. (Ezk. 21:25-27) Kupityila kudi Yesu, bulopwe bwa Davida ‘bukakankamijibwa nyeke.’ Na bubine, lutundu lwa Davida “lukēkalanga nyeke, kadi kipona kyandi pamo na dyuba.” (Ñim. 89:34-37) Bine, buludiki bwa Kimeshiasa kebukonwepo nansha dimo, byobukalonga bikaladila nyeke ne nyeke!
Byabupeta bya ku Mushipiditu
“Abewa Bunka Bobe Ye wa Lulamato”
4 “Lulamato” mungya molwingidijibwe mu Bisonekwa bya Kihebelu i kanye kalamata na buswe ku kintu ne kwikilekelela mpika kufika’nka ne bifikidila kitungo kyako ku kintu’kya. Lushintulula bivule kupita bubinebine. Kadi, muntu ubwanya kwikala wa binebine mu byobamulombele. Ino lulamato alo lutamba ku buswe. Ne kadi, kishima “bubinebine” kikokeja kwingidijibwa ne ku bintu. Kimfwa, mulembi wa mitōto wāityile kweji bu “kamoni wa binebine mūlu,” mwanda umwekanga nyeke bufuku. (Ñimbo ya Mitōto 89:37) Ino ketukanenapo amba kweji udi na lulamato. Mwanda waka? Mwanda lulamato lulombolwanga na buswe—kintu kekibwanyapo kulongwa na bintu.
5 Mungya Bisonekwa, lulamato i ngikadilo ya kyanga. Muswelo oimweka ulombola’mba padi kipwano pa muntu wiilombola ne yewa obalombwela’yo. Lulamato ke lwa dimodimopo. Keludipo bwa mabimbi a pa dijiba ashinta mungya luvula. Inoko, lulamato, nansha buswe bwa ndamatyidile, kelujinangapo kadi ludi na bukomo bwa kunekenya ne bijika bikatampe mpata.
30 KWEJI 9–6 KWEJI 10
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 90-91
Kulupila Mudi Yehova, shi Usaka Kwikala na Būmi Bulampe
Kukimba Kulepeja’ko Būmi
Ke befundipo ba sianse bonso betabije amba mundapilo wa kulwa na bununu ubwanya kulepeja būmi bwa muntu kupita pa būmi botudi nabo dyalelo. Na bubine, bantu bashilwile kukimba bininge muswelo wa kulepeja’ko būmi tamba mu myaka katwa ka 19. Inoko pa kwikala na būmi bulampe i biyampe kuta mutyima ku bukundwe, kwikinga ku misongo isambuka, kutoma lawa, ne kwenda ku byalembwa. Befundi bamo ba nsange balañanga’mba bula bwa būmi bwa muntu bubwanya kulepa nansha kwipipa.
Pano kepadi kintu kya myaka 3 500, Mosesa mulembi wa Bible wānenene amba: “Bula bwa būmi bwetu i myaka 70, nansha 80 shi muntu i mukomo bininge; ino i miyule makambakano ne bulanda; ipitanga lubilo, kupwa ne kotwāya jimejime.” (Ñimbo ya Mitōto 90:10) Nansha shi muntu walonga bukomo bwa kulepeja būmi bwandi namani, ino būmi bukekala nyeke’nka na mwānenene’kyo Mosesa.
Pakwabo kadi, bipangwa pamo bwa kīshi kya pa dijiba dityila kitwa bu oursin nansha bankese bamo babwanya kulonga myaka 200 ne musubu, kadi mutyi mukatampe witwa bu séquoia ubwanya kulonga myaka tununu na tununu. Shi tudingakanye bula bwa būmi bwetu na bwa bino bintu ne bintu bikwabo byūmi, tubulwepo kwiipangula’mba ‘le buno būmi bwa myaka 70 nansha 80 bo būmi bonso kete?’
wp19.1 p. 5, kapango
Le Dijina Dya Leza I Ani?
Kino i kipangujo kiipangulanga bantu bavule. Padi nobe kodi mwiipangule’kyo. Kibwanya ne kwipangulwa’mba: Shi umbuo wa diulu ne ntanda ne bintu byonso bidi’mo bidi na wēbilongele nansha mupangi wabyo, penepa Leza nandi wātambile kwepi?
Divule dine befundi ba sianse betabijanga’mba umbuo wa diulu ne ntanda umweka na meso udi na ngalwilo. Kukwatañana na uno mulangwe wa kyalwilo, vese mubajinji wa mu Bible unena’mba: “Ku ngalwilo Leza wāpangile madiulu ne ntanda.”—Ngalwilo 1:1.
Umbuo wa diulu ne ntanda kewēpangilepo ao mwine; kewēikadile’kopo. I kutupu kintu kibwanya kwiikadila’ko. Shi kumeso kwa umbuo wa diulu ne ntanda kwikala’ko, kekwādipo kintu nansha kimo, nankyo ne umbuo nao kewādipo wa kwikala’ko. Nansha shi tubakomenwa kwibivwanija ne pa mfulo, kudi muntu udi’ko nyeke, wampikwa kumweka mwine wēulongele. Yehova Leza, wa bukomo bukatampe kadi muntu wa tunangu wa ku mushipiditu, ye aye wēulongele.—Yoano 4:24.
Bible wisambila padi Leza amba: “Kumeso kwa ngulu kubutulwa nansha abe kutambija ntanda ne nshi ipa bipa, nyeke ne nyekeke, abe wi Leza.” (Ñimbo ya Mitōto 90:2) Nanshi, Leza aye udi’ko nyeke ne nyeke. O mwanda, “ku ngalwilo” wāpangile umbuo wa diulu ne ntanda umweka na meso.—Kusokwelwa 4:11.
Buswe Bwitukwashanga Tukomene Moyo
16 Satana uyukile amba tusenswe būmi bwetu. Inoko wānenene amba, tuketabija kujimija kintu kyo-kyonso kyotudi nakyo—enka ne kipwano kyetu na Yehova—mwanda wa kulama būmi bwetu bwa dyalelo. (Yoba 2:4, 5) Bine Satana wābepele! Inoko Satana byadi “yewa ubwanya kuleta lufu,” ukimbanga kwingidija moyo wetu wa kipangila wa kutyina lufu mwanda wa kwitupalula kudi Yehova. (Bah. 2:14, 15) Kyaba kimo bantu baludikwa na Satana, bazakajanga bantu ba Yehova amba basa kwibepaya shi kebatuninepo lwitabijo lwabo. Kyaba kikwabo nakyo, Satana ubwanya kuyuka’mba tusakilwa kundapwa, watwelela’po mwanda wa kwitulengeja tujilule bijila bya Leza. Badokitele nansha ba mu kyetu kisaka ke Batumonipo, babwanya kwituningila twitabije kwelwa mashi, bine biketulengeja tujilule bijila bya Leza. Nansha padi muntu kampanda ubwanya kukimba kwitulengeja twitabije bundapi kebukwatañenepo na misoñanya ya mu Bisonekwa.
17 Nansha byoketusakengapo kufwa, tuyukile amba Yehova ukendelela kwitusanswa nansha shi tubafu. (Tanga Bene Loma 8:37-39.) Shi balunda ba Yehova abafu, wibalamanga mu luté lwandi pamo’nka bwa abo bōmi. (Luka 20:37, 38) Wabilanga kwibajokejeja monka ku būmi. (Yoba 14:15) Yehova wāfutyile mfutwa mikatampe amba ‘tumone būmi bwa nyeke.’ (Yoa. 3:16) Tuyukile amba, Yehova witusenswe bininge kadi witutele mutyima. Nanshi pa kyaba kya kupaluka kudi Yehova kitatyi kyotubela nansha pobakimba kwitwipaya, tunyemenanga kwadi etupe tunangu, busengi, ne bukomo. Bino byo byalongele ba Valérie ne wandi mulume.—Ñim. 41:3.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Lelo Udi na Mwikeulu Mulami?
Bible kafundijangapo amba muntu ne muntu udi na mwikeulu wa kumulama. Shako, Yesu wānenene amba: “Tadijai kutyina’mba mwakafutulula umo wa mu bano batyetyetyetye [bana ba bwanga ba Kidishitu], mwanda nemulombola’mba bamwikeulu babo momwa mūlu babandilanga nyeke mpala ya Tata udi mūlu.” (Mateo 18:10) Yesu kādipo usaka kunena’mba muntu ne muntu udi na mwikeulu mulami, ino wādi usaka’tu kunena’mba bamwikeulu batele mutyima bana bandi ba bwanga umo ne umo. Nanshi, batōtyi ba bine kebafwaninwepo kulonga bintu pampikwa tunangu ne kwitūla mu kyaka na kulanga’mba bamwikeulu ba Leza basa kwibakinga.
Le kino kishintulula’mba bamwikeulu kebakwashangapo bantu? Aa, ke amopo. (Ñimbo ya Mitōto 91:11) Bantu bamo bakankamananga bininge pa kujingulula’mba Leza webakingile ne kwibaludika kupityila ku bamwikeulu. Kenneth, utelelwe mu kishinte kibajinji, nandi i mwimwene uno mwanda. Nanshi, ketubwanyapo kumupatanya, ubwanya kwikala na bubinga. Divule Batumoni ba Yehova bemwenanga bukwashi bwa bamwikeulu pobadi mu busapudi. Inoko, bamwikeulu byokebamwekangapo, o mwanda ketubwanyapo kwisambila pa kanda ne kanda mwibengidijijanga Yehova pa kukwasha muntu ne muntu mu myanda palapala. Nanshi, i biyampe tufwije’ko Mwinē Bukomo Bonso pa bukwashi bo-bonso bwaetukwasha nabo.—Kolose 3:15; Yakoba 1:17, 18.
7-13 KWEJI 10
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 92-95
Kwingidila Yehova Bo Būmi Buyampe Kutabuka!
A Bankasampe, Lelo Mutele Mutyima ku Bitungo bya ku Mushipiditu?
5 Bubinga bukatampe bwa kwitungila bitungo bya ku mushipiditu i mwanda wa kufwija’ko Yehova pa buswe bwandi ne pa byonso byaetulongela. Mulembi umo wa Ñimbo ya Mitōto wānenene amba: “I biyampe kufwijako Yehova . . . Ke-wi-muntu, abe Yehova, ubantōkeja ku mutyima ne mīngilo yobe; nkatombokanga mu mīngilo ya makasa obe.” (Ñimbo ya Mitōto 92:1, 4) Langulukila pa bintu byonso bikupele Yehova: būmi, lwitabijo, Bible, kipwilo, ne lukulupilo lwa kukekala’ko nyeke mu Paladisa. Shi witungile bitungo bya ku mushipiditu, nabya ubalombola Yehova amba umufwijanga’ko pa bino bintu, ne kino kikakulengeja upwane nandi bininge.
Le I Ani Ubumbanga Mulangilo Obe?
8 Pamo bwa mbutwile muyampe, Yehova usakanga bandi bana bekale na būmi bwa nsangaji. (Isaya 48:17, 18) O mwanda witufundijanga misoñanya ya kyalwilo pa mwiendelejo ne pa motufwaninwe kwikadila na bakwetu. Witunena twifunde kumona bintu na mwaebimwena ne kulonda misoñanya yandi mu būmi bwetu. Bino kebitujikakanyangapo. Inoko, bitwikadijanga bantu ba tunangu ne kwitukwasha tukwate butyibi buyampe. (Ñimbo ya Mitōto 92:5; Nkindi 2:1-5; Isaya 55:9) Tubwanya kwikala ne na bintu byotusenswe, inoko tukwata butyibi buketuletela nsangaji. (Ñimbo ya Mitōto 1:2, 3) Shi tulanga na mulangila Yehova, tukamwena’mo mu miswelo mivule!
Yehova Leza Obe Ukumwene na Mvubu!
18 Nansha shi tubanunupa, tubwanya kukulupila’mba Yehova ukidi na mwingilo wasaka twingile. (Ñim. 92:12-15) Yesu wētufundije amba Yehova usangelanga kintu kyonso kyotubwanya kulonga mu mwingilo wandi nansha shi ketukidipo na bwino ne bukomo buvule. (Luka 21:2-4) Nanshi tá mutyima ku byobya byobwanya kulonga. Kimfwa, ubwanya kusapula myanda ya Yehova, kulombelela’ko banabenu, ne kwibakankamika bekale nyeke na kikōkeji. Yehova ukumwene bu mwingidi wingila pamo nandi, mwanda umukōkele na mutyima tō ke pa mwandapo wa bintu byobwanya kulonga.—1 Ko. 3:5-9.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
“Eē, Munshi Bula’mo mwa . . . Tunangu twa Leza!”
18 Tala mwālombwedile mutumibwa Polo amba tunangu twa Yehova i twa pa bula, unena amba: “Eē, munshi bula’mo mwa bupeta, tunangu, ne buyuki bwa Leza! Bine butyibi bwandi kebusokolwapo ne mashinda andi nao keayukwapo!” (Bene Loma 11:33) Polo pa kutulumuka’mba, “Eē,” wāmwekeje mīdimuko—pano yādi ya kwakamwa kukatampe. Kishima kya Kingidiki “munshi” kyaātongele i kiifwane na kishima “lupongo.” Bino binenwa bituletela mu ñeni mwanda utulumukwa. Potubandila tunangu twa Yehova, tudi bwa batwe beinya mu kina kilakila, kekidi mfulo, nkulwe mine yayo, yoketubwanyapo kuyuka bula bwayo, kufwatula mfulo yayo nansha kwiishintulula. (Ñimbo ya Mitōto 92:5) Tubulwe’po kwityepelwa pa uno mwanda?
14-20 KWEJI 10
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 96-99
‘Sapula Myanda Miyampe’!
Myanda Miyampe Le I Myanda’ka?
BENE KIDISHITU banenwe kusapula “īno myanda-miyampe ya buno bulopwe” na kwibufumikila bantu, kushintulula amba Bulopwe i umbikalo wa ntanda ukeiludika mu boloke. Shako, bishima “myanda-miyampe” bitelelwanga ne bintu bikwabo mu Bible. Kimfwa, twibitana bilembwe amba, “myanda miyampe ya lupandilo” (Mitōto 96:2, New World Translation); “myanda-miyampe ya Leza” (Loma 15:16); ne “myanda-miyampe ya Yesu Kidishitu.”—Mako 1:1.
Mu kīpi, myanda miyampe iselele bubinebine bonso bwēsambīle’po Yesu ne bwāsonekelwe na bandi bana ba bwanga. Yesu, kumeso kwa kukanda mūlu wānene balondi bandi amba: “Endai nanshi mukafundijei mizo yonso ya bantu nabo ke bāna-babwanga, kwibabatyija mu dijina dya Tata, ne dya Mwana, ne dya mushipiditu sandu.” (Mateo 28:19, 20) Nanshi mwingilo wa Bene Kidishitu ba bine ke enkapo wa kusapwila bantu Bulopwe; ino bafwaninwe ne kulonga bukomo bwa kulonga bana ba bwanga.
Le I Bika Bikalongeka mu Difuku dya Butyibi?
Enka na mokilombwedilwe pa kifwatulo kidi ku lundyo’ki, bantu bavule balañanga amba mu Difuku dya Butyibi, myuya midiyala ne midiyala ikaletwa kumeso a lupona lwa Leza, mwanda wa kutyibilwa mambo mungya bilongwa byabo bya pa kala—bamo bakapebwa mpalo ya būmi bwa mūlu, bakwabo nabo bakasusulwa mu kalunganyembo. Ino Bible ulombola’mba, kitungo kya Difuku dya Butyibi i kunyongolola bantu ku bukondame. (Mitōto 96:13) Leza wātongele Yesu ekale Mutyibi mwine ukalwīja muzo wa muntu boloke.—Tanga Isaya 11:1-5; Bilongwa 17:31.
Ndoe mu Myaka Kanunu—ne Kwenda Kumeso!
18 Kino kipwano kya ndoe kyāketekele kitatyi kyātonwenwe bantu na Satana batombokele bubikadi bwa Yehova. Inoko tamba 1 914, Bulopwe bwa Kimeshiasa bwātabwile bityebitye matabula a kwaluja bumo ne ndoe. (Ef. 1:9, 10) Mu Umbikalo wa Myaka Kanunu, bintu bya kutendelwa “byampikwa kumweka” dyalelo, bikamweka. Penepa “mfulo” ikafika, ko kunena’mba mfulo ya Umbikalo wa Myaka Kanunu wa Kidishitu. Le i bika bikalongeka mu kine kitatyi’kya? Nansha Yesu byaāpelwe “lupusa lonsololo . . . lwa mūlu ne panopantanda,” inoko kadipo na lwiso. Kadipo na mutyima wa kusompola kifuko kidi’po Yehova. Na kwityepeja ukafikija “bulopwe kudi Leza, ke Shandi kadi.” Ukengidija kyepelo ne lupusa lwandi lwa pa bula mwanda wa “ntumbo ya Leza.”—Mat. 28:18; Fid. 2:9-11.
19 Mu kine kitatyi’kya, babikalwa ba Bulopwe ba pano pa ntanda bakajokejibwa ku bubwaninine. Bakalonda kimfwa kya Yesu ne kwitabija na kwityepeja ne na mutyima tō bubikadi bwa Yehova. Shi bakalombole amba betabije’bo, bakekala na mukenga wa kupita pa ditompo dya mfulo. (Kus. 20:7-10) Kupwa, bantomboki bonso—bantu ne bamwikeulu—bakafundulwa’ko lonso. Bine, kino kikekala kitatyi kya tusepo ne nsangaji’po kashā! Kisaka kyonso kya mūlu ne kya pano panshi kikatumbija Yehova na nsangaji, mwine ukekala “wa byonso ne umbyonsololo.”—Tanga Mitōto 99:1-3.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-1-F p. 425
Lwimbo
“Lwimbo lupya” kelutelelwepo’tu enka mu Ñimbo ya Mitōto, ino i lutelwe ne mu bilembwa bya Isaya ne bya mutumibwa Yoano. (Ñi 33:3; 40:3; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1; Isa 42:10; Kus 5:9; 14:3) Myanda idi kūlu ne kunshi kwa pavule pene palembelwe bishima “lwimbo lupya” ilombola’mba luno lwimbo lwimbwanga shi kubamweka kintu kipya mu muswelo wingidijanga Yehova lupusa lwandi. Enka na mulombwela binenwa bya nsangaji bitanwa mu Ñimbo ya Mitōto 96:10 amba: “Yehova wabikala ke Mulopwe.” Myanda mipya ya kutandabuka kwa bubikadi bwa Yehova ne lupusa loidi nalo pa diulu ne ntanda, bimweka bu ye mwanda mwine pemanīne luno “lwimbo lupya.”—Ñi 96:11-13; 98:9; Isa 42:10, 13.
21-27 KWEJI 10
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 100-102
Lombola Kufwija’ko Pangala pa Buswe bwa Ndamatyidile bwa Yehova
Mwa Kwiteakenya ku Lubatyijo
18 Buswe bosenswe Yehova yo ngikadila ya mvubu mpata yodi nayo. (Tanga Nkindi 3:3-6.) Buswe bukatampe bosenswe Leza bubwanya kukukwasha unekenye makambakano. Divule Bible ulombola’mba Yehova udi na buswe bwa ndamatyidile ku bengidi bandi. Buno buswe i lulamato kelulamunapo Leza ku bengidi bandi. (Ñim. 100:5) Nobe wimupangwe mu kyelekejo kya Leza. (Ngo. 1:26) Le i muswelo’ka obwanya kulombola buno buswe?
19 Shilula na kutamija mutyima wa kufwija’ko. (1 Ts. 5:18) Wiipangule difuku ne difuku amba, ‘Le i muswelo’ka unombwele Yehova buswe?’ Kupwa kokelwa kufwija’ko Yehova mu milombelo, na kutela patōkelela bintu byakulongēle. Mona bilongwa bya buswe bya Yehova bu bikutala abe, enka na mwāmwenine’byo mutumibwa Polo. (Tanga Ngalatea 2:20.) Wiipangule amba, ‘Le nami nsakanga kumusanswa?’ Kusanswa Yehova kukakukwasha wendelele kukomena matompo ne kūminina bikoleja. Kulonga namino kukakutonona ulame bibidiji byobe bya ku mushipiditu, ne kusanswa Tata obe difuku ne difuku.
“Lamai Ñeni Yenu Mibwane, Tadijai!”
10 Mu byaka byotufwaninwe kwepuka, mubadilwa kwiselembeja, mutomeno-mpata, mudilo-mpata, binenwa bibi, bya kwipwija nabyo mukose bya lūma, porno, ne bikwabo biifwene nabyo. (Ñim. 101:3) Dyabola walwana netu, ukimbanga kyaba kyonso mikenga ya kona kipwano kyetu na Yehova. (1 Pe. 5:8) Shi ketutadijepo, Satana ubwanya kukuna mu ñeni yetu ne mu mutyima wetu nkunwa ya kwabila, budimbidimbi, makomwa-meso, mushikwa, kwizunzula, ne kīji. (Ngt. 5:19-21) Ku ngalwilo, ino milangwe ibwanya kumweka bu keidipo na kyaka. Inoko shi ketulongelepo bukomo bwa kwiitalula kiponka na ponka, ibwanya kwendelela kutama pamo bwa mutyi wa bulembe ne kuleta musala.—Yak. 1:14, 15.
w11-F 15/7 p. 16 mus. 7-8
Le Utanga Mutyima ku Bidyumu bya Yehova bya Patōkelela?
7 Le mu kupela bafundiji ba bubela mubadilwa bika ne bika? Ketwibatambulangapo ku etu mobo nansha kwibemuna kwine. Tupelanga kutanga myanda yobalemba, kutala mampangiko abo a ku televijo, ketutwelangapo pa masite abo, nansha kulondolola ku bintu byobatūla pa malezo a mīsambo. Mwanda waka twi bakwate buno butyibi busumininwe? I pa mwanda wa buswe. Tusenswe “Leza wa bubine,” o mwanda ketusangelangapo bufundiji bunyengakane bwine bwitupile na Kinenwa kyandi kya bubine. (Ñim. 31:5; Yoa. 17:17) Kadi tusenswe bulongolodi bwa Yehova, mwanda kupityila ku abo twi bafundijibwe bubine busangaja—mwine mubadilwa dijina dya Yehova ne nshintulwilo yadyo, mpango ya Leza itala ntanda, mwikadile bafwe, ne lukulupilo lwa lusangukilo. Le ubwanya kuvuluka muswelo oweivwene powefundile buno bubine bulēme pamo ne bukwabo? Pene’pa, mwanda waka uketabije konwa na muntu ufutulula bulongolodi bukufundije buno bubine?—Yoa. 6:66-69.
8 Nansha shi bafundiji ba bubela banene bika, ketukebalondapo! Le tukenda’tu namani ku ino mishimwa myūmu mwanda’tu wa iketone ne kwitusanshija mutyima? Nanshi tusumininwei kushala nyeke na kikōkeji kudi Yehova ne ku bulongolodi bwandi, bwine bupwanga tamba kala kyumwa kyetu kya ku mushipiditu na mema atōka kadi atalaja mutyima a bubine atamba mu Kinenwa kya Leza kyālembelwe ku bukomo bwa mushipiditu.—Isa. 55:1-3; Mat. 24:45-47.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
it-2-F p. 522
Diomba
Shi diomba dibaikuta, dyendanga ku kifuko kitolwele mwanda wa kwikala pa bunka, dyashikata bya bulanda, dyatūla mutwe mu bipuji, pampikwa kujina wita’mba i dibwe ditōka shi widitadila dya kulampe. Kyaba kimo kino kyoni kishalanga’nka nenki mu mansá mavule. Kino kilombola kwikala bya bulanda pampikwa kulonga kintu kwēsambīle’po kaimba wa mitōto paēsambīle pa njia mikatampe yaādi nayo na kunena’mba: “Kendi pamo bwa diomba dya mu ntanda mutuputupu.” (Ñi 102:6) Pano “mu ntanda mutuputupu” ke dilungupo, ino i kifuko’tu kidi kulampe na kushikatanga bantu, padi i ku musanza. Enka ne dyalelo, mu bitatyi bimo, kifuko kya kinyanjinyanji kidi kungala kwa musanza wa Yodano, mwendanga maomba. Mu Isalela mwikalanga miswelo isatu ya maomba. Avudile’ko bininge i maomba atōka a kutunduka (Pelecanus onocrotalus); ino maomba a mu Dalmasi (Pelecanus crispus) ne maomba a musombelo wa roze pa nyuma (Pelecanus rufescens) keatanwanga’kopo divule dine.
Diomba disenswe bininge bifuko kebidimwanga’popo, kokedikambakanibwangapo na bantu. Ye kodiloñanga manswa, koditoilanga mai ne kodijokelanga shi dibapu kupoya. Mwanda wa kusanswa kodisenswe bifuko bitolwele, kino kyoni i kingidijibwe mu Bible bu kyelekejo mwanda wa kufunkila pa kifuko kyoneke bininge. Isaya wālaile amba diomba dyādi dya kushikata pa ntanda ya Edoma, pawādi wisambila pa konakanibwa kwādi kwa kumufikila. (Isa 34:11) Zefania wālaile amba maomba ādi a kushikata pa bukata bwa mitwe ya bikomo bya Nineva, na kufunkila pa bonakani bwa lonso, amba paleke kwikala muntu nansha umo.—Zef 2:13, 14.
28 KWEJI 10–3 KWEJI 11
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA ÑIMBO YA MITŌTO 103-104
“Uvulukanga’mba Twi Luvumbi”
Iula Yehova na Kwikala na Mutyima Unekena
5 Kwityepeja kwa Yehova ne lusa lwandi bimulengejanga ekale na mutyima unekena. Kimfwa, kwityepeja kwa Yehova kwāmwekele kitatyi kyaādi kaonakanya bantu babi ba mu Sodoma. Kupityila ku bamwikeule bandi, Yehova wālombwele Lota muntu moloke anyemene mu ntanda ya ngulu. Lota wākwetwe moyo kwenda’ko. Ebiya wāmwisāshila’mba aye pamo ne kisaka kyandi bende ku Zoale, kakibundi katyetye kādi kanenwe konakanibwa. Yehova wādi ubwanya kuningila Lota ende’nka ku kifuko kwaāmusoñenye kwenda. Inoko, Yehova wāitabija byālombele Lota, wāleka konakanya kibundi kya Zoale. (Ngo. 19:18-22) Myaka tutwa na tutwa pa kupita’po, Yehova wālombwele lusa ku bekadi ba mu Nineva. Wātumine mupolofeto Yona akasapule musapu wa konakanya kino kibundi ne bekadi bakyo babi. Inoko bene Nineva pa kwisāsa, Yehova wēbafwila lusa, wāleka konakanya kibundi.—Yona 3:1, 10; 4:10, 11.
Kulupila Mudi Yehova Pamo bwa Samishoni
16 Nansha Samishoni byaātenwe na makambakano makomo pa mwanda wa kilubo kyandi, wāendelele kulonga bukomo bwa kulonga kiswa-mutyima kya Yehova. Netu nansha shi tubalonga kilubo ne kulemununwa nansha kujimija madyese, ketufwaninwepo kuleka’byo kwingidila Yehova. Tuvulukei amba Yehova usakanga kwitulekela. (Ñim. 103:8-10) Nansha shi tubalonga bilubo, Yehova ubwanya monka kwitwingidija na mwawāingidijije Samishoni.
17 Tubandaulei’ko kimfwa kya tutu umo nkasampe witwa bu Michael. Wadi mwipāne mu mingilo ya Yehova, wadi mwingidi wa mingilo kadi pania wa lonso. Ino kya bulanda, walongele kilubo kyalengeje ajimije madyese andi pa kipwilo. Unena’mba: “Bintu byonso byadi byenda biyampe mu mwingilo onadi ñingidila Yehova. Inoko mu kitulumukila, naikele’nka bwa ami waketema mu lubumbu. Nadi nkulupile amba Yehova ukandekela, inoko nadi neipangula shi kipwano kyompwene nandi kikekala monka mokyadi kikadile mafuku kunyuma, ne shi nkabwanya monka kumwingidila mu kipwilo na monadi mwingidila.”
18 Kya kusangaja, Michael kalekelepo kwingidila Yehova. Ubweja’ko amba: “Natele mutyima ku kulongolola kipwano kyami na Yehova na kulombela kwadi kitatyi kyonso, kwifunda, ne kulangulukila’po.” Mwenda mafuku, Michael wapelwe monka madyele awadi nao pa kipwilo. Pano i mukulumpe kadi pania wa lonso. Unena’mba: “Bukwashi bonapelwe ne kukankamikwa, nakampata na bakulumpe, byankweshe njingulule amba Yehova ukinsenswe. Pano keñingidilanga monka Yehova mu kipwilo na mutyima wa mundamunda utōka. Uno mwanda i mumfundije amba Yehova ukalekela muntu yense wisāsa bya binebine.” Netu shi tulonga bukomo bwa kulemununa mashinda etu ne kwendelela kumukulupila, tubwanya kukukupila’mba Yehova uketwingidija ne kwitwesela nansha shi twalongele bilubo.—Ñim. 86:5; Nki. 28:13.
Ubwanya Kufikila pa Bitungo Byobe bya ku Mushipiditu
2 Shi pano udi na kitungo kampanda kyowetungile inoko kwafikīle’po, kokatyumukwa mutyima. Nansha ke kitungo kityetye kine, pa kufikila’po, bilombanga divule kitatyi ne bukomo. Byosaka kufikila pa kitungo kyobe bilombola’mba ukwete na bulēme kipwano kyobe na Yehova kadi usakanga kumupa bilumbuluke byobe. Yehova usangelanga bukomo bolonga. Inoko, kakulombengapo bipite pa byobya byobwanya kumupa. (Ñim. 103:14; Mika 6:8) Nanshi ufwaninwe kwitungila kitungo na bujalale, kukwatañana na ngikadilo yodi’mo. Kadi shi ubetungila’kyo, le i bika byobwanya kulonga pa kufikila’po? Twisambilei’ko pa madingi amoamo abwanya kukukwasha.
Byabupeta bya ku Mushipiditu
Bukomo bwa Kupanga—‘Wāpangile Diulu ne Ntanda’
18 Le i ñeni’ka yotuboila ku kwingidija kwingidije Yehova bukomo bwandi bwa kupanga? Bintu palapala bipangilwe bibetupe luzakalo. Mulembi umo wa Ñimbo ya Mitōto wānenene amba: “A Yehova, mingilo yobe bungi’yo’po! . . . Ntanda i miyule byobya byolongele.” (Ñimbo ya Mitōto 104:24) I bya bine! Befundi ba bintu byūmi i bajingulule amba kudi misaka ya bintu byūmi mudiyo ne kupita pano panshi; inoko mumweno i mwishile, padi kubwanya kwikala misaka midiyo ne midiyo keibadika. Sendwe ubwanya kyaba kimo ñeni yamufula pa bya kulonga. Kino i kishile na mingilo ya Yehova—bukomo bwandi bwa kushilula ne kulonga bintu bipya kadi bya miswelo palapala—kebupwangapo nansha dimo.