Mavita ne Bya Lūma Bitususulanga Batwe Bonso
“Bya lūma i bivudile’ko bininge pa ntanda tamba pa Divita dya Bubidi dya Ntanda. Bantu midiyala 2—ko kunena amba kipindi kimo pa bipindi biná bya bantu—bashikatanga mu bifuko muvudile tuno tuvutakanya.”
Amina J. Mohammed, Mulembi Mpingakani wa Bumo bwa Mizo, mu Mafuku 26 Kweji 1, 2023.
Mavita ne tuvutakanya bibwanya kulongeka mu kifuko mwadi ndoe. Enka ne boba badi kulampe na ku kifuko kulongeka tuvutakanya basusukanga, mwanda bya busendwe ke byendelele kadi tuvutakanya twa mu ntanda imo tubwanya kwikala na lupusa pa misokwe ya mu matanda makwabo. Kadi nansha shi tuvutakanya tubapu, bintu bibi bilupukanga’ko byendelelanga mu kitatyi kilampe. Tala bimfwa bimo:
Kutyepa kwa byakudya. Lapolo imo ya Kitango kya Ntanda Kitala Myanda ya Byakudya ilombola amba “tuvutakanya kyo kintu kikatampe bininge kiletanga nzala. Bantu 70 pa katwa babelanga misongo ya nzala bashikatanga mu bifuko muvudile mavita ne bya lūma.”
Misongo ya ku ngitu ne ya mu ñeni. Shi bantu abajingulula amba kubwanya kulongeka divita ne tuvutakanya mu kyabo kifuko, bevwananga moyo bininge ne kuzumbija mutyima. Boba bashikata mu bifuko mulongeka tuvutakanya kebasusukangapo enka ku ngitu, ino i ne mu ñeni. Ne kibi kutabuka, divule dine kebekalangapo na mukenga wa kundapibwa senene.
Kuvilulwa ku bukomo. Mungya lapolo ya Kitanyo kya Ntanda Yonso Kikwasha Balefije, kufika mu Kweji 9, 2023, bantu midiyo 114 ne kupita kujokoloka ntanda yonso byebalombele banyeme kwabo. Bavule mu bano i mavita ebalengeje banyeme.
Kukoma kwa misokwe. Mavita alengejanga kwikale kukoma kwa misokwe mu bantu, kimfwa abwanya kulengeja bintu bikande bei. Bantu babwanya kususuka shi umbikalo ubasela lupeto, kimfwa lwadi lwa kukwasha bantu mu myanda ya bundapi ne masomo, abakakwatakanya nalo basola. Ne kadi bilombanga lupeto luvule pa kūbakulula bintu byonenwe mu divita.
Koneka kwa ntanda. Bantu basusukanga shi abebonakenya kukusaka kifuko kobashikete. Mema moneke, luvula lubi, ne nshi myoneke bibwanya kubeleka bantu mwenda mafuku. Mabombe ashele majīke, abwanya kwipaya bantu nansha shi ke papite kitatyi kilampe na papwile divita.
Bine, mavita ekalanga na kyoneja kadi ajimijanga bivule.