Liki Nan Eo An Jehovah
“Ij liki Am in nan.” —SAM 119:42.
1. Ta eo kwomaroñ ba kin wõn ri jeje Sam 119 im lemnak eo an ak kadkadin?
RI KINE eo an Sam 119 ear kaorõk nan eo an Jehovah. Emaroñ kar Bwirak in Judah eo Hezekiah. Eñjake ko ilo al in ekakõrmol rej ekkar ñan eñjake ko an Hezekiah, eo ear “edrep ñõn Jeova” ke ear king in Judah. (2 Kiñ Ro 18:3-7) Juõn men emol: Ri kine eo ear kile aikwij eo an ilo jitõb.—Matu 5:3.
2. Ta unin tel eo an Sam 119, im ewi wãwen an kar kine al in?
2 Point eo an Sam 119 ej tokjen eo kin ennan eo an Anij.a Bõlen ej einwõt juõn kein kakememej, ri kine eo ear kine al in bwe en lore einwõt juõn lajrak. Eon ko 176 rar bedbed ion alphabet in kajin Hebrew ko. Ilo kajin Hebrew eo etto, kajjojo ian 22 stanza ko an Sam ear wõr 8 lain ko rej jino ibben ejja letter eo wõt. Sam in ej jitõñlok ñan nan in Anij, kien ko, nan in kakememej ko, wãwen ko, nan in kaiñi ko, im nan in ekajet ko. Ilo katak in im eo tok juõn, jenaj bwebwenato kin Sam 119 ekkar ñan ukok eo ejejjet ilo kajin Hebrew. Kalmenlokjen kin bwebwenato ko rej kitibuj ri karejar ro an Jehovah ilo ien etto im kiõ enaj kalaplok ad kamolol kin al ak sam in ekakõrmol an Anij im kalaplok ad kamolol kin Nan in Anij, Bible eo.
Bokake Nan in Anij im Mõnõnõ
3. Kamelele im kwalok wanjoñok eo kin ta melelen wãppen.
3 Mõnõnõ eo emol ej wawa ion ad bokake kien Anij. (Sam 119:1-8) Elañe jej kõmmane men in, Jehovah enaj watõk kij einwõt ‘ro re wãppen ilo ial eo.’ (Sam 119:1) Meñe jej wãppen ejjab melelen jej wãppen ilo wãwen otemjej, ak ej kalikar bwe jen kate kij ñan kõmanman ankil an Jehovah. Noah ear “wãnik im e jime ilo ebeben eo an” einwõt juõn emaan eo ear “etetal iben Anij.” Emaan in etiljek im family eo an rar ellã im mour jen ibwijleplep eo kinke ear lor juõn ial in mour eo Jehovah ear kalikar bwe en etal ie. (Jenesis 6:9; 1 Piter 3:20) Ilo ejja wãwen in lok wõt, ad ellã im mour jen jemlokin lal in ej wawa ion ad ‘kanuij lali’ nan in kaiñi ko an Anij, im ilo wãwen in kõmanman ankil an.—Sam 119:4.
4. Ad mõnõnõ im lo tõbrak kin juõn men ej wawa ion ta?
4 Jehovah ejamin ilok jen kij elañe jej ‘nebar e kin buruõd rejimwe im bokake nan in kaiñi ko an.’ (Sam 119:7, 8) Anij ear jab ilok jen ri tel eo an Israel Joshua, eo ear jerbale nan in kakabilek eo ñan ‘konono book in kien eo ran im boñ bwe en kõmman men otemjej ear je iloan.’ Men in ear jibañ e bwe en lo tõbrak im jerbal ilo meletlet. (Joshua 1:8) Ilo tujemlokin mour eo an, Joshua ear nebar wõt Anij im kakememej Ri Israel ro: “Kom jela ilo buruemi otemjej, im ilo ami otemjej, bwe e ar jab likjõp juõn men ian men ko remõn Jeova ami Anij e ar ba kin kom.” (Joshua 23:14) Einwõt Joshua im ri jeje eo an Sam 119, jemaroñ lo mõnõnõ im tõbrak ilo ad nebar Jehovah im liki nan eo an.
Nan eo an Jehovah Ej Kejbãrok Ad Erreo
5. (a) Kamelele kin ewi wãwen jemaroñ erreo wõt ilo jitõb. (b) Ta eo emaroñ jibañ juõn jodikdik ear kõmman juõn bwid elap?
5 Jemaroñ erreo ilo jitõb elañe jej kejbãrok kij ekkar ñan nan in Anij. (Sam 119:9-16) Emaroñ eindein meñe jemed im jined rar jab juõn joñok emõn ñan kij. Meñe jemen Hezekiah ear kabuñ ñan ekjap, Hezekiah ear ‘karreoik ial eo an,’ bõlen ear jolok aolep men in kareelel ko an pagan. Ta elañe juõn jodikdik ej karejar ñan Anij rainin ej kõmman juõn bwid elap. Ukwelok, jar, jibañ jen jemen im jinen, im jibañ jen Christian elder ro rej yokwe men kein aolep remaroñ jibañ e bwe en einwõt Hezekiah im ‘karreoik im kanuij lale ial eo an.’—Jemes 5:13-15.
6. Ta kõrã ro rar ‘karreoik ial ko air im bokake nan in Anij’?
6 Meñe Rahab im Ruth rar mour mokta jen an kar kine Sam 119, rar ‘karreoik ial eo air.’ Rahab ear juõn Ri Canaan ekijoñ, ak ear buñbuñ kin tõmak eo an einwõt ri kabuñ eo an Jehovah. (Dri Hibru 11:30, 31) Ri Moab eo Ruth ear ilok jen anij ko an, karejar ñan Jehovah, im bokake Kien eo an ñan Israel. (Rut 1:14-17; 4:9-13) Kõrã rein ruo rejjab Ri Israel rar ‘kanuij lale im mour ekkar ñan nan in Anij’ im bõk juõn jerammõn elap in erom ro nukin Jesus Christ.—Matu 1:1, 4-6.
7. Ewi wãwen an kar Daniel im Ri Hibru jodikdik ro mõttan likit juõn joñok kin debij erreo ilo jitõb?
7 “E nana lemnok in buruen armij jen an inono,” ak jodikdik ro remaroñ lor juõn ial erreo, meñe rej bed ilo lal in eankeke iumin kajur eo an Satan. (Jenesis 8:21; 1 Jon 5:19) Einwõt ri kamakoko ro ilo Babylon, Daniel im Ri Hebrew jodikdik ro jilu rar ‘kanuij lale ial eo air ekkar ñan nan in Anij.’ Ñan wanjoñok, rar jab katton enbwiniir “kin mõñã ko renno an king eo.” (Daniel 1:6-10, NW) Ri Babylon ro rar mõñã men in mour ko rejjab erreo, im emo air mõñã ekkar ñan Kien Moses. (Livitikõs 11:1-31; 20:24-26) Rar jab katorlok bõtõktõkir aolep ien, im ilo air mõñã kanniek rot kein ejañin katorlok bõtõktõkir ear kokkure kien Anij kin bõtõktõk. (Jenesis 9:3, 4) Eñin unin an kar Ri Hebrew rein emen jab kõnan mõñã jen mõñã ko kijen king eo! Ri tõmak jodikdik rein rar kejbãrok air erreo ilo jitõb im likit juõn joñok emõn.
Nan in Anij juõn Men in Jibañ ñan Tiljek
8. Ta lemnak im jelãlokjen eo jej aikwiji elañe jekõnan melele im jerbale kien Anij?
8 Yokwe nan in Anij ej juõn men eaorõk ñan kejbãrok kij ilo tiljek ñan Jehovah. (Sam 119:17-24) Elañe jej einwõt ri kine al eo Anij ear kakõrmole, jenaj kijoror in bõk melele kin “men in bwilõñ ko” ilo kien Anij. Jenaj ‘kijoror in bõk bebe in ekajet ko an Jehovah’ im kwalok ad ‘yokwe nan in kakememej ko an.’ (Sam 119:18, 20, 24) Elañe emwij ad wujleplok ad mour ñan Jehovah meñe jidik wõt ien, inem jej ‘mako ke milk emõn im erreo wõt, bwe jen eddeklok kake ñan lomor’? (1 Piter 2:1, 2) Jej aikwij melele kin irinekatak ko ilo Bible bwe jen melele im jerbale kien eo an Anij.
9. Ewi wãwen ad maroñ emmakit ñe ewõr idaptõk ikõtan kien Anij im kõnan ko an armij?
9 Jemaroñ yokwe nan in kakememej ko an Anij, ak ta elañe “bwirõk ro” rej konono nae kij kin juõn un? (Sam 119:23, 24) Rainin, ekkã an armij ro reutiej kajeoñ in iun kij ñan likit kien ko an armij ilõñin kien Anij. Ñe kõnan ko an armij rej idaptõk ibben ankil an Anij, ta eo jenaj kõmmane? Yokwe eo ad kin nan in Anij enaj jibañ kij ñan tiljek wõt ñan Jehovah. Einwõt ri jilek ro an Jesus Christ me rar bõk matõrtõr, jenaj ba: “Emõn jen bokake Anij elap jen armij.”—Jerbal 5:29.
10, 11. Kwalok wanjoñok eo kin ewi wãwen ad maroñ debij ad tiljek ñan Jehovah iumin melejoñ ko relap.
10 Jemaroñ tiljek wõt ñan Jehovah meñe iumin melejoñ ko rebin. (Sam 119:25-32) Elañe jekõnan tiljek ñan Anij, jej aikwij bojak in bõk katak ko ilo mõnõnõ im kate kij ilo jar ñan bõk nan in jiroñ ko an. Jej aikwij kãlet bareinwõt “ial in tiljek.”—Sam 119:26, 30.
11 Hezekiah, eo me ear je Sam 119, ear kãlet “ial in tiljek.” Ear kãlete meñe ear bed ilobwilijin ri kabuñ ro rewan im ro uan ri utiej ro an iroij eo rar kajirere kake e. Emaroñ bwe, ‘an ear unlok kin an buromõj’ kin inebata kein. (Sam 119:28) Ak Hezekiah ear liki Anij, ear juõn king emõn, im ear “kõmõn emõn iman mejen Jeova.” (2 Kiñ Ro 18:1-5) Ilo ad atartar ion Anij, kij bareinwõt jemaroñ kijenmij ilo melejoñ ko einwõt ro retiljek ñan Anij.—Jemes 1:5-8.
Nan eo an Jehovah Ej Kaberan Kij
12. Ewi wãwen ad maroñ jerbale Sam 119:36, 37 ilo mour eo ad make?
12 Ñe jej lor nan in jiroñ ko jen nan in Anij rej kaberan kij ñan kijenmij ilo melejoñ ko an mour. (Sam 119:33-40) Ilo ettã buru jej bukõt nan in tel eo an Jehovah bwe jen bokake kien eo an “kin aolepen buru[õd].” (Sam 119:33, 34) Einwõt ri jeje sam, jej kajitõk ibben Anij: “Kwon ukot buruõ ñõn nan in kennan ko Am, im jab ñõn ankwonak,” melelen, men ko emweien ar kwoti. (Sam 119:36) Einwõt ri jilek Paul, jej aikwij “jime ilo men ko otemjej.” (Dri Hibru 13:18) Elañe manager eo ad ekõnan bwe jen kõmman juõn men ejjab mol, jej aikwij beran im lor nan in tel ko an Anij—im Jehovah enaj kajerammõn ial rot in ien otemjej. Ilo mol, ej jibañ kij ñan iroij ion lemnak ko renana otemjej bwe jen jab kõmmani. Inem jej aikwij jar: “Kwon kajeor meja jen lale wan.” (Sam 119:37) Jejjab kõnan kaorõk jabdewõt men Anij ej dike. (Sam 97:10) Ruo ian men ko, jar ej jibañ kij ñan bõpraiki rej pija in kelwan im manit ko an demon ro.—1 Dri Korint 6:9, 10; Reveles̃õn 21:8.
13. Ewi wãwen an kar ri kalor ro an Jesus me rar bed ilo matõrtõr bõk kajur ñan kwalok nan ilo beran?
13 Jelãlokjen eo ejejjet kin nan in Anij ej kaberan kij ñan kwalok nan. (Sam 119:41-48) Im jej aikwij beran ñan ‘uake eo ej kinaaklok kij.’ (Sam 119:42) Jet ien, jemaroñ einwõt ri kalor ro an Jesus me rar matõrtõre ir, im rar jar: “O Iroij, . . . letok ñõn ri dri korijerõm, bwe kin elap beran ren kwalok Am in nan.” Ta tokjen eo ear walok jen jar in? “Kinke air beran rej kwalok nan in Anij.” Ejja Iroij Bõtata in wõt ej kakajur kij ñan kwalok nan ilo beran.—Jerbal 4:24-31.
14. Ta eo ej jibañ kij ñan kwalok nan ilo beran, einwõt an kar Paul kõmmane?
14 Jenaj beran ñan kwalok nan im jab mijak im jook elañe jej kaorõk “nan in mol” im ‘bokake kien ko an Anij ien otemjej.’ (Sam 119:43, 44) Katak ilo niknik kin nan in Anij ej keboj kij ñan ‘konono kin nan in kakememej ko an iman mejen king ro.’ (Sam 119:46) Jar im jitõb eo an Jehovah renaj jibañ kij ñan konono kin men ko remõn ilo jimwe. (Matu 10:16-20; Dri Kolosse 4:6) Paul ear konono ilo beran ñan iroij ro ilo ebeben eo kein ka-juõn. Ñan wanjoñok, ear kwalok ñan Governor eo an Rom Felix, eo ear “roñ jen e kin tõmak Kraist Jisõs.” (Jerbal 24:24, 25) Paul ear kwalok nan bareinwõt ñan Governor Festus im King Agrippa. (Jerbal 25:22–26:32) Kin jibañ eo jen Jehovah, kij bareinwõt jemaroñ kwalok nan ilo beran, im jab “jok kin gospel eo.”—Dri Rom 1:16.
Nan in Anij Ej Kainemõn Kij
15. Ewi wãwen Nan in Anij emaroñ kainemõn kij ñe armij ro jet rej kajirere kake kij?
15 Nan eo an Jehovah ej kainemõn kij ilo ejelok likjap. (Sam 119:49-56) Jet ien elap ad aikwij bõk nan in kainemõn. Meñe jej konono ilo beran einwõt Ri Kennan ro an Jehovah, “Ro dri jua”—rej wãlok jen Anij—jet ien rej ‘kajirere kake kij.’ (Sam 119:51) Bõtab, ñe jej jar, jemaroñ kememej kin men ko Nan in Anij ej ba, im rej ‘kainemõn kij.’ (Sam 119:52) Ñe jej jar ilo ettã buru im kajitõk kin jibañ, jemaroñ kememej juõn kien ilo Bible ej kainemõn im kaberan kij ñe jej bed ilo juõn melejoñ.
16. Ta eo ri karejar ro an Anij rar jab kõmmane meñe rar bed ilo matõrtõr?
16 Ri jua ro me rar kajirere kake ri jeje sam eo kar Ri Israel ro—ro uan juõn ailiñ emwij an wujleplok ñan Anij. Ej juõn men ekajookok elap! Bõtab, jen jab einwõt ir, ak jen beek ilo buruõd bwe jen jab ilok jen kien ko an Anij. (Sam 119:51) Ke rar bed ilo matõrtõr ko an Ri Nazi ro im melejoñ ko eirlok wõt ilo yiõ ko liktak, elõñ thousand ri karejar ro an Anij rar jab ilok jen kien ko jej loi ilo Nan in Anij. (Jon 15:18-21) Im ejjab bin bokake Jehovah, kinke kien ko an rej einwõt al in kainemõn ñan kij.—Sam 119:54; 1 Jon 5:3.
Jen Kamolol kin Nan eo an Jehovah
17. Kamolol kin nan in Anij ej kamakit kij ñan kõmman ta?
17 Jej kamole kamolol eo ad kin nan in Anij ilo ad bokake e. (Sam 119:57-64) Ri jeje sam ear ‘kallimur bwe enaj bokake nan ko an Jehovah,’ im meñe ear ‘lukwon boñ ear jerkak im kamolol Anij kin bebe in ekajet ko an rewãnik.’ Elañe jej jerkak ilo boñ, ej juõn ien emõn ñan kamolol Anij ilo jar! (Sam 119:57, 62) Kamolol eo ad kin nan in Anij ej kamakit kij ñan bukõt katakin eo ekwojarjar im kõmman bwe jen ‘mõttan ro rej mijak Jehovah’—armij ro rej kabuñ ñan Anij. (Sam 119:63, 64) Wõn eo emaroñ lo armij ro remõnlok ñan kamao ibbeir ion lal?
18. Ewi wãwen Jehovah ej uake jar ko ad ñe ‘to ko an ri nana rej kabol kij’?
18 Ñe jej jar kin aolepen buruõd im ilo ettã buru kajitõk ibben Jehovah ñan katakin kij, jej ‘kamõnõnõik mejen’ im kabuñburuen. Elaptata jej aikwij jar ñe ‘to ko toan ro ri nana rej lukwõj kij.’ (Sam 119:58, 61) Jehovah emaroñ mwijit to ko toan ri kijirãt ro im kanemkwoj kij bwe jen wõnmanlok ilo jerbal in kwalok nan kin Ailiñ eo im kõmman ri kalor ro. (Matu 24:14; 28:19, 20) Men in ear walok elõñ alen ilo ailiñ ko me rar kabõjrak ad kwalok nan ie.
En Wõr Ad Tõmak ilo Nan in Anij
19, 20. Ewi wãwen bõk eñtan emaroñ wõr tokjen?
19 Tõmak ilo Anij im nan eo an ej jibañ kij ñan kijenmij iumin melejoñ ko im wõnmanlok in kõmanman ankil an. (Sam 119:65-72) Meñe ro rej wãlok rar ‘riap nae e,’ ri jeje sam eo ear al: “Emõn iba ke kar kejorran iõ.” (Sam 119:66, 69, 71) Ewi wãwen emaroñ emõn ñan jabdewõt ian ri karejar ro an Jehovah ñe rej bõk eñtan?
20 Ñe jej eñtan, ejelok bere bwe jej jar ilo akwelap ñan Jehovah, im men in ej karuaklok kij ñan e. Jemaroñ kalaplok ien ñan katak Nan in Anij im kalaplok ad kate in jerbale ilo mour eo ad. Tokjen men in enaj kõmman bwe jen bõk juõn mour elaplok an mõnõnõ. Ak ta elañe jej kwalok kadkad ko rejõkkar ñan Christian, einwõt burukadu im utiej buru, ñe jej jelmae juõn melejoñ? Ilo ad kate kij im jar im bõk jibañ jen Nan in Anij im jitõb, jemaroñ anjo ion likjap kein im kalaplok ad ‘kõnõk armij ekãl.’ (Kolosse 3:9-14) Bareinwõt, tõmak eo ad ej kajurlok ñe jej kijenmij iumin melejoñ ko. (1 Piter 1:6, 7) Paul ear bõk tokjen jen melejoñ ko ad kinke ear kalaplok an atartar ion Jehovah. (2 Dri Korint 1:8-10) Jej kõtlok ke bwe eñtan ko ren jelet kij ilo juõn wãwen ewõr tokjen?
Liki Jehovah Ien Otemjej
21. Ta eo ej walok ñe Anij ej kajook ro rej wãlok?
21 Nan in Anij ej kõmman bwe en wõr juõn bedbed emõn ñan liki Jehovah. (Sam 119:73-80) Elañe jej lukkun Ri Kõmanman eo ad, jejjab aikwij jook kin jabdewõt un. Bõtab, kinke armij ro jet remaroñ kõmmani men ko, jej aikwij bõk kainemõn im kõnan jar einwõt: “Ro dri jua ren jok.” (Sam 119:76-78) Ñe Jehovah ej kajook armij rein, men in enaj kajerwawaik ial ko air renana im kokwojarjar ãt eo ekwojarjar etan. Jemaroñ liki bwe ro rej matõrtõre armij ro an Anij rejamin lo tõbrak kin jabdewõt men. Ñan wanjoñok, rejañin kõmmane—im rejamin—kokkure Ri Kennan ro an Jehovah, ro rej liki Anij kin aolepen burueir.—Jabõn Kennan Ko 3:5, 6.
22. Ilo wãwen et eo ri jeje sam eo ear “einwõt boto ilo bat”?
22 Nan in Anij ej kakajur liki eo ad ilo e ñe jej bõk matõrtõr. (Sam 119:81-88) Kinke ro rewãlok rar matõrtõre e, ri jeje sam eo ear “einwõt boto ilo bat.” (Sam 119:83, 86) Ilo ien ko an Bible etto, rar kõmman boto ko jen kilin men in mour ko einwõt nien den, wine, im den ko eirlok wõt. Ke rar jab kajerbali, boto kein rar kunõklok elañe rar totoiki iturin juõn kijeek ilo juõn em ebatat. Melejoñ ak matõrtõr rej jelet yuk ke bwe kwon “einwõt boto ilo bat”? Elañe aet, kwon liki Jehovah, im jar: “Kwon kaejmour iõ ilo Am tiriamokake; ein drein I naj bokake nan in kennan ko Am.”—Sam 119:88.
23. Ta eo jaar katak kake ilo Sam 119:1-88, im ta eo jemaroñ kajitõk ibbed make ñe jej reimanlok im bojak wõt ñan katak kake ilo Sam 119:89-176?
23 Kamelele kein jinoin ilo jimettan in Sam 119 rej kwalok bwe Jehovah ej tiljek ilo an kwalok yokwe ñan ri karejar ro an kinke rej liki nan eo an im yokwe kien ko, nan in kakememej ko, im nan in kaiñi ko an. (Sam 119:16, 47, 64, 70, 77, 88) Ej buñburuen kake ro rej kabuñ ñan e im kejbãrok nan eo an. (Sam 119:9, 17, 41, 42) Ñe kwoj kijoror in kajemlok katak eo kin sam in eaibujuij, emõn kwon kajitõk ibbam make, ‘Ij lukkun kõtlok ke bwe nan eo an Jehovah en kameram ial eo aõ?’
[Kamelele ko itulal]
a Ej jitõñlok ñan ennan eo an Jehovah, jab ñan aolepen Bible—Nan in Anij.
Ewi Wãwen Am Naj Uak?
• Mõnõnõ eo emol ej bedbed ion ta?
• Ewi wãwen nan eo an Jehovah ej kejbãrok ad erreo ilo jitõb?
• Ilo wãwen et ko nan in Anij ej kaberan im kainemõn kij?
• Etke jej aikwij tõmak ilo Jehovah im nan eo an?
[Pija ko ilo peij 22]
Ruth, Rahab, im Ri Hebrew jodikdik ro rar kamakokoik ir ilo Babylon rar ‘kejbãrok im jerbal ekkar ñan nan in Anij’
[Pija eo ilo peij 23]
Ilo beran Paul ear ‘konono kin nan in kakememej ko iman mejen king ro