Kon sabi suma na „a sma fu kruktudu”
„Na kruktuduwan sa tyari kon a krin, di Masra Yeyses sa puru na pasi.” — 2 TESALONIKA SMA 2:8.
1, 2. Fu san-ede a de tumusi prenspari taki wi kon sabi na sma fu kruktudu?
WI E libi ini wan ten fu kruktudu. A e go fu wan sani di yu e si na a heri grontapu. Alape sma e frede sma di e fufuru nanga e du kruktudu, èn di de wan kofar gi wi srefi nanga wi gudu. Toku wan moro verraderlijk elementi fu kruktudu de di e wroko furu yarihondro kba. Na ini na beybri den e kari en „na sma fu kruktudu”.
2 A de wan prenspari sani taki wi kon sabi suma na a sma disi fu kruktudu. Fu san-ede? Bika a poti na prakseri fu nyan na bun posisi fu wi na Gado fesi èn wi howpu fu têgo libi na ondro. Fa a wani du disi? Fu di a e meki wi dray baka gi na waarheid èn na ini na presi fu dati fu wi poti bribi na ini ley, so taki a e puru wi fu anbegi Gado „ini yeye nanga waarheid” (Yohanes 4:23). Ini den wroko fu en e kon a krin taki na spesrutu kruktudu elementi disi de wan gensman fu Gado nanga en prakseri, èn so srefi fu en pipri di gi en srefi abra.
3. Fa na beybri e poti wi prakseri na tapu na kruktuduwan?
3 Na beybri e fruteri fu na sma disi fu kruktudu na ini 2 Tesalonika sma 2:3. Na apostru Paulus ben skrifi na ondro na krakti fu Gado santa yeye: „No meki no wan sma kori yu na no wan fasi, bika [Yehovah dey fu tyari pori kon tapu na ogri seti fu sani disi] no sa kon efu na fadon komoto na bribi no kon fosi èn na sma fu kruktudu tyari kon a krin.” Dyaso Paulus e taki na fesi taki bifo na kba fu na seti fu sani disi doro, wan fadon komoto na bribi ben sa gro kon èn wan sma fu kruktudu ben sa sori en fesi. Te yu luku en bun, dan Paulus e taki na ini vers 7: „Na kibritori fu na kruktudu disi e wroko kba.” Ini na fosi yarihondro na kruktuduwan disi ben bigin kba fu dati-ede fu sori en srefi.
Na bigin fu na sma fu kruktudu
4. Suma na a sma di meki na sma fu kruktudu du kon èn e horibaka gi en?
4 Suma meki na sma disi fu kruktudu èn e horibaka gi en? Paulus e piki: „Na denoya fu na kruktuduwan de akruderi na wroko fu Satan nanga ibri krakti wroko nanga ley marki nanga wondru èn nanga ibri no regtfardiki bidrigifasi gi den sma di e lasi gwe, leki wan strafu fu di den no ben teki na lobi fu na waarheid, so taki den ben sa kisi frulusu” (2 Tesalonika sma 2:9, 10). Sobun, Satan na a ppa nanga na sma di e horibaka gi na sma fu kruktudu. Èn netso leki fa Satan de kontrari Yehovah, En prakseri nanga En pipri, na so na sma fu kruktudu de tu, efu a sabi disi ofu no.
5. Sortu strafu e wakti na kruktuduwan èn den sma di e waka na en baka?
5 Den sma di e wroko makandra nanga na sma fu kruktudu, sa kisi na srefi strafu di a o kisi — pori: „Na kruktuduwan [sa] tyari kon a krin, di Yeyses sa puru na pasi . . . èn sa tyari kon tron noti nanga na sori di a sa sori en srefi taki a denoya” (2 Tesalonika sma 2:8). Na ten dati fu na pori fu na sma fu kruktudu nanga den sma di e horibaka gi en („den sma di e lasi gwe”) sa kon dyonsro „na a kon a krin fu Masra Yeyses komoto fu heymel nanga en krakti engel, na ini wan flamfaya, te a e teki refrensi tapu den di no sabi Gado èn tapu den di no e gi yesi na a bun nyunsu di e go fu wi Masra Yeyses. Den disi sa kisi na krutu strafu fu têgo pori.” — 2 Tesalonika sma 1:6-9.
6. San Paulus e taki moro fara fu na kruktuduwan?
6 Paulus e fruteri moro fara fu na kruktudu sma disi nanga den wortu: „A e kakafutu èn e opo en srefi tapu ibriwan sma di den e kari ’gado’ ofu wan sani fu gi grani, so taki a e go sdon na ini na tenpri fu Na Gado èn na publiki e sori en srefi leki wan gado” (2 Tesalonika sma 2:4). Paulus e warskow sobun taki Satan ben sa meki wan kruktuduwan opo tanapu, wan falsi sani fu anbegi, di ben sa opo en srefi poti tapu na wèti fu Gado.
Kon sabi suma na a kruktuduwan
7. Fu san-ede wi e kon na a bosroyti taki Paulus no ben taki fu wán aparti sma, èn na suma na sma fu kruktudu e sori go?
7 Paulus ben e taki fu wan aparti sma? Nôno, bika a e taki taki na „sma” disi ben de krin fu si na ini Paulus dey èn ben sa tan a libi te leki Yehovah ben sa pori en na a kba fu na seti disi. A ben de sobun furu yarihondro kba. A de krin taki no wan trutru libisma libi so langa. Den wortu „sma fu kruktudu” musu abi fu du sobun nanga wan skin ofu grupu fu sma.
8. Suma na a sma fu kruktudu, èn san na wantu marki fu kon sabi en?
8 Suma na den? Na buweysi materiaal e sori taki den de na grupu fu bigimemre nanga ambisi kerkifesiman fu na krestenhèyt, di ini na lon fu den yarihondro ben poti den eygi wèti. Disi e kon a krin ini disi taki dusundusun difrenti fasi fu anbegi nanga sekte de na ini na krestenhèyt, ibriwan nanga en eygi grupu fu kerkifesiman, èn toku ibriwan de kontrari na trawan ini bepaalde pisi fu na leri ofu kerki gwenti. Na pratifasi disi de wan krin buweysi taki den no e waka baka na wèti fu Gado. Den no kan de fu Gado. (Teki gersi Micha 2:12; Markus 3:24; Rome sma 16:17; 1 Korente sma 1:10.) San ala den fasi fu anbegi disi abi wán, de, taki den no e hori tranga na den beybri leri, fu di den psa na gronprakseri di taki: „No go dorosey fu den sani di skrifi.” — 1 Korente sma 4:6; luku so srefi Mateyus 15:3, 9, 14.
9. Sortu bribi overtoygi di no de na ini beybri na kruktuduwan ben poti na ini na presi fu beybri waarheid?
9 Sobun, na kruktuduwan disi de wan sma di furu sma de wan memre fu en: den kerkifesiman fu na krestenhèyt. Den alamala, efu den de now pawsu, pristri, kerki-edeman ofu anitri preykiman, den de frantiwortu fu den kerki sondu fu na krestenhèyt. Den kenki den waarheid fu Gado gi heiden ley èn ben gi leri di no de fu beybri so leki na libisma sili di no e dede, helfaya nanga vagevuur, nanga na Driwanfasi. Den de leki den kerkifesiman di Yeyses ben taygi: „Unu komoto fu unu tta Ddibri, èn unu wani du den lostu fu unu tta. . . . A ben de wan leyman èn na tta fu ley” (Yohanes 8:44). Den wroko fu den e puru den bere kon a doro leki kruktudu, bika den e teki prati na aktiviteit di de kontrari Gado wèti. Gi den sortu sma disi Yeyses e taki: „Komoto a mi fesi, unu wrokoman fu kruktudu.” — Mateyus 7:21-23.
Den e opo den srefi
10. Sortu matifasi na kruktuduwan abi nanga politik tiriman?
10 Na historiya e sori taki den sma di de wan pisi fu na „sma disi fu kruktudu”-grupu ben sa sori wan bigimemre- nanga asrantifasi taki den ben komanderi den tiriman fu grontapu san den musu du. Ondro na dyakti fu na leri fu ’na reti di kownu kisi fu Gado’, den kerkifesiman taki taki den de na prenspari mindriman a mindri tiriman nanga Gado. Den ben poti èn puru kownu nanga keysri, èn ben man fu kowru na ati fu den ipi sma gi den tiriman ofu fu sutu faya fu den opo den srefi teyge den. Te yu luku en bun, den ben taki, neleki den dyu granpristri di ben trowe Yeyses: „Wi no abi no wan tra kownu leki caesar” (Yohanes 19:15). Toku Yeyses ben leri krin: „Mi kowukondre no de wan pisi fu na grontapu disi.” — Yohanes 18:36.
11. Fa den kerkifesiman ben opo den srefi poti moro hey leki tra sma?
11 Fu opo en srefi moro ete tapu na kowôn pipri, dan na grupu disi fu kruktudu ben weri tra sortu krosi, moro furutron blaka. Boyti fu dati, den weri gi den srefi ala sortu fu kofarlek moy sani makandra nanga kownu-ati, kroysi nanga aparti ati, di nen mijter.. (Teki gersi Mateyus 23:5, 6.) Ma Yeyses nanga en bakaman no ben weri den sortu krosi dati; den ben weri krosi leki na kowôn pipri. Den kerkifesiman teki so srefi titel, so leki „Tta”, „Santa Tta”, „Respekiwan”, „Hey Respekiwan”, „Zijne Excellentie” nanga „Zijne Eminentie”, san alamala e meki taki den ’e opo den srefi tapu ibriwan sma’. Toku Yeyses ben leri fu kerki titel: „No kari no wan sma na grontapu yu tta” (Mateyus 23:9). Na so Elihu ben taki tu di a ben sori taki den wortu fu Yob hoygri trowstuman no ben yoysti: „Grantangi no meki mi sori na no wan sma partèyfasi; èn na wan grontapu sma mi no sa gi wan titel.” — Yob 32:21.
12. Suma den kerkifesiman e dini, te yu luku en bun, leki fa Paulus taki?
12 Di Paulus na ini en ten ben fruteri taki na sma fu kruktudu ben bigin kba nanga en aktiviteit, a ben taki tu fu den sma di e sori na fasi fu na kruktuduwan dati: „Bika den sortu sma disi na falsi apostru, bidrigi wrokoman, di e kenki den srefi na ini apostru fu Krestes. Èn a no de wan wondru, bika Satan srefi e tan kenki en srefi na ini wan engel fu leti. Fu dati-ede, a no de wan bigi sani efu en dinari tu e tan kenki den srefi ini dinari fu regtfardikifasi. Ma na kba fu den sa de akruderi den wroko fu den.” — 2 Korente sma 11:13-15.
Opruru teyge na tru anbegi
13. San na a fadon komoto na bribi di Paulus ben taki na fesi?
13 Paulus ben taki taki na sma disi fu kruktudu ben sa gro kon makandra nanga na fadon komoto na bribi. Te yu luku en leti, dan na fosi sroto di Paulus ben gi fu kon sabi suma na a grupu sma disi fu kruktudu, de, taki ’na dey fu Yehovah [te Yehovah e pori na ogri seti fu sani disi] . . . no e kon efu na fadon komoto na bribi no kon fosi’ (2 Tesalonika sma 2:2, 3). Ma san den wani taki nanga „fadon komoto na bribi”? Na ini na kontekst disi a no wani taki soso wan drifi komoto ofu wan lasi pasi leki wan bakapisi fu yeye swakifasi. Na Griki wortu di ben kobroyki dya gi „fadon komoto na bribi”, ben wani taki sani leki „no kotrowfasi” ofu „opo unu srefi teyge”. Difrenti vertaling e poti en abra leki „opruru”. Na vertaling fu William Barclay e taki: „Na dey dati no kan kon bifo na Bigi Opruru feni presi.” The Jerusalem Bible e kari en „na Bigi Opo en srefi”. Na ini na kontekst fu san Paulus ben taki fu en, „fadon komoto na bribi” wani taki wan opruru teyge tru anbegi.
14. Oten na fadon komoto na bribi ben bigin gro kon trutru?
14 Fa na fadon komoto na bribi disi, na opruru disi, gro kon? Na ini 2 Tesalonika sma 2:6 Paulus ben skrifi, fu en eygi ten, fu na sani „di e wroko leki wan skotu” ini na tori fu na kruktuduwan. San ben de dati? A ben de na krakti fu den apostru di ben skotu sani. Na de di den ben de ete, nanga den krakti presenti fu na santa yeye, ben tapu na fadon komoto na bribi na a ten dati fu ben panya en srefi esi-esi leki wan siki (Tori fu den Apostru 2:1-4; 1 Korente sma 12:28). Ma di den apostru ben dede, na a kba fu na fosi yarihondro, dan den skotu ben puru na pasi.
Na gro kon fu wan grupu fu kerkifesiman di na beybri no e leri fu en
15. Sortu sani Yeyses ben seti fu opo na kresten gemeente?
15 Na gemeente di Yeyses opo ben gro ini na fosi yarihondro ondro na tiri fu owruman (opziener) nanga dinari ini na diniwroko (Mateyus 20:25-27; 1 Timoteyus 3:1-13; Titus 1:5-9). Den ben teki den disi fu na gemeente. Den ben de bekwaam man di ben abi fasi fu na yeye èn di no ben kisi wan spesrutu theologis leri, neleki fa Yeyses no ben kisi so wan leri. Iya, den gensman fu en ben aksi den srefi: „Fa na man disi kan sabi buku so, ala di a no ben stuka na den skoro?” (Yohanes 7:15) Èn fu na sey fu den apostru, den kerki tiriman ben taki na srefi sani: „Di den ben si now fa Petrus nanga Yohanes ben taki fri èn ben si taki den ben de kowôn sma di no ben kisi leri, den ben fruwondru. Èn den ben bigin herken den leki sma di ben de nanga Yeyses.” — Tori fu den Apostru 4:13.
16. Fa na fadon komoto na bribi ben sorgu taki sma ben drifi komoto fu na fosi yarihondro kresten patron fu gemeente organisâsi?
16 Ma, na fadon komoto na bribi ben tyari denki kon di ben feni den bigin na den dyu kerkifesiman èn te fu kba ben teki puru fu na kerki sistema fu na heiden Rome. Di na ten ben psa gwe èn den ben dray den srefi puru fu na tru bribi, dan wan grupu fu kerkifesiman di na beybri no e leri fu en ben gro kon. Wan pawsu di ben kisi wan kownu-ati ben bigin fu tiri tapu wan grupu fu kardinaal, di den ben teki puru baka fu hondrohondro bisschop èn granbisschop, di den srefi ben kon baka fu pristri di ben kisi leri fu wan kerkileriman skoro. Sobun, no langa baka na fosi yarihondro, wan mystiek grupu fu kerkifesiman ben teki abra na ini na krestenhèyt. Na grupu disi no ben kon akruderi na patron fu den fosi yarihondro kresten owruman nanga dinari ini na diniwroko ma akruderi na patron fu heiden kerki sistema.
17. Oten spesrutu na makti fu na kruktuduwan ben poti steyfi?
17 Ini na di fu dri yarihondro bifo G.T. kba dan den kowôn bribiman ben saka go na a tweede rang toestand fu sma di no sabi noti. Na sma fu kruktudu di fadon komoto safrisafri na bribi ben teki na makti abra. Na makti disi ben poti steyfi na a ten fu na tiri fu keysri Constantijn fu Rome, spesrutu baka na concilie fu Niceya na ini 325 G.T. Ne Kerki nanga Lanti ben smelter kon tron wán. Na so na sma fu kruktudu — na grupu fu kerkifesiman fu a krestenhèyt — ben tron wan hondrohondro yari langa lin fu sma di fadon komoto na bribi èn di opo den srefi teyge na tru Gado, Yehovah. Den wèti nanga seti di den hori, ben de sani di den srefi ben meki èn di no ben kon fu Gado.
Heiden leri
18. Sortu heiden leri di e kosi Gado na kruktuduwan ben teki abra?
18 Na sma fu kruktudu di ben e gro kon ben teki so srefi leri fu na heidendom. Na so fu eksenpre, wan driwan gado di sma no kan frustan ben poti na ini na presi fu na Wan di e taki: „Mi na Yehovah. Dati na mi nen; èn na no wan tra sma mi sa gi mi glori.” „Mi na Yehovah, èn no wan trawan de. Boyti mi, no wan Gado de” (Yesaya 42:8; 45:5). Na puru disi fu den waarheid fu Gado èn na poti fu libisma èn srefi heiden ideya na ini den presi, meki taki den afrontu Gado morofara: fu gi grani na a sakafasi uma Mariya fu beybri di na krestenhèyt teki leki na „Mma fu Gado”. Na so den fesiman fu den falsi leri disi, namku na grupu fu kerkifesiman, ben tron na moro fatuwan fu na „takru wwiri” di Satan sai fu pruberi fu kiri den bun siri di Krestes sai. — Mateyus 13:36-39.
19. Fa na krestenhèyt na ini den yarihondro di psa ben panya na ini pisipisi, ma san ben tan?
19 Ala di grupu ben prati den srefi poti aparti èn pratifasi ben feni presi, dan na krestenhèyt ben panya tron hondrohondro fasi fu anbegi nanga sekte. Ma ibri nyun fasi fu anbegi ofu sekte, tapu wantu di yu kan puru na ini, ben tan hori na pratifasi di de na mindri kerkifesiman nanga sma di no sabi noti. Na so na grupu fu na „sma fu kruktudu” tan te na a dey fu tide. Èn na grupu disi e tan poti en srefi hey na tapu na kowôn pipri nanga den aparti krosi nanga moy titel fu den. Sobun Paulus no ben taki sani moro leki fa a de, di a ben taki taki na grupu fu na „sma fu kruktudu” ben sa gi en srefi grani èn ben sa opo en srefi poti ini wan posisi fu Gado.
Na pawsuwroko
20. Fa wan katolik buku e fruteri fu na pawsu?
20 Wan eksenpre fu so wan grani de, di fu na pawsuwroko na ini Rome. Wan kerki wortubuku fu na anu fu Lucio Ferraris, di ben kon a doro na ini Italiya, e fruteri fu na pawsu leki „fu so wan wartifasi nanga heyfasi taki a no de soso wan sma ma, te yu luku en bun, Gado, nanga a Sma di e teki presi fu Gado”. Na kownu-ati fu en na wan kownu-ati ini dri pisi „leki kownu fu heymel, fu grontapu nanga fu hel”. Na srefi wortubuku e go moro fara fu taki: „Na pawsu de, te yu luku en bun, Gado na grontapu, na wan enkri kownu fu den kotrow-wan fu Krestes, na moro bigi kownu fu ala kownu.” A e taki moro fara: „Na pawsu sontron kan puru na wèti fu Gado.” Boyti fu dati, The New Catholic Dictionary e fruteri fu na pawsu: „Den boskopuman fu en de moro prenspari leki tra memre fu na corps diplomatique.”
21. Poti den du fu na pawsu abrasey fu di fu Petrus nanga wan engel.
21 Tra fasi leki den disipri fu Yeyses, dan na pawsu nofotron e weri krosi di abi furu pranpran èn a e teki nanga prisiri na gafa di libisma e gafa en. Na pawsu e meki sma boygi gi en, bosi en fingalinga èn tyari en na ini wan spesrutu sturu na tapu den skowru. Fa den pawsu ben prakseri taki den de wan sani ini den hondrohondro yari di psa! Èn fa disi de kontrari na sakafasi nanga eenvoudigfasi fu Petrus di ben taygi Corneylis, na legre-edeman fu Rome di ben saka kindi fu gi en grani: „Opo tanapu, mi de so srefi wan libisma”! (Tori fu den Apostru 10:25, 26, na katolik Willibrordvertaling) Èn fa disi de trafasi leki na engel di ben gi na apostru Yohanes na Openbaring! Yohanes ben pruberi fu saka kindi fu anbegi na engel dati, ma na engel ben taki: „Luku bun! No du dati! Mi de soso wan konpe srafu fu yu èn fu yu brada di de profeyti èn fu den di e hori den wortu fu na buku disi. Anbegi Gado.” — Openbaring 22:8, 9.
22. Akruderi sortu gronprakseri fu na beybri wan sma kan kon sabi na kruktuduwan?
22 Na fasi disi fu krutu sani ini na tori fu na grupu fu kerkifesiman de wan tumusi tranga wan? Wi kan bepaal disi te wi e kobroyki na gronprakseri di Yeyses ben gi fu kon sabi falsi profeyti: „Na den froktu fu den yu sa kon sabi den” (Mateyus 7:15, 16). San ben de fu dati-ede ini den yarihondro èn ini wi ten fu na di fu twenti yarihondro na froktu fu den kerkifesiman? San sa de na strafu fu na sma disi fu kruktudu èn suma sa kisi na strafu dati tu? Sortu frantiwortu ini na tori fu na kruktuduwan disi de tapu den sma di trutru e frede Gado? Den tra artikel di e kon sa taki fu den penti disi.
Aksi fu luku san wi ben leri
◻ Suma na a sma fu kruktudu, èn oten a ben kon a krin?
◻ Fa na beybri e meki sma kon sabi na sma di meki na kruktudu grupu disi du kon?
◻ Fa den kerkifesiman ben opo den srefi poti hey na tapu na pipri?
◻ Sortu leri nanga gwenti di ben kon fu na fadon komoto na bribi den kerkifesiman ben meki kon?
◻ Fa na fasi fu den pawsu de kontrari di fu Petrus nanga wan engel?
[Prenki na tapoe bladzijde 14]
Tra fasi leki den pawsu, na apostru Petrus no ben gi pasi taki wan sma ben gi en grani